5 februari 2012

ALV’s en LHC’s

Oeps, andere vergaderingOnderwerp numero uno: Gisteravond heeft de leukste sterrenkundevereniging van Nederland, Christiaan Huygens, haar jaarlijkse algemene ledenvergadering gehouden. Oftewel de ALV. Ieder jaar weer een gezellig avondje verslagen doornemen, cijfers achter de komma plaatsen en sub-sub-subartikelen in huishoudelijke reglementen taalkundig en juridisch ontleden. Niet echt een avond voor de hardcore-deepsky waarnemer, maar toch is het naar mijn bescheiden mening vermakelijk voor de leden omdat het duidelijk maakt wat er allemaal komt kijken om zo’n club met ruim zestig leden te ‘runnen’. Zo’n vereniging is mensenwerk en da’s in dit geval weer vrijwilligerswerk. Niets komt vanzelf tot stand en alles wordt door gemotiveerde mensen georganiseerd. Als dan mensen hier en daar andere bezigheden krijgen zie je ook de gevolgen, zoals het minder frequent verschijnen van het verenigingsblad Astronova. Dat ging vorig jaar niet echt van een leien dakje, simpelweg omdat de redacteur het druk had met andere bezigheden èn anderen er op dat moment ook geen tijd voor hadden. Inmiddels is een ander lid redacteur en zijn er in de eerste drie maanden van 2007 al twee keer zoveel nummers verschenen als in 2006!
Zij gaan 'met pensioen'Drijvende kracht achter een vereniging is zoals altijd het bestuur. En dat heeft gisteren best wel een aderlating moeten doen, want maar liefst drie bestuursleden namen afscheid. Ik ben één van deze drie en heb dus de afgelopen jaren alle ins en outs van de vereniging meegemaakt. Gisteravond liet de secretaris alle verrichtte werkzaamheden nog eens de revue passeren en als je dat allemaal hoort dan overkomt je toch een trots gevoel van ‘goh, ik heb best wel veel dingen gedaan’. Het nieuwe bestuur met een kersverse nieuwe voorzitter gaat verder op de ingeslagen weg en ik heb er alle vertrouwen in dat zij mét de hulp van dat broodnodige legertje van vrijwilligers erin zullen slagen de succesvolle jaren van Christiaan Huygens voort te zetten. Ik zal één van die vrijwilligers zijn.  
 

Onderwerp numero duo: De ingebruikname van de Large Hadron Collider (LHC), de Zo'n supergeleidende quadropool magneet van Fermilabsuperdeeltjesversneller van het Europese CERN die op de grens van Zwitserland en Frankrijk wordt gebouwd, dreigt te worden uitgesteld. Deze week werden testen gedaan met  vier magneten die er voor moeten zorgen dat de protonenbundels precies bij elkaar in een brandpunt komen. In dat brandpunt moeten de protonen botsen en dat kunnen de natuurkundigen dan weer onderzoeken om exotische deeltjes zoals het Higgs deeltje te ontdekken. In totaal moeten er 6000 magneten langs de 27 km lange ring komen en 392 daarvan zijn zogenaamde quadropool supergeleidende magneten.  Maar uit de testen bleek dat drie van de vier van dergelijke magneten die ze wilden uitproberen niet werkten. En daarmee dreigt de echte start van de 6,3 miljard euro kostende LHC, die voor eind 2007 gepland staat, te worden uitgesteld. Curieus in het verhaal is dat de magneten gebouwd worden door het Amerikaanse Fermilab. Da’s de grote concurrent in de strijd om wie als eerste het Higgs deeltje, de heilige graal inmiddels van de natuurwetenschappelijke wereld, weet te ontdekken. Ik heb daar in dit astro-podium diverse malen over geschreven en de Amerikanen zijn tot nu toe succesvoller in hun experimenten dan de Europeanen. Zou ‘t niet handiger zijn als ze in Europa zelf die magneten gaan bouwen? Scheelt weer een boel speculaties denk ik zo. Bron: Physicsweb.org.

Planeten bij dubbelstersystemen heel normaal

Mooi toch, zo'n dubbele zonsondergang?Sterrenkundigen hebben met behulp van de Spitzer ruimtetelescoop vastgesteld dat planeten even vaak voorkomen in dubbelstersystemen als in systemen zoals het zonnestelsel met slechts één ster. En dat betekent dus dat het filmbeeld van de planeet Tatooine, zoals dat in deel IV van Stars Wars voorkomt, met de ondergaande dubbele zon, heel erg overeenkomt met de werkelijkheid. Zondag 1 april a.s., nee het is geen grap, verschijnt hierover een artikel in The Astrophysical Journal van het team sterrenkundigen, dat onder leiding stond van David Trilling van de Universiteit van Arizona (VS). Tot nu toe dacht men dat planeten alleen in dubbelstersystemen voorkwamen wanneer de beide stercomponenten zeer ver uiteenstonden, wel 1000 keer verder dan de afstand Aarde-Zon (150 miljoen km). Van de 200 inmiddels bekende exoplaneten zijn er 50 die deel uitmaken van zo’n ‘wijd’ dubbelstersysteem. NASA’s Spitzer werd gebruikt om te kijken of er ook planeten kunnen voorkomen in dubbelstersystemen waarbij de componenten tussen 0 en 500 A.E.1 afstand tot elkaar hebben. Trilling en co keken daarbij niet zozeer naar echte exoplaneten, maar wel naar stofschijven in dubbelstersystemen. Die stofschijven, die gevuld zijn met overblijfselen van de rotsachtige planeten die zich om die sterren gevormd hebben. Met de infraroodogen van Spitzer is de warme gloed van die schijven goed te zien. De stofschijven wijzen vervolgens op de aanwezigheid van planeten in die dubbelstersystemen. Concreet werden met Spitzer 69 dubbelstersystemen bekeken die tussen 50 en 200 lichtjaar van de Aarde af staan. 40 Procent van die systemen blijkt een stofschijf te hebben, iets meer dan de enkelvoudige systemen, d.w.z. de systemen met slechts één ster. In de dubbelstersystemen waarbij de twee sterren op korte afstand tot elkaar staan bleek de aanwezigheid van de stofschijven zelfs 60% te zijn. Die afstand is tussen 0 en 3 A.E., waarbij ik opmerk dat 0 A.E. wel héél dicht op elkaars lippen is . Bij dat soort systemen krijg je dus Tatooine-achtige Zonsondergang op Tatooinezonsondergangen. Bij de systemen met een middelmatige afstand tussen de sterren van 3 tot 50 A.E. bleken weer verhoudingsgewijs minder stofschijven aanwezig te zijn. Kennelijk hebben planeten een voorkeur voor òf heel dichtbij de dubbelster òf heel ver weg. Luke Skywalker keek dus naar een niet zo ongewoon natuurverschijnsel. Zo en nou een hapje eten en daarna ga ik naar de sterrenclub Christiaan Huygens. Een paar bestuursleden schijnen daar vanavond hun laatste activiteit als bestuurslid mee te maken, geloof ik. Ik ben benieuwd. Bron: NASA / Spitzer.

Noot:
  1. Astronomische Eenheden, oftewel de afstand tussen de Aarde en de Zon; om precies te zijn is één A.E. 149.597.870.697 meter, ‘t is maar dat je het weet []

Chileens vliegtuig bijna geraakt door ruimteafval?

Een A340 van de Chileense luchtvaartmaatschappijAfgelopen maandag blijkt een Airbus A340 (zie foto) van de Chileense luchtvaartmaatschappij LAN Chile op een haar na geraakt te zijn door iets wat uit de ruimte kwam. Het is nog onduidelijk of het om een meteoriet gaat of om resten van een satelliet. LAN Chile kwam vandaag met een persbericht waarin wordt gezegd dat de piloot van het toestel, dat onderweg was van Santiago de Chili naar Auckland, Nieuw-Zeeland, “visueel contact maakte met gloeiende brokstukken op enkele kilometers afstand.”  Met de snelheid van de A340 wordt die afstand in nog geen 20 seconden overbrugd! De Nieuw-Zeelandse luchtvaartautoriteiten denken dat het materiaal afkomstig is van de Russische Progress-M58, een bevoorradingsruimteschip. Maar dat Van Kamagurkawordt door de Russische ruimtevaartorganisatie ten stelligste ontkend. De Russen zeggen dat er zo’n 8 uur verschil zit tussen het moment dat de M-58 terugkeerde naar de Aarde1  en het tijdstip waarop de Chileense piloot de bijna-botsing overkwam. De NASA heeft de lezing van de Russen inmiddels bevestigd. Waarschijnlijk is er dus sprake van een uiteenvallende meteoriet uit de ruimte. Bron: NRC-Handelsblad, 29 maart 2007.

O ja, en deze stond op de voorpagina van de NRC onderaan:

Noot:
  1. bij zo’n terugkeer kan restafval van de motoren verloren raken en apart in de dampkring terechtkomen []

De paarse roos van Virgo

SN 2007af in NGC 5584Tot kort geleden was NGC 5584 één van de vele sterrenstelsels die deel uitmaken van de grote Virgocluster en was het een vrij onbekend object. Maar met het verschijnen van een zeer heldere supernova, die een prachtige manier door de Very Large Telescope van de ESO is vereeuwigd, is het stelsel in één klap bekend geworden. NGC 5584 is net als onze Melkweg een balkspiraalstelsel, gelegen op 75 miljoen lichtjaar afstand. Die eerste maart van dit jaar ontdekte de Japanse supernova-jager Koichi Itagaki met z’n 60 cm telescoop de supernova en die bleek de 32e ontdekte supernova van 2007 te zijn. Hij kreeg de naam SN 2007af. Op het moment van de ontdekking had de supernova een schijnbare helderheid van 15,4m en daarmee een factor 7 zwakker dan het sterrenstelsel waarin hij verscheen, NGC 5584 dus. Maar de dagen daarna steeg z’n helderheid tot 13,3m, da’s ook dezelfde factor helderder en daarmee werd die ene supernova net zo helder dus als een compleet sterrenstelsel! Op de foto genomen met de VLT op 16, 19 en 22 maart (het is dus een compositiefoto) zien we SN 2007af rechts van het centrum van NGC 5584. De ‘paarse roos van Virgo’ zoals de ESO de foto heeft gedoopt, laat de helderste supernova zien die dit jaar ontdekt is. Verder onderzoek heeft uitgewezen dat het gaat om een type Ia supernova, waarbij sprake is van een dubbelstersysteem met één compacte witte dwerg. Die explodeert als er vanaf de andere ster van het systeem, een gewone ster, genoeg materie op de witte dwerg is terechtgekomen om een kritische grens te overschrijden. Dan explodeert de hele boel en wordt de uitgestoten materie met een snelheid van pak ‘m beet 15.000 km per seconde de ruimte ingeslingerd. Het is trouwens niet de eerste supernova due in NGC 5584 is waargenomen, want in 1996 vond er ook al eentje plaats. Ook ontdekt door een Japanner! Het land van de rijzende zon heeft kennelijk iets met de paarse roos van Virgo! Bron: ESO.

Binnenkort jubileum The Sky at Night

Drie generaties MooreOp 26 april 1957 presenteerde de amateur-sterrenkundige Patrick Alfred Caldwell-Moore, beter bekend als Patrick Moore, voor het eerst voor de BBC het programma The Sky at Night. Moore was toen 34 jaar. Op dat moment schijnt de komeet Arend-Roland vrij prominent aan de hemel te hebben gestaan. Vijftig jaar later is Sir Patrick Moore, in 2001 door Koningin Elisabeth II geridderd, nog steeds de presentator. Engeland maakt zich op om 26 april 2007 de vijftigste verjaardag van The Sky at Night te vieren. Hij zal dan een groot feest geven in z’n huis in Selsey. Zondag a.s. 1 april1 zal er een jubileum-uitzending van The Sky at Night bij de BBC zijn. Daarin gaat Patrick Moore tijdreizen: eerst vijftig jaar terug in de tijd, waarbij John Culshaw de jonge Moore van 1957 zal spelen. En daarna gaat de reis de andere kant uit richting 2057 én richting Mars. De (stok-)oude Moore zal dan gespeeld worden door Brian May. Hé, die kennen we nog als Queen-gitarist, maar ook als mede-oprichter samen met Moore van de website Bang! The complete history of the universe. Onlangs wist ik nog te melden dat er een heuse ruzie was losgebarsten tussen Patrick Moore en de BBC, iets wat te maken had met het late tijdstip waarop Moore’s programma werd uitgezonden. Maar met het vervroegen naar begin van de avond is de ruzie kennelijk gesust en dat maakt het mogelijk dat The Sky at Night z’n vijftigste verjaardag mag beleven. De lezers die oude uitzendingen van The Sky at Night nog eens willen bekijken kunnen ze zien op de Britse versie van uitzending gemist. Je kan ook een kijkje nemen op Patrick Moore’s eigen website. Toch knap zo’n website, vooral als je bedenkt dat Moore alles nog schrijft op een typemachine uit 1908!

Noot:
  1. als ik het goed heb om 19.00 uur Nederlandse tijd op BBC1; kijk even in je TV-gids voor de zekerheid []

Hexagoon op Saturnus waargenomen

De hexagoon boven de noordpool van SaturnusDe Cassini-ruimteverkenner heeft boven de noordpool van Saturnus een verschijnsel waargenomen dat de vorm heeft van een hexagoon, een zeshoek. De gehele noordpool wordt erdoor bedekt, dus het is iets wat enorme afmetingen heeft. De rode kleur in de foto geeft de straling weer met een golflengte van 5 μ-meter, in feite warmte die in het binnenste van Saturnus ontstaat en aan de oppervlakte vrijkomt. De hexagoon was al eerder op foto’s gezien, die in 1980 genomen waren door de Voyager. Maar die waren erg vaag en latere waarnemingen konden nooit van bovenaf op de noordpool van Saturnus kijken om de hexagoon beter te kunnen zien. Maar Cassini kon dat dus wel. De foto’s laten zien dat de hexagoon feitelijk een wolkenstructuur is, die zich uitstrekt tot een diepte van zo’n 75 km in de atmosfeer van Saturnus. De hexagoon blijkt vrij stabiel te zijn en een ongebruikelijk soort golf te zijn die de gehele planeet als het ware overspoelt. De foto hierbij afgebeeld werd op 30 oktober 2006 door Cassini genomen, toen die 1,3 miljoen km van Saturnus afstond. De blauwe gloed bovenin is zonlicht, die afsteekt tegen de rand van de planeet.  Bron: NASA / JPL.

Nieuwsbrief

  Zoals ik had gezegd zou ik met een nieuwsbrief komen. Iedere zeven dagen per mail een overzicht van alle gepubliceerde astroblogs. Voor diegenen die niet iedere dag de astroblogs bekijken een uitkomst om toch op de hoogte te blijven. Hoe je je kan abonneren? Simpel hiernaast je e-mailadres invullen en dan een daaropvolgend e-mailbericht ter bevestiging beantwoorden. Klaar is Kees.

nieuwsbrief.jpg

Moleculaire zuurstof in de ruimte ontdekt

De gaswolk waarin O2 werd ontdektSterrenkundigen zijn er in geslaagd om met de Zweedse ruimte-radiotelescoop Odin moleculair waterstof (O2) in de interstellaire ruimte te ontdekken. Ik ben niet zo thuis in de chemie, maar ik begrijp dat de aanwezigheid van dit molecuul, waarbij twee zuurstofatomen aan elkaar gebonden zijn, tot nu toe nog niet was aangetoond buiten de Aarde. In een gaswolk, genaamd ρ Oph A, in het sterrenbeeld Slangendrager (Ophiuchus) hebben de Zweedse, Franse, Canadese en Finse sterrenkundigen middels spectraallijnen het O2-goedje aangetroffen. Doel van het onderzoek was om te kijken hoe bij stervorming zowel O2 als H2O, beter bekend als water, een rol spelen. Alle waarnemingen tot nu toe met behulp van balonnen, aardse telescopen en ruimtetelescopen om O2 waar te nemen waren niet succesvol. De waargenomen hoeveelheid O2 in de gaswolk, die zo’n 500 lichtjaar van ons verwijderd is, is ongeveer duizend keer lager dan op grond van chemische modellen in zo’n gaswolk verwacht wordt. En dat betekent uiteraard weer werk aan de winkel voor de dames en heren theoretici, want kennelijk kloppen de modellen niet.
Die Odin is een satelliet met een 1,1 meter radiotelescoop aan boord, die op 20 februari 2001 werd gelanceerd. Ik moet eerlijk zeggen dat ik er tot vandaag nooit van gehoord had, maar kennelijk heeft de satelliet toch nuttig werk opgeleverd. De waarnemingen van Odin tussen augustus 2002 en februari 2006 leverden maar liefst 300.000 spectra op van gaswolken en die werden allemaal nauwkeurig uitgeplozen. En dat leverde dat ene signaal op van O2 in de gaswolk ρ Oph A, een signaal dat vijf keer zo sterk was als het ruissignaal. Het internationale gezelschap wijdt daar uiteraard een publicatie aan en dat is in dit geval in het vakblad Astronomy & Astrophysics. Eerder al was overigens water ontdekt in de interstellaire ruimte, onder andere in de Orionnevel. En nu dus O2. Beiden zijn belangrijke bouwstenen voor leven. Wanneer gaan we dàt ontdekken in de ruimte? Bron: Swedish Space Corporation.

Ik zie tot m’n schrik dat het gebruik van die O2‘s de hele lay-out in de war schopt. De ene keer is de regelafstand 1 en dan weer 1 komma nog wat. Zucht, nou begrijp ik waarom ik niet van scheikunde hou.

Maan en Saturnus in nauwe samenstand

De maan en Saturnus donderdagnachtIn de nacht van woensdag op donderdag zullen de Maan en Saturnus weer dicht bij elkaar staan. Nee, geen bedekking zoals 2 maart j.l. het geval was. Wel een close encounter, om ‘t maar even een hippe naam te geven, waarbij de twee objecten elkaar om 4 uur ‘s nachts (29 maart) zo’n 2° naderen.  Dat moet toch weer leuke plaatjes opleveren.

Lidl pakt weer uit

Even heel wat anders: ik zag in de krant dat de supermarkt Lidl weer een stel telescopen in de aanbieding heeft. Onder andere een Meade ETX-70 voor € 249,- en een Meade LXD75 voor € 599,-. De laatste telescoop is een Newton met 152 mm spiegel en 762 mm brandpuntsafstand. Geen idee of het waar voor z’n geld is, maar ik weet wel dat de laatste keren dat Lidl dit soort dingen verkocht ze in no-time uitverkocht waren. Het is maar dat je ‘t weet.

Jarige EU brengt astronauten bijeen in Rome

Andre Kuipers geeft acte de presence in RomeDe Europese Unie schijnt zo’n vijftig jaar oud te zijn en ter gelegenheid daarvan komen vandaag een aantal prominente Europese astronauten in Rome bijeen. De bijeenkomst heet ‘A night in space: meet the European astronauts’ en daarin zullen de astronauten het publiek op spectaculaire wijze laten zien hoe het met de ruimtevaart gesteld is. Het publiek bestaat uit studenten, ambassadepersoneel van de diverse lidstaten, vertegenwoordigers van industrieën en de media. Thema’s die de astronauten aan de orde laten komen zijn het ISS, de rol van zwaarteloosheid en leven in de ruimte. Tot de astronauten behoren: Michel Tognini, Gerhard Thiele, Roberto Vittori, Christer Fuglesang en last but not least André Kuipers. Deze laatste, ons aller welbekende astronaut van Nederlands fabrikaat, zal een presentatie geven genaamd Educational activities during my mission.  Er zal ook een tentoonstelling worden geopend, ‘The Europe of space and aerospace’, die van 27 maart tot 7 april a.s. te zien zal zijn.  Wat kost een retourtje Rome? De regeringsleiders van de EU waren overigens afgelopen weekend bijeen in Berlijn en daar lieten ze een mooi staaltje zien van het gezegde oude wijn in nieuwe zakken. Niet meer praten over een grondwet, maar het vanaf 2009 gewoon een verdrag noemen. Tsja, zo kan ik het ook. Bron: Spaceref.com.

Switch to our mobile site