De Helixnevel (NGC 7293) is een welbekende planetaire nevel 710 lichtjaar van ons vandaan in het sterrenbeeld Waterman (Aquarius). Met behulp van de Japanse Subaru Telescoop op Hawaï hebben ze een deel van die nevel gefotografeer en het resultaat is fenomenaal. De Helixnevel in z’n geheel is al prachtig om te zien (ook in amateurtelescopen overigens), maar de Subaru heeft prachtig de komeetachtige structuren in beeld gebracht. In totaal heeft men zo’n 40.000 van dergelijke bollen met staart in de Helixnevel geteld, allemaal bestaande uit waterstofmoleculen. De totale massa van de bollen bedraagt zo’n 30.000 aardmassa’s en de omvang van zo’n bol is ongeveer vijf keer de omtrek van Pluto’s baan om de zon. Er kunnen in de bollen ook restanten in zitten van vroegere planeten, die ooit om de ster draaiden, welke de Helixnevel heeft veroorzaakt. Voor alle duidelijkheid: de Helixnevel is géén overblijfsel van een gigantische explosie. De centrale ster was er eentje zoals de Zon, alleen in een latere fase van z’n leven. Gedurende tientallen miljoenen jaren blaast zo’n ster langzaam z’n buitenlagen weg en dat levert de nevel op. De stervende ster straalt sterke ultraviolette straling uit, welke ervoor zorgt dat de atomen in de uitdijende gaslagen ioniseren. Normaal zouden de waterstofmoleculen in de bollen door de UV-straling worden vernietigd, maar omdat er ook stof- en gaswolken in de buurt zijn worden ze enigszins beschermd. Maar vroeg of laat zullen de bollen toch vernietigd zijn. Wat er dan overblijft is enkel nog een witte dwerg in het centrum. Bron: Space.com.

Sterrenkundigen hebben met behulp van de APEX telescoop in Chili de koude stofwolken in het centrale gedeelte van de Melkweg in kaart gebracht en daar een soort van atlas van uitgebracht, de APEX Telescope Large Area Survey of the Galaxy (ATLASGAL). De atlas toont de stofwolken in het submillimetergebied van het spectrum, dat zich met golflengten van 100 micrometer tot 1 millimeter tussen het infrarood- en radiogebied bevindt. De stofwolken zijn de potentiële geboorteplekken van sterren. Naast stof komt in dezelfde gebieden ook waterstofgas voor, maar dat is een stuk moeilijker te detecteren. Het kleine beetje warmte dat van het stof afkomt is makkelijker te ‘zien’. ATLASGAL brengt 95 vierkante graad van de hemel in kaart, zich uitstrekkend over een lange strook van 2° breedte¹ en 40° lengte. De atlas toont duizenden afzonderlijke wolken van stof, die een omvang hebben van ongeveer een lichtjaar en die een massa hebben tussen tien en duizend zonmassa’s. Ook zijn er structuren en bogen te zien die veroorzaakt zijn door uiteengereten supernovae en krachtige sterrenwinden van zware sterren. ATLASGAL legt een basis voor verder onderzoek dat de ESO wil gaan doen met de opvolger van APEX, The Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), die ergens in 2011 van start moet gaan. Kijk eens aan, ALMA hoeft niet van nul af aan te beginnen. Bron: Spaceref.

Noot:

1. Da’s vier maal de diameter van de Volle Maan. [↩]