23 mei 2012

Hubble en Gemini hebben exoplaneten direct gefotografeerd!


Astronieuws heet van de pers! Met de Hubble ruimtetelescoop en de Gemini North telescoop op Hawaï is men er als eerste in geslaagd om direct exoplaneten bij andere sterren te fotograferen! :-D Niet één exoplaneet, nee direct drie exoplaneten om precies te zijn. Eentje is gevonden èn direct door Hubble in beeld gebracht bij de bekende ster Fomalhaut. De foto zie je hierboven. Fomalhaut ligt in het sterrenbeeld Waterman en staat relatief dichtbij de Aarde, 25 lichtjaren van ons verwijderd. Op de foto zie je de exoplaneet rechtsboven, een klein onbeduidend stipje. Maar het is echt een exoplaneet, Fomalhaut b genaamd en 18 miljard km1 verwijderd van Fomalhaut. Het stipje is ook al in 2004 en 2006 gefotografeerd, maar toen was er nog geen zekerheid of het een planeet was. Nu heeft Hubble ‘m opnieuw gefotografeerd en is gezien dat ‘ie een stukje is opgeschoven. De omlooptijd van Fomalhaut b blijkt 872 jaren te zijn en hij is drie keer zo zwaar als Jupiter. Fomalhaut zelf is op de foto niet te zien, want vanwege het enorm grote helderheidsverschil tussen ster en planeet heeft men de ster afgedekt met een zwart balkje2. De radiaal lopende strepen zijn niet echt, maar worden veroorzaakt door het licht van Fomalhaut. Wat wel echt is dat is die ring, een gas- en stofring die een overblijfsel is van de stofschijf die Fomalhaut ooit had en waaruit Fomalhaut b is ontstaan. In feite was het die ring die de sterrenkundige op het spoor van Fomalhaut b bracht. De ster Fomalhaut ligt namelijk niet precies in het midden van de ring, die zo’n 34,5 miljard km in doorsnede is. Vanwege die afwijkende positie van de ring had men het vermoeden dat er een ander object moest zijn dat de ring enigszins van Fomalhaut vandaan ‘trekt’ en dat bleek de exoplaneet Fomalhaut b te zijn. Bekijk op deze pagina verschillende video’s die NASA van de ontdekking heeft gemaakt, in verschillende resoluties (tot eentje zelfs in HD-formaat van 957 Mb).

HR 8799 en exoplaneten

HR 8799 en exoplaneten

Dan die andere exoplaneten die door de Gemini 8 meter-telescoop zijn gefotografeerd: dat betreft twee exoplaneten bij de ster HR 8799, 130 lichtjaren verwijderd van de aarde en zich bevindend in het sterrenbeeld Pegasus. Daar heeft men twee exoplaneten gefotografeerd, b en c op de foto hiernaast. De ster zelf, die 1,5 keer zo zwaar en 5 keer zo lichtsterk als de Zon is, is afgedekt.  HR 8799c staat 6 miljard km van de ster vandaan en HR 8799b 10,5 miljard km. Er is nog een derde exoplaneet, ontdekt door de 10 meter Keck-telescoop, maar die staat met 3,8 miljard km afstand te dichtbij om te worden gefotografeerd. HR 8799 en z’n omringende planeten zijn jong: zo’n 60 miljoen jaar slechts. Men denkt dat de twee planeten nog zo warm zijn van hun recente formatie dat ze nog nagloeien en daarom extra opvallen. Fomalhaut b is een stuk ouder, zo’n 200 miljoen jaar, en daardoor wordt deze alleen verlicht door de reflectie van Fomalhaut. Afijn, nou weten jullie direct waar die persconferentie van de NASA vandaag over ging. Ik had overigens op 15 september j.l. het nieuws dat die Gemini telescoop ook al een exoplaneet direct had gefotografeerd, bij de ster met de prachtige naam 1RXS J160929.1-210524 om precies te zijn. Daarvan heeft men echter slechts een vermoeden dat er een exoplaneet is! Bij Fomalhaut b en HR 8799b en c weet men zeker dat het exoplaneten zijn. Bron: Bad Astronomy + Space.com.

Noot:
  1. 119 Astronomische Eenheden, d.w.z. 4x de afstand Zon-Neptunus. []
  2. Waarvoor ze een zogenaamde coronograaf gebruiken. []
Share

Een voorspelling voor zonnecyclus 24

Cyclus 24 begint

Cyclus 24 begint

Behaalde resultaten uit het verleden bieden geen garanties voor de toekomst. Die wijsheid is de afgelopen maanden met de kredietcrisis nogal sterk bewaarheid en toch hebben sterrenkundige Ali Kilcik en z’n collegae van de Akdeniz Universiteit in Turkije er lak aan. Zij hebben namelijk op basis van de resultaten van de zonnevlekkencycli, die vanaf 1700 geregistreerd worden, een voorspelling gedaan voor de pas gestartte nieuwe cyclus, de 24e om precies te zijn. In het verleden heeft men vaker geprobeerd maxima van cycli te voorspellen, maar die bleken meestal erg bezijden de waarheid te liggen. We hebben het over de hoeveelheid zonnevlekken die te zien zal zijn, een hoeveelheid die maat is voor de activiteit van de zon. Hoe meer vlekken, des te actiever de zon, simpel. En hoe luidt de voorspelling van Kilcik en consorten? Het maximum zal rond december 2012 optreden en er zullen dan 89 zonnevlekken te zien zijn. Is dat veel? Nee, valt mee. Cyclus 23 kende op het hoogtepunt in 2000 zo’n 170 vlekken. Kortom, over vier jaar weten we of Kilcik gelijk heeft. Even geduld mensen. ;-) Bron: arXiv blog.

Share

APEX ziet kraamkamer van sterren

RCW120

RCW120

Met behulp van de telescoop van het Atacama Pathfinder Experiment (APEX) van de ESO1, die licht opvangt in het submillimetergebied2 van het spectrum heeft men onderzoek gedaan naar RCW120, een ware kraamkamer van sterren. RCW120 ligt 4.200 lichtjaar van ons vandaan in het sterrenbeeld Schorpioen. Het is een expanderende bel van gas, die zo’n tien lichtjaar in doorsnede is. Centraal in de bel ligt een hete, massieve ster die heel veel ultraviolette straling uitzendt. Die straling ioniseert het omringende gas, hetgeen betekent dat de waterstofatomen hun electronen verliezen en dat levert de kenmerkende rode H-alpha emissie op. Het omringende gas gaat op haar beurt expanderen en veroorzaakt schokgolven, die tenslotte in het verderop liggende interstellaire gas en stof turbulenties en verdikkingen veroorzaken. Dat levert een geboortegolf van nieuwe sterren op. Die zijn nu nog niet zichtbaar, maar in de toekomst zullen die sterren gaan stralen en zichtbaar worden. Nu is alleen de submillimeter-straling zichtbaar, welke door APEX in de Atacamawoestijn in Chili in beeld is gebracht. APEX is in feite een voorproefje van het instrument dat men in diezelfde woestijn aan het bouwen is: ALMA, de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array, die gebruik zal maken van 60 12-meter antennes. Bron: ESA.

Noot:
  1. De European Organisation for Astronomical Research in the
    Southern Hemisphere. []
  2. Deze bevindt zich tussen het verre infrarood en het microgolfgebied. []
Share
canakkale canakkale canakkale balik tutma search canakkale vergi mevzuati bagimsiz denetim vergi mevzuati ozurlu engelliler