23 mei 2012

Artikelen Reacties

Je bent hier: Home / 2009 / april / Archief voor 25th

Voorlopers van elliptische stelsels gevonden

25 april 2009 Door 12 Reacties

Dat is hem: LESSJ033229.4-275619

LESSJ033229.4-275619

Een team sterrenkundigen die door het leven gaat als de LESS samenwerking1 heeft honderden sterrenstelsels op zeer verre afstanden ontdekt, die vermoedelijk de voorlopers zijn van de hedendaagse elliptische sterrenstelsels. Gebruikmakend van de Large Apex Bolometer Camera (LABOCA) achter de telescoop van het Atacama Pathfinder Experiment (APEX), die in de Atacamawoestijn in Chili te vinden is, keek men naar een gebied aan de hemel ter grootte van de volle maan in het zuidelijke sterrenbeeld Oven (Fornax). Dat gebied heeft de naam Extended Chandra Deep Field South, omdat men het met de röntgensatelliet Chandra al eens uitgebreid bestudeerd heeft, de ECDFS-survey. Met de LABOCA zag men honderden zogenaamde submillimeter sterrenstelsels, dat zijn stelsels die hun licht uitzenden in het submillimetergebied van het electromagnetische spectrum. Dat gedeelte zit tussen het radiogolfgebied en infrarood in en de golflengte is 0,3 tot 1 millimeter. Van de gevonden stelsels is er één bijzondere, genaamd LESSJ033229.4-275619. Bijzonder omdat het zowel aanwijzingen biedt dat er een gigantisch hoge snelheid van stervorming2 is als dat zich in het centrum een superzwaar zwart gat bevindt. Het genoemde stelsel ligt op ongeveer 12,7 miljard lichtjaar afstand (roodverschuiving z=4,76), hetgeen betekent dat LESSJ033229.4-275619 voorkwam toen het heelal slechts 1 miljard jaar oud was. Kristen Coppin en haar collegae, die er een wetenschappelijk artikel over schreven, dat binnenkort verschijnt in een uitgave van de Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, denken dat submillimeterstelsels zoals LESSetc… de voorlopers zijn van de latere reusachtige elliptische sterrenstelsels. Proto-elliptische stelsels dus. Bron: RAS.

Noot:
  1. LESS staat voor de LABOCA Extended Chandra Deep Field South Submillimetre Survey. Onthouden ja! [↩]
  2. Wel 1.000 zonmassa’s per jaar. Da’s echt giga veel. [↩]
Share
Onderwerp: sterrenstelsels Tags:

Deze raket wordt vandaag gelanceerd

25 april 2009 Door Reageer

1:10 Saturnus V

1:10 Saturnus V

Zie hier de Saturnus V. Nee, niet de echte versie van het Apolloprogramma uit de jaren zestig en zeventig, maar eentje die tien keer zo klein is. Gebouwd door Steve Eves uit Maryland, VS. De bedoeling is dat de amateur-raket ècht wordt gelanceerd en wel… vandaag! Er zitten negen motoren aan boord, acht 13.000ns N-Class motoren en één 77.000ns P-Class motoren. Zegt mij niets, maar het klinkt indrukwekkend. Eves hoopt met z’n 1:10 versie van de Saturnus V een hoogte van 1,2 km te kunnen bereiken. Eves, succes ermee! :-D Bron: Examiner.com.

Share
Onderwerp: ruimtevaart Tags:

Een avondje anekdotische ruimtevaart

25 april 2009 Door 5 Reacties

Ger Dörr bij Huygens@

Ger Dörr bij Huygens

Zo kan ik het denk ik wel het beste omschrijven, de lezing gisteravond van Ger Dörr bij sterrenkundevereniging Christiaan Huygens: een lezing over anekdotische ruimtevaart. Dörr is lid van Huygens en al véle jaren actief in de amateur-rakettenbouw. De gehele avond voerde Dörr ons op een zeer geanimeerde manier mee door zowel de geschiedenis van de professionele ruimtevaart als van de amateur-rakettenbouw en dat allemaal aan de hand van vele anekdotes. Dörr gaf zelf al aan dat het geen standaardpraatje zou worden met de gebruikelijke blabla, maar dat hij de ‘andere kant’ van de ruimtevaart zou laten zien. En temidden van allerlei meegenomen zelfgebouwde raketten ging hij inderdaad op zeer boeiende en komische wijze in op de geschiedenis van de ruimtevaart. Die begon ergens rond 300 voor Christus met Heron van Alexandrië, die het principe van actie=reactie met z’n stoommachines al in de praktijk wist te brengen, en via één of andere Chinees die met een stoel beladen met vuurpijlen de lucht inging (vermoedelijk letterlijk) kwam Dörr uit bij de Duitse V2 raket. Die raket mogen we wel beschouwen als de basis van de hedendaagse raketten, ondanks de beladen geschiedenis van dat ding. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog namen zowel Russen als Amerikanen de V2 mee naar hun land en gebruikten ‘m om hun eigen ruimtevaartprogramma mee op te zetten. In de VS deed Werner von Braun dat en in Rusland Sergei Korolov (de bouwer van de ‘Rode V2′). Afijn, dat hele programma deed Dörr uit de doeken, met talloze anekodotes, zoals de ramp van Nedelin op 24 oktober 1960 met een Russische R-16 raket (≈120 doden), het luik van de Apollo 1 die niet open wilde, het luik van de Apollo 11 die niet dicht wilde, Allan Sheppard die het in z’n allereerste ruimtevlucht in z’n broek deed, etc… De hele avond wisselde Dörr de verhalen over de professionele ruimtevaart – hoe amateuristisch die af en toe ook was – af met z’n eigen belevenissen als amateur-rakettenbouwer. 

De balonnenproef

De boeken van Jules Verne en Camille Flammarion lezende raakte hij in sterrenkunde en ruimtevaart geïntereseerd en zo kwam hij al gauw op het idee zelf raketten te gaan bouwen 1. De principes achter de ruimtevaart legde hij aan de hand van een proefje met balonnen uit (zie de foto hierboven). Naast gelanceerde muizen, lichtkogels die z’n gehele woonplaats in ‘lichterlaaie’ zetten en confrontaties met de politie als hij een parachute wilde testen, leverde z’n hobby vele contacten op met beroemdheden in binnen- en buitenland. Dörr heeft vast een uitgebreid telefoonboekje met vele astronauten, zoals Wubbo Ockels, staatssecretarissen en andere ruimte-bobo’s. Afijn, zonder dat we er erg in hadden was het in no-time half twaalf en besloot de voorzitter, Peter Boot, om er maar een einde aan te maken. De rest van Dörr z’n verhaal komt een andere keer wel. :-)

Noot:
  1. Weet je trouwens dat Jan Brandt en ik dat ooit ook hebben gedaan, hoe knullig ook? Ik kwam net nog een boekje op m’n zolder tegen wat ik daarover had, ‘Modelraketten met vaste brandstof’ van T.C.A.Jager uit 1973. [↩]
Share
Onderwerp: Christiaan Huygens, geschiedenis, ruimtevaart Tags: ,

Over die Lyman-alpha kwakken en -bossen

25 april 2009 Door 3 Reacties

Spectrum van Lyman-alpha kwak Himiko

Spectrum van Lyman-alpha kwak Himiko

Twee dagen geleden had ik het nieuws over Himiko, die reusachtige wolk van geïoniseerd waterstofgas (40 miljard zonmassa’s op de keukenweegschaal), die 12,9 miljard lichtjaar van ons vandaan ligt. Die wolk is een zogenaamde Lyman-Alpha kwak. Eh… pardon, een wattuh? Ja, ik geef toe dat het woord kwak nogal vreemd oogt in dit verband. Donderdag had ik het zelf nog over een Lyman-alpha Wolk. Maar in de Engelstalige wereld spreken ze van een Lyman-alpha Blob (LOB’s) en vertaald is dat een kwak. Tsja, zelfde als met dat ‘Dark Gulping’, uit m’n vorige astroblog: hoe vertaal je zo’n woord in goed proper Nederlands? Los van de juiste vertaling is het natuurlijk interessant te weten wat die Lyman-alpha kwakken nou precies zijn. Nou, kort gezegd zijn het enorme wolken van waterstofgas, die zich kenmerken door de uitstraling van de Lyman-alpha emissielijn. Die lijn in het electromagnetische spectrum, genoemd naar de ontdekker ervan, Theodore Lyman in 1906, wordt veroorzaakt door de recombinatie van electronen met geïoniseerde waterstofatomen. De emissielijnen worden bij de bron in het ultraviolette deel uitgezonden, maar door de roodverschuiving als gevolg van de uitdijing van het heelal, verschuift de lijn op naar het verre infrarood. Het spectrum van Himiko zie je in de afbeelding hierboven. Er zijn op dit moment enkele tientallen LOB’s bekend, waarvan Himiko de bekendste is. Naast de Lyman-alpha kwakken kennen de sterrenkundigen ook de zogenaamde Lyman-alpha bossen. Nee, niet verzonnen, het is echt zo1.
Spectrum met een Lyman-alpha bos

Spectrum met een Lyman-alpha bos

Dat zijn geen emissielijnen, maar absorptielijnen in de spectra van verweggelegen sterrenstelsels en quasars, veroorzaakt doordat de fotonen van die stelsels en quasars onderweg tijdens hun lange reis naar de Aarde vele intergalactische gaswolken passeren en dan worden geabsorbeerd. Dat levert een serie absorptielijnen op, in de afbeelding hiernaast te zien als al die naar beneden gerichte punten. Hoe verder weg de bron (hogere roodverschuiving, z), des te meer lijnen. Zo, genoeg over die Lyman-alpha dingen. Volgende keer iets over de Lyman-beta lijnen. :-) Bron: Wikipedia over de Lyman-alpha kwakken en de Lyman-alpha bossen.

Noot:
  1. Mmmm, wat dat betreft zou het tòch mooier zijn om te spreken over de Lyman-alpha wolken en -bossen. Kosmische wolken en bossen dus. :-) [↩]
Share
Onderwerp: diversen Tags: ,

Weer wat nieuws: donkere veelvraten

25 april 2009 Door Reageer

Een donkere veelvraat in het vroege heelal

Een donkere veelvraat in het vroege heelal

De sterrenkundigen kunnen het maar niet laten: nieuwe dingen bedenken voor waargenomen processen die ze niet kunnen verklaren. We kennen al donkere materie, donkere energie, de donkere vloed of stroom, de donkere kracht en de donkere vloeistof. Van dit rijtje zijn de eerste twee indirect aangetoond, die anderen zijn nog theorie. Aan dit rijtje kunnen we weer een nieuwe donkere variant toevoegen: de donkere veelvraten. In het Engels spreekt men van Dark Gulping. Eigenlijk is ‘gulping’ een werkwoord dat ‘schrokken’ betekent, gulzig inslikken dus. Maar ja, hoe vertaal je dat? Donker gulzig inslikken? Klinkt voor geen meter natuurlijk. Voor betere vertalingen hou ik mij warm aanbevolen. Afijn, de sterrenkundigen Curtis Saxton en Kinwah Wu (Mullard Space Science Laboratory van de Universiteit van Londen) komen met die donkere veelvraten aan om te verklaren waarom in het jonge heelal al gigantisch zware zwarte gaten voorkomen. Eergisteren bijvoorbeeld schreef ik over Himiko, een enorme wolk van geïoniseerd waterstof die 800 miljoen jaar na de oerknal voorkwam en waar vermoedelijk al een superzwaar zwart gat in verborgen zit. Superzware zwarte gaten komen in kernen van sterrenstelsels voor, ook in ons eigen Melkwegstelsel, maar er gaat erg veel tijd zitten in de formatie van zo’n zwart gat. Dat gaat via het samensmelten van kleinere zwarte gaten of het aantrekken van omringende massa. Saxton en Wu hebben in hun berekeningen de interactie betrokken tussen deeltjes donkere materie, die voorkomen in halo’s rondom wolken van gewone materie, en het ‘gewone’ gas, dat binnen die halo voorkomt. Donkere materie heeft via de zwaartekracht invloed op het gas en de uitkomst kán zijn dat in korte tijd een compacte massa kan ontstaan die gravitationeel instabiel wordt en instort tot een massief zwart gat. Van dat donkere veelvreten of schrokken, om het maar even in werkwoordvorm te gebruiken, is niets te merken, aldus Saxton en Wu. Er wordt geen electromagnetische straling -”licht’ in welke vorm dan ook – uitgezonden. Alleen het eindproduct is ‘zichtbaar’, een superzwaar zwart gat. Bron: Universe Today.

Share
Onderwerp: donkere materie/energie Tags: ,

13 mei a.s. Angels & Demons in de bioscoop

25 april 2009 Door Reageer

Op 13 mei a.s. is het zover: dan komt Angels & Demons in de Nederlandse bioscopen. Da’s de verfilming van Dan Brown’s boek Het Bernini Mysterie. Hoofdrolspeler is Tom Hanks, net zoals in de voorganger De Da Vinci Code. In dat boek en dus ook in de film speelt de deeltjesversneller van CERN in Zwitserland een belangrijke rol, want een geheimzinnig genootschap, de Illuminatie genaamd, heeft een kwart gram antimaterie gestolen. Met die antimaterie kunnen ze een enorme kernexplosie veroorzaken en daarmee dreigen ze de verkiezing van een nieuwe paus te verstoren. Hier een korte preview:

Share
Onderwerp: diversen, elementaire deeltjes Tags: , ,
canakkale canakkale canakkale balik tutma search canakkale vergi mevzuati bagimsiz denetim vergi mevzuati ozurlu engelliler