Nog een paar uurtjes en dan is juli 2006 ten einde. Daarmee komt een eind aan de warmste maand ooit, want met een gemiddelde van 22,4 graden is deze maand warmer dan welke vorige maand ook. En dat sinds het begin van de metingen in 1706 (hé, da’s toevallig precies 300 jaar geleden) toen wateropziener Nicolaus Cruquius met weermetingen begon. Normaal voor juli is 17,4 graden. Voormalige recordhouder was juli 1994 met 21,4 graden. We naderen met die 22,4 graden zuid-franse toestanden, want in Nice is het gemiddeld 23,0 graden. Warmste dag in juli 2006 was 16 juli (zie het kaartje), toen in de Bilt 35,7 graden werd gemeten en in Westdorpe zelfs 37,1. Die laatste temperatuur is niet het absolute record voor Nederland, want dat staat nog altijd op 38,6 graden op 23 augustus 1944 in Warsnveld. Bijzonder is ook het aantal tropische dagen. De Bilt heeft deze maand 11 tropische dagen (maximum temperatuur 30,0 of meer) geboekt. Ook dat is een record: het grootste aantal tropische dagen van welke maand dan ooit stond op naam van juli 1941 en 1994 met 8 in totaal. Ook het aantal zomerse dagen (25,0 graden) of meer is een record: met het afgelopen weekeinde erbij zitten we op 25 zomerse dagen, het record was 22 in juli 1994. Juli 2006 kende een hittegolf van in totaal 16 dagen, de langste in 30 jaar. In 1976 duurde de hittegolf 17 dagen, in 1975 had Nederland een hittegolf van 18 dagen en dat was de langste ooit. Even voor de juiste definitie: Een hittegolf is een periode van minstens vijf dagen met in De Bilt zomerse temperaturen (25,0 graden of warmer) waarvan er zeker drie tropisch zijn (30 graden of meer).
Die zomer van 1976 kan ik mij trouwens nog goed herinneren. M’n vader was toen ‘groundsman’ bij tennisclub CC, da’s iemand die daar de banen onderhoud. Ik mocht m’n vader die zomer voor een zakcentje helpen. Nou ik heb het wel geweten. Er waren daar 11 gravelbanen en die moesten voortdurend gesproeid worden. Ik heb daar weken achtereen die banen nat moeten sproeien en als de laatste baan klaar was dan was de eerste alweer veranderd in een rode stofwoestijn en kon ik van voren af aan opnieuw beginnen. En dat allemaal onder de klanken van Dancing Queen van Abba, dat kan ik mij van die zomer nog herinneren. Zucht.
Afijn, nu is het 2006. 30 jaren na die hete zomer van 1976 en 300 jaren nadat Cruqius het als eerste statisticus allemaal bij ging houden. Wanneer krijgen we weer zo’n recordmaand? Bron: KNMI.
Juli 2006: recordmaand!
Integral vindt minder verborgen zwarte gaten dan gedacht
Een zoektocht naar superzware zwarte gaten, die verborgen in stofwolken in de centra van sterrenstelsels zouden voorkomen, heeft minder resultaat opgeleverd dan gedacht. Met behulp van de European Space Agency’s (ESA) International Gamma Ray Astrophysics Laboratory (INTEGRAL) satelliet hebben Amerikaanse en Europese astronomen harde röntgen- en gammastraling bestudeerd die afkomstig zou zijn van die zwarte gaten. Met de Integral kunnen de astronomen zeer energetische straling waarnemen, met waarden van 20 tot 40 KeV. Andere satellieten zoals NASA’s Chandra X-ray Observatory en de Italiaanse Rossi X-ray Timing Explorer zien ‘slechts’ straling van 2 tot 20 KeV. En vergelijk het even met zichtbaar licht: die heeft een energie van ongeveer 2 eV! Het gehele heelal blijkt doordrenkt te zijn van een röntgenachtergrond met een energie van 30 KeV. De theorie is dat deze röntgenstraling het resultaat is van die superzware zwarte gaten in de melkwegstelselcentra. Integral heeft de röntgenstraling afkomstig van die zwarte gaten bestudeerd en de uitkomst was de volgende: 40% van de gedetecteerde zwarte gaten bleken die in zogenaamde Seyfert-1 sterrenstelsels te zijn, waarvan de kern zeer explosief is en niet verborgen achter dichte stofwolken. 50% bleek te gaan om Seyfert-2 stelsels, die enigzins verborgen kernen met een zwart gat hebben. En slechts 10% bleek te gaan om sterrenstelsel met een verborgen superzwaar zwart gat. Dit betekent dat de verborgen superzware zwarte gaten in ieder geval niet in ons eigen melkwegstelsel en haar nabije omgeving voorkomen. Slechts op verre afstanden komen stelsels voor die een dergelijk zwart gat hebben.
In de kaart hieronder zien we de Integral-resultaten van de gedetecteerde verborgen zwarte gaten. In de diamantjes verspreid over de kaart staan deze zwarte gaten. De heldere band van links naar rechts is onze eigen melkweg, met grote gebieden van geïoniseerd waterstof. Hoe ging ook al weer dat lied van de Beatles? “Lucy In The Sky With Diamonds”? Bron: NASA.
Close-up van Jupiter’s rode vlekken
Met de Geminitelescoop op Aarde hebben astronomen op 13 juli j.l. de close encounter in beeld gebracht van de grote rode vlek en rode vlek junior op Jupiter. OK, toegegeven, 13 juli is alweer een tijdje geleden, maar gisteren heb ik gezegd even wat highlights van de afgelopen 14 dagen te geven. De door het Geminiteam gepubliceerde foto is een juweeltje en daarom hierbij de afbeelding. De grote rode vlek is al eeuwen een bekend fenomeen op Jupiter. In 1664 was Robert Hooke waarschijnlijk de eerste die ‘m waarnam. Rode Vlek junior, officieel genaamd Oval BA, is van recentere datum. Tussen 1998 en 2000 was deze ontstaan door het samengaan (‘mergen’) van drie kleinere witte stormen. De zo ontstane storm was zelf ook wit, maar op 27 februari 2006 was het de Filipijnse amateur-astronoom Christopher Go (drie hoeraatjes voor Go!) die ontdekte dat de witte storm plotseling rood was geworden. En zo was Rode Vlek Junior ontstaan. Over de kleurovergang bestaan twee theorieën:
- De ene theorie, van astronomen Toby Owen van de Universiteit van Hawaii en Rita Beebe van de New Mexico State Universiteit, zegt dat met het samengroeien van de drie kleinere witte stormen de nieuwe storm in staat was om uit diepere gedeelten van de atmosfeer van Jupiter rood materiaal te halen en daarmee van kleur te veranderen.
- De andere theorie, waarvan de auteur mij op dit moment eventjes niet bekend is, zegt dat de grotere stormen hun materiaal hoger in de atmosfeer van Jupiter kunnen brengen en dat daar door het zonlicht de chemische samenstelling van de storm kan wijzigen, zodat de storm rood kan kleuren.
Ik had trouwens eerder al (zie m’n astroblog van 6 juni) geschreven dat de twee rode vlekken elkaar op 4 juli zouden naderen. Die datum is kennelijk iets vertraagd, want de 13e juli was zoals gemeld de feitelijke close-up. Op de foto zijn de twee rode vlekken trouwens wit. Niet iets dramatisch om gelijk de NASA over te gaan bellen, maar veroorzaakt doordat de Gemini-telescoop de foto in het nabije infrarood heeft genomen om meer details te onthullen. Ik melde 6 juni ook dat de mogelijkheid zou bestaan dat Rode Vlek Jr. de nadering met grote broer niet zou overleven, maar daar is niets van gebleken. In de toekomst blijft een dichte nadering echter riskant voor de kleine rode storm. Die Gemini-telescoop heeft overigens niet voor niets die naam: het zijn twee 8-meter (!!) telescopen, waarvan de ene zich bevindt in Hawaii en de andere in Chili. Beide gigantische telescopen zijn verbonden met elkaar en kunnen als één supertelescoop opereren. Bron: Gemini.
Zo, ik ben d’r weer
Hallo allemaal! Ik ben weer terug in Nederland. Waar ik op vakantie ben geweest? In Nederland, haha… twee weken in Zeeland gezeten, twee weken snikheet, twee weken zwembadweer, strandweer, twee weken vliegen, muggen en veel onweersbeestjes. Vooral die laatsten waren echt een plaag in Zeeland. En kwam er nou maar onweer, maar dat bleef maar uit. Zucht. En nog waargenomen daar in het verre Zeeland?, hoor ik de trouwe Astrobloglezer al zeggen. Nou amper, moet ik eerlijk toegeven. Het was natuurlijk twee weken bijna voortdurend onbewolkt, maar het was allemaal erg heiig en na de nodige biertjes en/of rose’tjes ter verkoeling is mijn astronomisch vuur lichtelijk uitgeblust. Wat dat betreft staat een vakantie met Paul erbij meer garant voor een ‘astronomisch verantwoorde’ vakantie.
Maar goed, heb ik nog wat gemist in die twee weken? De nieuwsdiensten (o.a. van de NASA) zijn uiteraard gewoon doorgegaan, maar ik moet die bulletins alemaal nog lezen, dus de komende dagen zal ik aan een inhaalslag beginnen. Ik schijn ook nog de Nationale Ariedag gemist te hebben. Ruud de Wild viert deze jaarlijks terugkerende dag, hetgeen ik uiteraard een heugelijk feit vind. Is daar ook nog iets van astronomie in terug te vinden, in zo’n Nationale Ariedag? Ja, natuurlijk roep ik dan als rechtgeaarde eh.. rechtgenaamde Arie. Wat te denken van het sterrenbeeld Aries (Ram), met daarin beta Aries (Sheratan) die op 60 lichtjaar afstand van de Aarde staat. En van de Can-Ari-sche eilanden, waarvan op het eiland La Palma de 4,2 meter telescoop William Herschel van de ESO staat. En van Arie Nagel, de amateur-astronoom die bekend is vanwege z’n astrofotografie. En van sterrenbeelden als Sagit-Ari-us en Aqu-Ari-us. En zo kunnen we nog wel een tijdje doorgaan.
Van Peter Pulles kreeg ik per mail nog een aantal schitterende foto’s van astronomische objecten. Onder andere de Noord-Amerikanevel (draai ‘m om de vorm te herkennen), die ik hierbij afbeeld. Belichtingstijd 10 minuten op 400 ISO met z’n aangepaste Canon 350D. Heel mooi hoor Peter!
Paar weekjes tussenuit
Het is zover! We gaan d’r met het gezinnetje een paar weekjes tussenuit. Schoonouders houden de vissen en de planten in de gaten, dus we kunnen weg. ETX-70 is ingeladen, dus ik voldoe aan m’n astronomische eed. Het weer is veelbelovend.
Iedereen een fijne vakantie toegewenst en tot ziens!
Komkommertijd in Astroland
Het is duidelijk te merken dat ook in astroland de komkommertijd is aangebroken. De bulletins van astronomische nieuwsdiensten staan gewoonlijk vol van nieuw ontdekte zwarte gaten, supernova-explosies in nabije sterrenstelsels, record-gammaflitsers op ultraverre afstanden en ga zo maar door. Maar dezer dagen is het nieuws echt mager. Er is een space shuttle van de week gelanceerd en de bemanning doet wat leuke manoeuvres, de Venus Express heeft wat gegevens over de bewolkte planeet en verder noppes. Het leukste nieuws hoorde ik nog van de vriend van m’n schoonzus (ik kom zojuist van een verjaardagsfeest waar hij was, hips..). Hij komt oorspronkelijk uit Noord-Holland uit een klein dorp en daar schijnen van de week allerlei UFO’s te zijn gesignaleerd. Hij had het over oranje lichten die allemaal bewogen en roteerden. Een korte zoektocht op Google bracht mij op de nieuwspagina van fok.nl alwaar inderdaad melding werd gemaakt van UFO’s die rond 3 juli in Noord-Holland waren gezien. Even een quote: “Deze week hebben veel mensen in Noord-Holland ufo’s gesignaleerd. De familie Heidelberg uit Huizen zag zaterdag zes oranje gekleurde bollen overvliegen. Een afbeelding en de opnames hiervan staan in het filmpje onder dit nieuwsbericht. Na deze melding kwam er een ufo-melding uit het Haarlemmermeerbos. Jan Pijnenburg zag tijdens het vissen “ronde oranje zwalkende ballen. Het kwam niet naar ons toe maar ging van ons af”. Hij zag vrijwel hetzelfde als de mensen in Huizen. Tijdens een bruiloft in een oud slot in Heemstede viel de stroom uit. Ze liepen naar buiten om te kijken wat er aan de hand was, en ineens waren ze de getuigen van ufo’s die rondvlogen. Lisette van Dee was een van de bezoekers van de bruiloft. “In eerste instantie was het er eentje, een geel-oranjige bol. We dachten eerst aan een neervallend vliegtuig, maar toen kwamen er nog meer, een stuk of vijf of zes.”.
Daarna stroomden de ufo-meldingen binnen. Een andere vrouw uit Huizen zag ze, een man uit Amstelveen en meer meldingen uit talloze andere plaatsen in Noord-Holland. Allemaal hadden ze hetzelfde verhaal.”
OK, ik geef toe het zijn geen keiharde astronomische nieuwsfeiten, maar ja in zo’n komkommertijd moet je af en toe een beetje schipperen met het nieuws en mag je ook dit soort tweederangs berichten onder het voetlicht brengen. Er staat trouwens op die fok-pagina ook een video-opname van de UFO’s, maar die link werkt bij mij niet. Jullie kunnen het een keertje proberen. Wordt vervolgd.
zonnebevingen
De zon laat zich de laatste dagen weer van z’n beste kant zien en de zomervakantie is van start gegaan. Tenminste, voor de scholieren in deze regio. Ik moet nog een dagje werken en dan heb ik m’n vakantie weer verdiend. Ik ben de laatste dagen een boek aan het lezen dat ook over de zon gaat. Het heet ‘sunquakes’ (John Hopkins University Press, Baltimore) en is geschreven door J.B.Zirker, emeritus astronoom van het Nationaal zonneobservatorium in Sunspot (what’s in a name) in New Mexico (VS). Hoe ik aan het boek gekomen ben is eigenlijk een verhaal apart en dat verhaal begint ergens rond 1980 in Havelte, maar ik zal daarover een andere keer uitwijden. Ja, mag ik het ook een keertje spannend houden en nog niets verklappen? Als ik nog leuke en interessante dingen in het boek tegenkom zal ik dat op dit astropodium laten zien. Voorlopig zit ik nog in hoofdstuk 1 met de hele geschiedenis van het zonnebevingenonderzoek ergens na Wereldoorlog II.
Anderen van sterrenkundevereniging Christiaan Huygens houden zich de laatste dagen ook intensief bezig met de zon, maar dan op een andere manier. Nee, niet door te zonnebaden (al zullen die er ongetwijfeld ook zijn), maar door de zon te fotograferen. Kort geleden kreeg ik enkele foto’s gemaakt door Peter Pulles, die ook bekend is van Ecliptica. Met z’n PST zonnekijker heeft hij de zon gefotografeerd, o.a. op 30 juni en die foto heb ik hierboven neergezet. Heel erg mooi plaatje. De info staat erbij, dus die hoef ik hier niet te vertellen. Goh, ik ben de laatste dagen wel een beetje lui geworden. Misschien heb ik gisteren wel 18 minuten te weinig geslapen;-))
Minder slapen bij volle maan
Vanmorgen om twee minuten over vijf was het volle maan. Gisteren stond er een artikel in het AD over de relatie tussen slapen en volle maan. Uit een Zwitsers onderzoek, waarover in het juninummer van het tijdschrift Journal of Sleep Research is gepubliceerd, blijkt dat bij volle maan de 31 proefpersonen (18 vrouwen en 13 mannen) gemiddeld 6 minuten korten sliepen dan bij halfvolle maan en 18 minuten korter zelfs dan bij nieuwe maan. Bij vrouwen was het effect iets groter dan bij mannen. Ook was er volgens de studie een relatie tussen de maanstand en vermoeidheid: bij volle maan voelde men zich vermoeider dan bij nieuwe maan. Aldus de Zwitsers onder aanvoering van ene Martin Roosli in het artikel getiteld “Sleepless night, the moon is bright: longitudinal study of lunar phase and sleep”. Verder gaat het artikel in het AD in op de vele andere verhalen die er zijn over de invloed van de volle maan, o.a. op de hoeveelheid geboorten en de weervolven en andere ongure types die dan tevoorschijn zouden komen. Allemaal flauwekul, aldus het AD. We kunnen allemaal rustig slapen, op die 18 minuten na dan 
Astrosong
Gisteren kreeg ik van Jan Brandt nog een leuke animatie toegestuurd. Het is getiteld Astrosong en is aan de stem te horen van de makers van Monty Python. Het is een liedje van een paar minuten waarin het hele universum in kort bestek wordt uitgelegd. Erg grappig allemaal. Je kunt die animatie, genaamd galaxy.swf hier vinden. Het enige wat je er voor nodig hebt is Flash.
Bericht van de Maagdeneilanden
Stop 21 wereldberoemde geleerden bij elkaar, met namen als Stephen Hawking (wie kent ‘m niet), Gerard ‘t Hooft (Nederlands nobelprijswinnaar), David Gross (overmorgen in Amsterdam om te spreken over ‘the future of physics’), Frank Wilczek (bekend kosmoloog), Alan Guth (bedenker van de inflatietheorie) en Kip Thorne (zwarte gaten-theoreticus) en nog een paar van dat bekende grut. Zet ze op de ver weg gelegen Maagdeneilanden bij elkaar en laat ze een paar dagen confereren over zwaartekracht. Dat is gebeurd en daarover heeft Lawrence M.Krauss, ook zo’n bekend kosmoloog, een heel verhaal geschreven wat op de webside van The Edge te lezen is. Ik heb even geen zin om het hele verhaal hier samen te vatten, maar ik zou zeggen ga even Edgen en lees Krauss z’n relaas. Interessant. Op de foto hierboven zien we trouwens Krauss met Hawking. De link naar de Edge bevat ook een kort filmpje met Krauss.
Vandaag kreeg ik trouwens nog een reactie op een astroblog van alweer een tijdje geleden. Op 31 januari schreef ik over het volk van de Dogon, waarvan ooit in Zenit had gestaan dat zij zonder in het bezit te zijn van telescopen de begeleider van Sirius hadden gezien. Vandaag mailde J.Smulders mij het volgende (waarvoor dank): “Wellicht is het goed om de verslaggeving ervan te actualiseren want het is inmiddels al weer enkele jaren bekend dat het verhaal over Sirius totaal onjuist is. De “kennis” van de Dogon was hen ingegeven door de franse onderzoeker Griaule die ook telkenmale geld bood voor de antwoorden waardoor bepaalde stamleden maar al te graag de meest waanzinnige antwoorden gaven. Daarnaast legde Griaule telkenmale antwoorden in de mond van de Dogon. Overigens sprak hij zelf geen woord van de Dogontaal. Gelieve de studies en publicaties te lezen van de nederlandse antropoloog Wouter (Walter) van Beek van de Universiteit Utrecht, die de Dogon vele male heeft bezocht en wetenschappelijk aantoont dat het hele verhaal pure flauwekul is.” Kortom, het verhaal in Zenit was flauwekul en dat volk is gewoon misleid. Zucht, weer een mythe de deur uit.
Lichtverschijnsel op de Maan door amateur waargenomen?
Een paar dagen terug stond er een interessante discussie in een forum van de Society for Popular Astronomy over de maankrater Copernicus. Ene Geoff Burt had op 5 juni 2006 een tekening gemaakt van de bekende krater Copernicus en die op het forum geplaatst. Ene Peter Greggo keek er eens goed naar en zei tegen Burt ‘Hé, er zit een vreemd lichtpuntje in de krater, eentje die er niet hoort te zijn’. En inderdaad, op zeven uur was een puntje te zien die er normaal niet zou horen te zijn. Burt zou zich uiteraard vergist kunnen hebben, maar hij schrijft: “Now, I’ll admit straight away that it could simply be an error or my imagination, but it does seem unlikely to have drawn an isolated bright spot in an otherwise blank area of deep shadow if the bright spot wasn’t really there. If it was just a nuance of shade or form I could easily understand it!” En daarmee lijkt Geoff Burt één van de eerste amateurs te zijn die een zogenaamde Transient Lunar Phenomenon (TLP) heeft waargenomen. Meer over de waarneming en de hele discussie in het SPA-forum zal ik hier niet vertellen, want het is interessanter de originele discussie hier te volgen. Leuk natuurlijk om ook onze eigen waarnemingen van de Maan (met webcams, CCD’s, aangepaste Canon 350D’s, tekeningen, etc..) te scannen op eventuele TLP’s. Op zoek trouwens naar meer informatie over die lichtverschijnselen op de Maan kwam ik er achter dat de eerste waarneming ervan alweer dateert van 26 november 1540 (!). Wanneer gaan wij in Nederland een TLP zien?
Social profiles Adrianus V