Wordt de donkere energie zwakker?
10 april 2009 Door Reageer
In 1998 werd door twee onafhankelijke teams van sterrenkundigen ontdekt dat het heelal versneld uitdijt en dat een mysterieus goedje genaamd donkere energie daar vermoedelijk verantwoordelijk voor is. Inmiddels is dat geen vermoeden meer en weten we dat 74% van het heelal uit die donkere energie bestaat. We weten alleen niet wàt donkere energie precies is. Lange tijd dacht men dat donkere energie constant is, hetgeen de reden is dat men ‘m vereenzelvigd met Einstein’s Kosmologische Constante uit 1917. Maar recent onderzoek aan supernovae heeft aanwijzingen opgeleverd die een ander verhaal vertellen: de donkere energie zou wel eens zwakker kunnen worden. Een team van sterrenkundigen onder leiding van Arman Shafieloo (Universiteit van Oxford) keek naar gegevens van supernovae die vergaard waren door collegae-sterrenkundigen van het Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics in Cambridge, Massachusetts. Tot die supernovae behoorde een groep van 147 exemplaren die het afgelopen miljard jaar (dus binnen een afstand van één miljard lichtjaar) waren geëxplodeerd. Uitkomst van de analyse die Shafieloo et al van die data deden: de donkere energie is de afgelopen twee miljard jaar zwakker geworden. Absolute zekerheid hierover hebben ze niet en daarom is vervolgonderzoek zeker nodig om te kijken of de vermoedens juist zijn. Het zou kunnen dat de Harvard-data van supernovae afwijkingen vertonen door bijvoorbeeld stof dat tussen supernovae en aarde ligt. Als de donkere energie inderdaad zwakker wordt dan betekent dit een grote klap voor de Kosmologische Constante en een opsteker voor de zogenaamde quintessence, een alternatieve verklaring voor donkere energie die in 1998 bedacht is door o.a. Paul J.Steinhardt. In tegenstelling tot de Kosmologische Constante is quintessence niet constant, maar kan het variëren. Er zijn overigens verschillende modellen van quintessence (zoals fantoom-energie, K-essence en het Quintom-scenario). Zucht, kunnen ze het niet een keertje simpel houden?
Bron: New Scientist.
Eerste resultaten van BLAST zijn bekend
10 april 2009 Door 1 Reactie
Goh, het kan toch snel gaan af en toe. Tot donderdag had ik nog nooit gehoord van BLAST, de Balloon-borne Large-Aperture Sub-millimeter Telescope. Tot Jan mij erop wees dat diezelfde avond de VPRO een documentaire uit zou zenden over die telescoop en over de wetenschappers die ‘m bedacht en gebouwd hebben. En het is diezelfde donderdag dat in het Engelse wetenschappelijke vakblad Nature de eerste resultaten staan van BLAST! De documentaire was prachtig, zoals ook Jan al in z’n commentaar op de astroblog beaamde, maar de resultaten van twee jaar onderzoek mogen er ook zijn. Kern van die resultaten is dat de Far Infrared Background, oftewel de FIRB, afkomstig is van individuele sterrenstelsels die tussen 7 en 10 miljard lichtjaar afstand liggen. Die verre infrarood-achtergrond was voor het eerst met de COBE-satelliet gedetecteerd. Er waren wel vermoedens dat verweg gelegen sterrenstelsels de bron waren van de uniforme straling, maar zekerheid had men niet. Totdat sterrenkundigen van de Universiteit van Pennsylvania via BLAST die zekerheid wel kregen. In de waargenomen sterrenstelsels worden hete sterren gevormd en die brengen de omringende gas- en stofwolken tot een temperatuur van 30 K, dus dertig graden boven het absolute nulpunt. Daardoor gaan die wolken infrarood en submillimeterstraling uitzenden en dat vormt bij elkaar die FIRB. Gedurende z’n elf dagen durende vlucht over Antartica in 2006, gedragen door een enorme heliumgevulde ballon, vond BLAST tien keer zoveel submillimeter starburst galaxies als voorheen bekend waren. De infrarood achtergrond die zij produceerden is qua energie net zo groot als datgene wat alle sterren en sterrenstelsels aan optisch licht produceren!
Over de infrarood-sterrenkunde horen/lezen we niet zoveel, dus het is goed als we daar door experimenten zoals BLAST meer over te weten komen. De infraroodsatelliet Herschel, wiens lancering samen met die van Planck gepland staat voor 6 mei a.s., kan voortbouwen op het werk van BLAST. Het volledige artikel van Mark Devlin en z’n makkers is hier te lezen. Meer over die resultaten vind je ook in de BLAST-poster hieronder. Bron: Eurekalert.
Oceanen op exoplaneten waarnemen
10 april 2009 Door Reageer
Deze week maakten wetenschappers van de Universiteiten van Melbourne en Princeton bekend dat voor het eerst bewezen is dat je aan de achterkant van de Maan, de kant die altijd van ons af staat, het verschil kan zien tussen de reflectie die vanaf de Aarde afkomstig is van werelddelen en van oceanen. Die reflectie van verstrooid licht, aardschijn geheten, zorgt er onder andere voor dat de Maan tijdens maansverduisteringen niet compleet zwart is. Kennelijk is de aardschijn zo sterk dat het op de achterkant van de Maan zichtbaar is én dat het verschil uitmaakt of dat landmassa of oceanen de kant van de Maan uitkijken. Het idee van aardschijn, of eigenlijk in het algemeen van planetenschijn, kan je natuurlijk ook op exoplaneten toepassen. Fotometrische waarnemingen aan bekende exoplaneten, waarvan er op dit moment 337 of 344 volgens twee catalogussen bekend zijn1, zouden gegevens moeten opleveren waaruit zou blijken of er op die exoplaneten ook oceanen zijn. Aldus Sally V. Langford, J. Stuart B. Wyithe en Edwin L. Turner, die over hun waarnemingen aan de aardschijn een publicatie hebben gemaakt. Grappig idee: hoe waarnemingen aan de reflectie van de Aarde aan de achterkant van de Maan kan leiden tot het wellicht waarnemen van oceanen op planeten bij andere sterren.
Bron: Technology Review.
Noot:
- Ik heb geen idee welke de juiste is, dus ik noem ze maar even allebei. [↩]
Ruimtewandelaar vanaf Aarde gefotografeerd
10 april 2009 Door 5 Reacties
Het is de Nederlandse amateur-sterrenkundige Ralf Vandebergh uit Wittem gelukt om vanaf de Aarde een ruimtewandelende astronaut te fotograferen! In de laatste Zenit (april 2009, blz. 199) schreef Vandebergh dat de mogelijkheid van het fotograferen van zo’n astronaut puur theorie was en dat het ‘m in de praktijk door de omstandigheden nog steeds niet gelukt was. Welnu, de Astrofoto van de dag laat het vandaag aan de hele wereld zien: het is Ralf Vandebergh gelukt er eentje te fotograferen!
Toen vorige maand de Discovery een bezoekje bracht aan het ISS wist Vandebergh op 21 maart tijdens ruimtewandeling nummer 2, in ruimtevaarttermen EVA-2 (Extravehicular Activity-2) geheten, een astronaut te fotograferen. Vanaf z’n waarneemplek in Zuid-Limburg welteverstaan met een 25 cm Newtonspiegelkijker, terwijl hij met de hand volgde via z’n 6×30 volgkijker. De astronaut, vermoedelijk Joseph Acaba, was op dat moment bezig aan het zonnepaneel. Om precies te zijn was hij een unpressurized cargo carrier attachment system (UCASS) aan het instellaren, dan weet je dat ook weer. Vandebergh kent alle onderdelen van het ISS zo’n beetje uit z’n hoofd en geen bestaand onderdeel zou de gefotografeerde reflectie kunnen verklaren, dus het moet een astronaut zijn geweest. Kortom, de volgende Zenit kan een prachtige update plaatsen van het laatste artikel over Vandebergh’s foto’s.
Ralf, prachtig werk hoor! Bron: APOD + ALPO.





Social profiles Adrianus V