Goed nieuws zo op de valreep van het nieuwe jaar. In Nature, het wekelijkse tijdschrift met wetenschappelijk nieuws, verscheen onlangs een artikel van een aantal NASA astronauten over een nieuwe wijze om asteroïden die op ramkoers met de Aarde liggen af te buigen. Vroeger zou de NASA gewoon gezegd hebben dat er in zo’n situatie een raket naar de asteroïde moet worden gestuurd met een kernbom aan boord en die op of in de buurt hiervan te laten ontploffen, zodat het gevaarte van koers veranderd. Uit de jaren zestig had ik vroeger een boekje over het project Icarus, wat dit idee verder uitwerkte. Films zoals Armageddon en Deep Impact hebben voor het grote publiek deze nucleaire oplossing van een naderende kosmische ramp aardig gevisualiseerd.
De nieuwe voorgestelde methode is een stuk vreemdzamer. Toen ik op de nieuwssite van Universe Today het bericht las over het artikel in Nature zag ik dat één van de auteurs Stanley G.Love heet! Nee, dit kon niet waar zijn. Was dit de verrezen ‘Dr. Strangelove’, die een hoofdrol speelde in de film over de koude oorlog en de dreiging van kernbommen daarin. Dr. Strangelove, gespeeld door Peter Sellers, is daarin de kwaadaardige bedenker van de kernbom. Model voor Dr. Strangelove stond Edward Teller, de vader van de waterstofbom.
Stanley G.Love heeft geen kernbommen meer nodig om een asteroïde van de omvang van een voetbastadion die op ons af stevent van koers te doen veranderen. Het enige wat nodig is is een ruimtevaartuig naar de asteroïde te sturen en deze een beetje boven het oppervlakte ervan te laten zweven. De zwaartekracht doet dan langzaam maar zeker z’n werk. Hierdoor wordt de asteroïde een klein beetje aangetrokken tot het ruimtevaartuig. Als dat minstens een jaar lang gebeurt dan zal de koers gewijzigd zijn en de Aarde zal buiten schot blijven.
Goed nieuws dus vanuit het NASA-bolwerk. Dr. Strangelove is eindelijk vreemdzaam geworden. Iedereen een goed 2006 en heldere nachten daarin toegewenst!

Op 7 november 2005 hebben astronomen van de NASA op de Maan een meteoriet in zien slaan. De explosie die volgde op de inslag had een kracht van 70 kg TNT en gebeurde aan de rand van de Mare Ibrium (Zee van Regen). Op de afbeelding hierboven is met een rode stip de plaats aangegeven van de inslag. De inslag werd waargenomen door Rob Suggs en Wes Swift van het Marshall Space Flight Center en op 7 november was de allereerste dag van hun waarnemingen, welke werd uitgevoerd door een telescoop gecombineerd met een televisiemonitor. Waarschijnlijk was de meteoriet een Tauride, een exemplaar van de meteorenzwerm die jaarlijks eind oktober-begin november ook op Aarde te zien is. De meteoriet was ongeveer 12 cm in doorsnee en de inslag had een helderheid van magnitude 7. De krater die vervolgens ontstond had volgens de berekeningen een doorsnede van 3 m. en een diepte van 0,4 m. De meteoriet had een snelheid van 27 km per s.

Op de afbeelding hierboven is in 6 beelden de inslag van de meteoriet te zien. De NASA is de laatste tijd weer geïnteresseerd in meteorietinslag op de Maan vanwege de plannen om in 2018 weer een bemande vlucht naar de Maan te organiseren. De vraag is welk risico de astronauten lopen als ze op de Maan verblijven om getroffen te worden door een meteoriet of wegvliegend materiaal na een inslag. De Maan heeft geen dampkring zoals de Aarde, dus aankomende meteoren kunnen makkelijker het maanoppervlak bereiken dan het aardoppervlak.
De uitkomst van het statistische risico-onderzoek zal waarschijnlijk zijn dat op de Maan rondlopende astronauten een kans hebben van 0,0000000000000001% geraakt te worden door een meteoriet. Mijn advies aan die astronauten: binnen blijven in je Maanhut tijdens de maxima van meteorenzwermen! Dus 3 januari (Boötiden), 12 augustus (Perseïden), 17 november (Leoniden) en 14 december (Geminiden): niet buiten spelen op de Maan! Bron: NASA

Good old B.Crossby mag dan zingen & dromen van een witte kerst en zo……Ik prefereer ze toch liever droog en zonnig…..en dan vooral des avonds, want wat is er nu een aangenamer tijdverdrijf dan volgevreten ontspannen, na een royale kerstschrok, uit te buiken gezeten achter een laptopschermpje buiten in de frisse buitenlucht naar planeten te kijken??!!
Zo rond een uur of elf ‘s avonds staan er maar liefst twee zeer gunstig geplaatst aan de avondhemel.
Hoog in het zuiden, bijna in het Zenith….de opvallend rood gekleurde planeet Mars….hoewel al weer behoorlijk in diameter en helderheid afgenomen, toch een niet te missen en nog steeds fraai object.
Op de foto zien onder meer helemaal links Syrtis Major met daarboven het wat lichtergetinte gebied genaamd Hellas. Het grote zandgele gebied aan de “onderkant” heet Arabia. Syrtis Major en Hellas maken deel uit van het z.g. zuidelijk hoogland….een oud bergachtig en kraterrijk terrein. Arabia maakt deel uit van het noordelijke laagland…….vlak relatief egaal terrein met o.a. enkele gigantische vulkanen, tevens vermoed men dat dit noordlijke laagland in vroeger tijden, toen Mars een warmer en natter klimaat had(??), wellicht de bodem zou kunnen zijn geweest van een z.g. Marsoceaan waarin de rivieren van het zuidelijk hoogland in uitmondden.
Close ups van verschillende ruimtevaartuigen in een baan om mars laten allerlei details op het marsoppervalk zien die akelig verdacht veel lijken op dezelfde dingen die wij hier op aarde kunnen waarnemen in opgedroogde rivierbeddingen …..MAAR … een en ander is (helaas!!) nog steeds tamelijk speculatief.

Meer naar het oosten, lager aan de hemel staat de beroemde planeet met de ringen, Saturnus. Dit ringenstelsel, een gigantische hoeveelheid brokken en brokjes ijs en steen, is al met een kleine telescoop (6cm) of grote verrekijker(25×100) / (minimale vergroting 25 of meer) al waar tenemen..en werkelijk 1 van de kroonjuwelen van ons zonnestelsel! Beide plaatjes zijn, net zoals de reeds eerder geplaatste marsopname, gemaakt met m’n 20cm newton plus webcam.

Het jaar 2005 zal voor de 23e keer sinds 1972 worden afgesloten met een schrikkelseconde. Gaan de laatste seconden van het jaar meestal in de volgorde 57, 58,59,0, 1, etc.. dan zal er dit jaar een extra seconde (’60′ geheten) aan worden toegevoegd. De laatste keer dat zo’n schrikkelseconde werd ingevoerd was op 31 december 1999. De schrikkelseconde wordt zo nu en dan ingevoerd omdat er een verschil is onstaan tussen de Wereldtijd en de Internationale Atoomtijd. De Wereldtijd is gebaseerd op de draaiing van de Aarde, dat wil zeggen op de stand van de Zon ten opzichte van de de nulmeridiaan van Greenwich (GB). De Atoomtijd wordt bijgehouden door 200 atoomklokken verspreid over de gehele wereld, bijgehouden door het Bureau International des Poids et Mesures in Parijs. De Atoomtijd is constanter dan de Wereldtijd. De Aarde blijkt nogal variabel te zijn in haar draaiing, door minieme variaties die ontstaan door veranderingen in lucht- en watermassa’s. Ook neemt de draaisnelheid van de Aarde langzaam af door de invloed van de Maan.
De laatste tijd is er een discussie gaande over de vraag of die schrikkelseconden niet moeten worden afgeschaft. Binnen een werkgroep van de International Telecommunication Union, onderdeel van de Verenigde Naties en verantwoordelijk voor de wettelijke tijd op Aarde, wordt onder leiding van de Nederlander Gerrit de Jong gesproken over die mogelijke afschaffing. Veel wetenschappers zijn tegen de schrikkelseconde omdat zo’n extra seconde veel problemen geeft voor computersystemen. In 1997 raakte bijvoorbeeld het Russische Glonass-systeem voor satellietnavigaties 20 uur lang van slag door de schrikkelseconde. De ESA, de Europese ruimtevaartorganisatie, lanceert in de maand waarin een schrikkelseconde wordt ingelast geen lanceringen. Andere wetenschappers zijn juist erg voor de handhaving van de schrikkelseconde, met name astronomen en geodeten.
De overgang van millennium (1999 > 2000) veroorzaakte ook al veel paniek bij met name de systeembeheerders van computers. En achteraf weten we dat het allemaal is meegevallen. Kortom, ik denk dat het een goed systeembeheerder betaamt als hij/zij er in slaagt om de computer af en toe laat denken dat een minuut 61 seconden telt. Moet toch niet zo moeilijk zijn? Overigens, die milleniumovergang was feitelijk een jaar later (2000-2001), maar da’s weer een ander misverstand.

In het zwakke sterrenbeeld Monoceros (Eenhoorn), links van het bekende sterrenbeeld Orion, staat de zogenaamde Christmas tree-nevel. Goed vertaald uiteraard de Kerstboomnevel, maar ik heb geen idee of die naam zo in Nederland gebruikt wordt.
In de nevel staan een aantal sterren die de vorm van een kerstboom hebben. De helderste ster, de stam van de kerstboom, is de veranderlijke ster S Monoceros. De roodgekleurde nevel om de sterren heen is NGC 2264, nummer 2264 uit de New General Catalogue van astronomische objecten. Het is een emissienevel, bestaande uit waterstofgas, dat tot lichten wordt gebracht door de warmte van pasgeboren hete sterren in de buurt. In de nevel zijn ook donkere wolken te zien. Daar waar deze wolken dicht bij de hete sterren staan reflecteren ze het licht ervan en vormen ze blauwe reflectienevels. Het gehele complex van sterren en nevels staat op een afstand van 2700 lichtjaar. Boven de piek is nog een aparte nevel te vinden, de zogenaamde Kegelnevel. En links van S Monoceros staat de Fox Fur-nevel (het ‘vossebontje’), zo genoemd vanwege z’n kleur en vorm. Oké, het moet gezegd worden: in werkelijkheid is de afbeelding gekanteld. De Christmas tree nevel ligt in werkelijkheid op zijn kant. Maar ja, een kerstboom hoort in deze tijd natuurlijk fier rechtop te staan!

Het plaatje rechts is, voor de astro-analfabeten onder ons, natuurlijk Mars. De opname is gemaakt op de avond van 19 December 2005 om 20.30 uur MET. De telescoop die voor de opname is gebruikt is een 20cm f6 newton en een 3x Barlow plus verlengbuis. Op deze manier is de “standaard brandpuntsafstand” van 1.20 m kunstmatig verlengd tot 4.80 m. Voor de opname werd een webcam Philips To U pro) gebruikt….gekoppeld aan een laptop. Met behulp van een webcam maak je als het ware “een filmpje van 1200 aparte opnames”…….totale belichtingstijd:120 seconden.
Met het computerprogramma Registax “vis” je uit die 1200 opnames de beste er uit en deze stapel je vervolgens digitaal op elkaar om tot je definitieve opname te komen. Eventueel kun je dit eindresultaat nog een beetje “opleuken” met een beeldbewerkings-programma zoals Photoshop. Het eindresultaat toont het zuidelijk halfrond van Mars tijdens de “marsiaanse nazomer”….zie de zo goed als afwezige zuidelijke poolkap. Het “blauw” aan de noordrand wordt de “Northern polar haze” ofwel laaghangende bewolking boven de noordelijke poolkap. De afstand Aarde-Mars wordt helaas weer rap groter en groter na de zeer gunstige oppositie van afgelopen maand. Het marsschijfje was ten tijde van de opname slechts 13,6″….en dat maakt het zien/weergeven van details een lastige opgave en het zal er in de nabije toekomst niet beter op worden.
De eerstvolgende echt goede verschijning van Mars zal pas over 12 jaar weer plaatsvinden ….. dus voor diegene die nog een leuke fotografische herinnering zichzelf eigen willen maken, die moeten er snel bij wezen!!! Enfin…..tot zover mijn eerste bescheiden bijdrage aan deze, nu al zeer succesvolle (Logisch met zo’n talentvolle gastschrijver als de schrijver dezes..ha..ha..!!) weblog.
De volgende keer, if any, nog meer en andere leuke marsplaatjes….ik ben tenslotte alweer een maandje of drie ganz ende geheel in de ban van die “mooie rooie” daar (ten tijde van dit schrijven) hoog aan de zuidelijke nachthemel.

Auteur: Jan Brandt

Met behulp van een nieuwe techniek, de zogenaamde Laser Guide Star adaptive optics (LGS-AO) zijn astronomen er in geslaagd de beste foto tot nu toe te maken van het centrum van de Melkweg. De waarneming werd gedaan door een team onder leiding van Andrea Ghez in het W.M.Keck observatorium op Hawaii. De telescoop kan met behulp van een virtuele ster die door een laser wordt geprojecteerd de vertroebelingen in de dampkring van de Aarde meten en corrigeren. Dit levert foto’s op met een betere kwaliteit dat tot nu toe. De blik van de Keck-II telescoop, die een diameter van 10 meter heeft, werd op het Melkwegcentrum gericht, 27.000 lichtjaar van de Aarde verwijderd. In het centrum staat een superzwaar zwart gat, met een massa van ongeveer 3,7 miljoen keer de zonsmassa, welke de sterren die in de nabije buurt staan aantrekt. Van zeven sterren is in de periode 1995-2004 aangetoond dat zij razendsnel rondjes draaien om het zwart gat heen.
De afbeelding laat links het centrum van de Melkweg zien met de LGS-AO techniek, rechts met de standaard-techniek, de zogenaamde Natural Guide Stars-AO, oftewel NGS-AO. De linkerafbeelding is beduidend scherper dan de rechter afbeelding. Op beide foto’s stelt het kruisje de plaats voor van het zwart gat. Deze is zelf (nog) niet zichtbaar.

Vandaag, 21 december, is om 19.35 uur de winter begonnen. Precies op dat tijdstip bereikte de zon z’n meest zuidelijke positie, welk moment solstitium of zonnewende wordt genoemd. Op dat moment staat de zon recht boven de zuiderkeerkring of steenbokskeerkring, welke te vinden is op 23,26 graden onder de Evenaar. Met het bereiken van het meest zuidelijke punt is voor het noordelijk halfrond de kortste dag van het jaar aangebroken, dat wil zeggen dat tussen zonsopkomst en zonsondergang de kortste tijd zit. Het betekent niet dat die dag de meest late zonsopkomst en de meest vroege zonsondergang van het jaar plaatsvinden. Dit heeft te maken met het feit dat de zon niet precies om 12.00 uur ‘s middags exact door het zuiden gaat. Dit komt weer door het feit dat de baan van de Aarde om de zon niet precies cirkelvormig is. Daardoor beweegt de Aarde in de winter iets sneller in haar baan dan in de zomer. Door deze zogenaamde tijdvereffening heeft op 12 december 2005 de vroegste zonsondergang plaatsgevonden (om 16 uur 27 minuten om precies te zijn) en de meest late zonsopkomst zal gebeuren op 31 december om (om 7 uur 48 minuten). De laatste dag van het jaar is dus echt een dag om ‘s morgens zo lang mogelijk in je bed te blijven liggen. Tenzij je natuurlijk aan de slag moet om oliebollen te gaan bakken. Zucht. Een mooie afbeelding van het solstitium (zowel zomer- als winterzonnewende èn het punt er precies tussenin, de zogenaamde equinox) is trouwens te zien op het astronomische plaatje van vandaag, 21 december 2005.

Deze week werd bekend gemaakt dat bij een vergelijking tussen de Wikipedia, de gratis online encyclopedie op interne, en de Encyclopaedia Britannica, de eerste het maar net verliest van de laatste. De Wikipedia is een encyclopedie die door iedereen kan worden aangepast. Voor de vergelijking werden vijftig onderwerpen uit beiden encyclopedieën opgestuurd naar de zogenaamde ‘peer reviewers’, wetenschappers die artikelen ter publicatie beoordelen. Van de 50 artikelen kreeg men 42 reacties. De peer reviewers wisten daarbij overigens niet uit welke bron de artikelen kwamen. In de 42 artikelen uit de Wikipedia kwam men 162 fouten tegen en in de Britannica 123. De vergelijking, die afgelopen donderdag in het wetenschappelijke tijdschrift Nature

verscheen riep bij velen niet eens de verwondering op dat de gratis Wikipedia maar 30% meer fouten bevat dan de statige en dure Brittanica, maar wel dàt er in de Brittanica kennelijk ook veel fouten zitten.
Een aantal van de 42 onderwerpen gaan over sterrenkunde. Het volgende staatje laat zien hoeveel fouten er in deze artikelen zaten van Wikipedia en Britannica:

Hans Bethe: 1 fout in Britannica, 2 fouten in Wikipedia
S.Chandrasekhar: 4, 0
Paul Dirac: 10, 9
Quark: 5, 0
Royal Greenwich observatorium: 6, 2
Synchrotron: 2, 2

Op sterrenkundig gebied heeft de Britannica dus 28 fouten in 6 artikelen en de Wikipedia bevat 15 fouten. Kennelijk zijn de onderwerpen van sterrenkundige aard in de Wikipedia beter beschreven dan de andere onderwerpen. De Wikipedia is door z’n manier van werken ook snel in staat op de opgemerkte fouten te herstellen. In de artikelen waarin fouten zaten kwam bovenaan al snel de volgende melding te staan: “This article has been identified as possibly containing errors. A recent review by the scientific journal Nature found at least one factual error, critical omission, or misleading statement. We are working to eliminate all such problems from the current version. You can help by making corrections or pointing out remaining errors on the talk page.” Interessant is ook dat men na het verschijnen van het artikel in Nature gekeken heeft hoeveel woorden beide encyclopedieën nodig hebben om de onderwerpen te beschrijven. De Britannica blijkt gemiddeld 541 woorden nodig te hebben per onderwerp en de Wikipedia 1077. De hoeveelheid fouten ‘per woord’ blijken dan weer geheel anders uit te pakken, namelijk 0,0054 voor de Britannica en 0,0035 voor de Wikipedia.