23 mei 2012

Artikelen Reacties

Je bent hier: Home / 2008 / december / Archief voor 16th

Donkere energie houdt groei clusters tegen

16 december 2008 Door Reageer

donkere energie gemeten
Groot nieuws: Voor het eerst zijn sterrenkundigen er in geslaagd om de effecten te meten die de donkere energie heeft op de ontwikkeling van objecten in het heelal! Dàt donkere energie bestaat weten we al sinds 1998, toen sterrenkundigen aan de hand van supernovae ontdekten dat het heelal versneld uitdijt en dat er ‘iets’ moet zijn wat die versnelling veroorzaakt. Maar behalve die invloed van donkere energie op kosmologische schaal heeft men nooit iets kunnen bemerken van effecten van dit mysterieuze goedje, waarvan men tot op de dag van vandaag niet weet waaruit het precies bestaat. Maar vandaag werd bekend gemaakt dat Alexey Vikhlinin (Smithsonian Astrophysical Observatory in Cambridge, Massachussets) met z’n team er in geslaagd is om een effect van de donkere materie te meten! De vorming van clusters van sterrenstelsels blijkt namelijk trager te verlopen als gevolg van de invloed van donkere materie. Uitgangspunt voor Vikhlinin’s onderzoek was dat donkere energie een afstotende werking heeft. Dat moet het wel bezitten, want anders zouden we niet in een heelal leven dat versneld uitdijt. Door die afstotende werking, die een soort omgekeerde zwaartekracht is, hebben grote structuren zoals clusters van sterrenstelsels moeite om bij elkaar te komen. Per slot van rekening probeert de zwaartekracht de sterrenstelsels bij elkaar te houden, maar dat streven wordt gedwarsboomd door donkere energie. De vraag is hoe groot dat dwarsbomen precies is en daarvoor moeten we even kijken naar de twee modellen van donkere energie. Het ene model zegt dat donkere energie altijd constant is en niet meegroeit met de expansie van het heelal.

Heet gat in Abell clusters

Heet gat in Abell clusters

Da’s het model van de Kosmologische Constante. het andere model zegt dat donkere energie qua sterkte varieert omdat het een intrinsieke eigenschap van de ruimte is. Als het heelal expandeert komt er meer ruimte en dùs meer donkere energie. Ergo, hoe groter het heelal des te groter de donkere energie en daarmee de versnelling in de expansie. In zo’n heelal zal uiteindelijk alles uiteenspatten, de Big Rip genaamd. Welnu, Vikhlinin en z’n kornuiten maakten gebruik van de waarneemgegevens van de röntgensatelliet Chandra van de NASA en keek of ze konden zien of de ontwikkeling van clusters van sterrenstelsels afgeremd werd door de donkere energie. Is er sprake van een arrested development of the universe, zoals ze het zo mooi noemen. Het team keek daarbij naar het hete gas in de clusters, het bouwmateriaal waaruit de sterrenstelsels zijn voortgekomen.
De vergelijking van staat

De vergelijking van staat

En wat kwam er uit naar voren: dat de vorming van clusters in de latere fase van het heelal inderdaad afgeremd wordt onder invloed van de afstotende werking van de donkere energie. Maar dat was niet het enige resultaat. Men vond óók dat de vergelijking van staat ω=-1 ± 0,1. Klinkt nogal cryptisch, maar het betekent dat de donkere energie hoogstwaarschijnlijk niet verandert met de tijd, maar constant is. Eén-nul dus voor het model van de Kosmologische Constante1. Ná de ontdekking in 1998 van donkere energie is deze ontdekking, tien jaar later, ècht groot nieuws. Februari 2009 wordt het wetenschappelijke artikel in The Astrophysical Journal gepubliceerd. Jullie kunnen ‘t hier alvast lezen. Voor bij de kerstboom. :-) Bron: Chandra + Bad Astronomy.

Noot:
  1. En dan te bedenken dat deze Kosmologische Constante, codenaam Λ, in 1917 voor het eerst voorgesteld werd door Albert Einstein. [↩]
Share
Onderwerp: diversen

Twaalf miljard jaar zon geperst in zes minuten

16 december 2008 Door Reageer

Tussen het ontstaan van de Zon vijf miljard jaar geleden en haar toekomstige pensioenfase als witte dwerg zit ongeveer twaalf miljard jaar. Mark Hammond heeft een video van ruim zes minuten samengesteld waarin die twaalf miljard jaren op prachtige wijze zijn gecomprimeerd. Beelden zeggen meer dan duizend woorden en dat blijkt maar weer eens. Kijken hoor, het is verplichte stof. De muziek is Hayling van FC Kahuna. Ook mooi.

 

Een complete uitleg van alle beelden worden hier door Hammond zelf gegeven. Bron: Astropixie.

Share
Onderwerp: diversen

Vici–subsidie voor astrofysicus Portegies Zwart

16 december 2008 Door Reageer

Simon Portegies Zwart

Simon Portegies Zwart

De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) heeft dertig excellente wetenschappers, onder wie de Amsterdamse astrofysicus Simon Portegies Zwart, een zogeheten Vici-subsidie toegekend. Met deze subsidie van maximaal 1.250.000 euro moet de wetenschapper in vijf jaar tijd een eigen onderzoeksgroep opbouwen. Waar de naam van die subsidie vandaan komt heb in eventjes opgezocht en wat bleek: het NWO kent Veni, Vidi en Vici-subsidies. Há, waar halen ze het vandaan. O ja, ze hebben ook nog een Rubicon-subsidie voor jonge, veelbelovende wetenschappers1. Maar dit even terzijde. De genoemde Portegies Zwart, werkzaam bij het Sterrenkundig Instituut ‘Anton Pannekoek’  (UvA), focust in zijn wetenschappelijk werk op het onderzoek aan superzware zwarte gaten in de kernen van sterrenstelsels, die meer dan een miljoen keer zwaarder zijn dan de zon. Wanneer twee sterrenstelsels met elkaar in botsing komen zou dat ertoe moeten leiden dat ook hun zwarte gaten op elkaar botsen. Door het simuleren ervan wil hij de consequenties van dergelijke botsingen proberen te doorgronden. Met z’n Vici-subsidie wil Portegies Zwart een team met twee postdocs, drie promovendi en een programmeur aanstellen voor het oplossen van een scala aan numerieke problemen om het astronomische deel van het onderzoek te kunnen uitvoeren. Tevens zal hij een unieke supercomputer bouwen, die in rekensnelheid vergelijkbaar is met de nationale supercomputer Huygens, maar dan gebaseerd op goedkope grafische kaarten. Een dergelijke architectuur is nog niet eerder op grote schaal toegepast voor wetenschappelijk rekenwerk. Bron: NOVA.

Noot:
  1. De sterrenkundige Simon Albrecht, die morgen aan de Universiteit Leiden zijn proefschrift verdedigt, krijgt zo’n Rubicon en gaat met deze subsidie aan het Massachusetts Institute of Technology – Astrophysics and Space Research (VS ) onderzoek doen aan de rotatie van sterren bij de vorming van sterren en planeten. [↩]
Share
Onderwerp: sterrenkundigen, zwarte gaten Tags:

S2

16 december 2008 Door Reageer

S2 (rode stippen)

S2 (rode stippen)

S2. Da’s waarschijnlijk de korste titel die ik ooit voor een astroblog heb gebruikt. S2, ook wel SO-2 genoemd, is de naam van een ster en niet zomaar eentje: het is de ‘beroemde’ ster die het meest dichtbij het centrale supermassieve zwart gat staat in het centrum van het Melkwegstelsel, ruim 27.000 lichtjaar van ons verwijderd en die zo’n 4,31 miljoen zonmassa’s zwaar is1. S2 is een ster van spectraaltype B1V2 en hij draait in 15,8 jaar één rondje om dat zwarte gat, in een sterk elliptische baan. Eén omloop van S2 heeft men volledig kunnen volgen. Op de afbeelding hiernaast zie je SO-2 als de rode ster. Het pericentrum van S2, het punt het meest dichtbij het zwarte gat, welke Sagittarius A* (Sgr A*) wordt genoemd, is op 17 lichturen afstand. Da’s 18.360.000.000 km, vier keer de afstand Zon-Neptunus. Je zou denken dat op dat punt buitenaards leven, dat eventueel zou wonen op een planeet die om S2 draait, compleet tot spaggetti wordt vermalen door de getijdewerking van het zwarte gat in Sgr A*, maar dat valt reuze mee. De zwaartekrachtsversnelling is daar 1,5 m/s2, wat 1/6e is van de versnelling die wij hier op aarde voelen. Volgens de SIMBAD-catalogus is S2 een dubbelster, maar ik heb dat nergens anders gelezen, dus info daarover heb ik niet. Een video van een volledige omloop kan je in diverse formats hier bekijken. Leuke vraag is natuurlijk: hoe zou de hemel er vanaf een planeet bij S2 uitzien? Hoe zou dat zwarte gat op 18 miljard km afstand er uit zien? Zijn daar tekeningen, beelden van? Bron: Wikipedia en nog wat klein grut.

Noot:
  1. Het zwarte gat welteverstaan en niet S2. :-D Geen idee hóe zwaar S2 is, maar ik weet wel dat ‘ie als B-ster erg zwaar moet zijn. [↩]
  2. Extreem hete en blauwe sterren. Ze leven zeer kort en knallen daarna als een supernova uit elkaar. [↩]
Share
Onderwerp: diversen
canakkale canakkale canakkale balik tutma search canakkale vergi mevzuati bagimsiz denetim vergi mevzuati ozurlu engelliler