De Europese röntgensatelliet XMM-Newton heeft op 9 oktober 2007 een heldere röntgenbron ontdekt die nooit eerder door instrumenten was waargenomen en die in optisch licht als nova te zien had moeten zijn. Maar in werkelijkheid is die nova nooit waargenomen’, da’s het vreemde in dit hele verhaal. Op de plek waar de XMM-Newton de röntgenbron vind staat namelijk een onbeduidend sterretje met de oerlelijke catalogusnaam USNO-A2.0 0450-03360039. Direct na de ontdekking van de röntgenbron ging men het object in optisch licht bekijken met de 6,5 meter Magellan-Clay telescoop van het Las Campanas Observatory in Chili en die zag dat USNO-A2.0 0450-03360039 maar liefst 600 keer helderder was geworden. Maar deze nova had een verkeerde volgorde: normaal is er eerst een optische helderheidstoename en dáárna pas eentje in röntgenlicht. Dat komt omdat de exploderende gaswolk van de witte dwerg, die de oorzaak is van de nova, het röntgenlicht eerst even tegenhoud en pas na enkele dagen doorlaat. Bij USNO-A2.0 enz.. was het eerst röntgenlicht en daarna optisch, precies andersom. Maar een team sterrenkundigen onder leiding van Richard Saxton (European Space Astronomy Centre (ESAC) in Spanje) dook de foto-archieven in en daaruit bleek dat op 5 juni 2007 wel degelijk een nova te zien was geweest, die zelfs met het blote oog te zien was!
Maar op de een of andere manier was deze nova aan de aandacht van alle (amateur-)telescopen ontsnapt. Achteraf hebben ze de nova de naam Nova V598 Puppis gegeven, maar jammer genoeg heeft niemand ‘m op z’n hoogtepunt gezien. Bron: ESA.
XMM-Newton vind de ‘vermiste nova’
Gravatars op Astroblogs
Het zal sommigen misschien opgevallen zijn dat in de reacties bij berichten van die icoontjes verschenen zijn. Bij de meesten is dat het ‘anoniem’ icoon, maar het kan ook een zelfgekozen icoon zijn. Ze worden gravatars genoemd en ze worden nu ook door de Astroblogs ondersteund. Voordeel van de gravatars is dat je direct door de websites ‘herkend’ wordt en je niet meer hoeft aan te melden1 Eenvoudig nietwaar? Hier kan je ook zo’n gravatar krijgen.
- Vandaar de afkorting. Gravatars staat voor globally recognized avatar. [↩]
Bekijk de krater Tycho in 3D
Iedereen zal ‘m vast wel eens in de verrekijker of telescoop gezien hebben: de krater Tycho op de maan, genoemd naar de Deense sterrenkunde Tycho Brahe. Tycho heeft een diameter van 85 km en een diepte van 2850 meter. Tycho is een zeer jonge en heldere krater die goed opvalt bij volle maan. De krater heeft het grootste stralenstelsel van de Maan, met stralen van soms langer dan 1000 km. De Japanse maanverkenner Selene, die september 2007 werd gelanceerd, heeft van Tycho vele gedetailleerde foto’s gemaakt en die zijn bewerkt tot een video, die je hier kan zien. Moet je echt naar kijken hoor, want hij geeft een soort 3D-tour door en langs de krater. Het is wel een groot bestand dat geladen wordt, dus het kan even duren. Maar je wordt beloond voor je geduld.
Men vermoedt overigens dat Tycho ontstaan is door de inslag van een planetoïde die lid is van de zogenaamde Baptistinafamilie, de club van brokstenen in de ruimte die óók de dinosauruskiller van 65 miljoen jaar geleden leverde. Oppassen dus voor die Baptistina’s. Bron: Bad Astronomy + Wikipedia.
Sterrenkundige worden of toch wat anders?
Gisteren kwam ik in de media twee maal Vincent Icke tegen, de welbekende Nederlandse sterrenkundige. Eerst in het Journaal van acht uur, in een item over de binnenkort te lanceren Herscheltelescoop. Die is deels van nederlandse makelij en de verwachtingen van deze infrarood-telescoop zijn hooggespannen. Een uur later lees ik in de krant, NRC-Handelsblad aflevering 17 juli 2008, een artikel dat het eerste is in een serie van zes over ’leermeesters en hun leerlingen’. In deze aflevering Vincent Icke, de ‘leermeester’ en Jelle Ritzerveld, de ‘leerling’ die op 14 februari 2007 is gepromoveerd op onderzoek naar de beweging van fotonen in het vroege heelal. Ritzerveld was een veelbelovend promovendi bij Icke, die baanbrekend werk had gedaan bij het begrijpen van de kosmos. Op de foto zit Icke linksvoor en Rizerveld staat achter hem. Centraal in Rizerveld’s werk stond de opvatting dat de structuren in het heelal als een soort van bierschuim moeten worden gezien. Ik heb daar eerder ook al over geschreven. Máár hoe liep het uiteindelijk met Ritzerveld af: hij stopt helemaal met de sterrenkunde en is inmiddels gaan werken in het bedrijfsleven, afdeling risicomanagement bij Leaseplan.
Geld speelde in z’n keuze een bescheiden rol: z’n inkomen als postdoc stelde niet veel voor. Maar belangrijker reden voor z’n overstap was dat hij de sterrenkunde te claustrofobisch vond. Het idee z’n hele leven onderzoek te moeten doen naar stralingstransport door het heelal benauwde hem. Ik weet zelf niet hoe het leven van een sterrenkundige er uit ziet, maar ik heb zelf juist het beeld van een zeer dynamisch leven: onderzoek doen aan een bepaald thema, praktijkwerk in observatoria ergens in Chili of op de Canarische Eilanden, een congres bijwonen ergens in de VS, een praatje voor de media over een gebouwde satelliet, etc.. Misschien dat iemand mij kan corrigeren en het werkelijke leven van een sterrenkundige voor kan schotelen? Wat ik hiermee wil zeggen is eigenlijk dat ik het jammer vind dat zo’n goede sterrenkundige als Jelle Ritzerveld (zie z’n verschillende publicaties) verloren gaat voor de sterrenkunde. Nederland heeft een traditie van goede sterrenkundigen, Icke wees daar in het achtuur-journaal nog eens fijntjes op, en die traditie mag niet verloren gaan. Bron: NRC-Handelsblad, 17 juli 2008.
Social profiles Adrianus V