24 mei 2012

De BOSS-jacht op de oerknal is begonnen

BOSS spectrum van een quasar

BOSS spectrum van een quasar

In de nacht van 14 op 15 september is in de bergen van Sacramento in New Mexico (VS) de jacht begonnen van BOSS op de oerknal. BOSS, de zogenaamde Baryon Oscillation Spectroscopic Survey, is een speurtocht waarbij vijf jaar lang aan 1,4 miljoen sterrenstelsels en 870.000 quasars waarnemingen worden verricht. Dat gebeurt met een uitgebreide versie van de 2,5-meter telescoop van het Apache Point Observatory in New Mexico, de telescoop die aan de basis staat van de beroemde SDSS-catalogi - en waaruit ook de Galaxy Zoo put. BOSS is zelf weer één van de vier onderdelen van SDSS-III, dus je kan wel nagaan dat die telescoop de komende jaren overwerk moet verrichten. In de data van de waarnemingen van de sterrenstelsels en quasars hopen de sterrenkudigen informatie te verkrijgen over de zogenaamde baryon acoustic oscillations (BAO’s),  drukgolven die in het allereerste begin van het heelal voorkwamen en die gebieden met verschillende dichtheden in de (donkere) materie creeërden. Die gebieden zijn nu nog zichtbaar in de vorm van temperatuursverschillen in de kosmische microgolf-achtergrondstraling. Door bestudering van de BAO’s hoopt men de evolutie van het heelal te kunnen achterhalen én de exacte rol daarin van zowel de donkere materie als de donkere energie. Kortom, een behoorlijk ambitieus programma, waar we over vijf jaar de uitslagen van hopen te horen. Nou, eerder mag ook wel hoor. :-) Op de afbeelding hierboven zie je een infrarood-spectrum van quasar SDSS J221602.32 +005826.5 (‘Oooohhhh jjaaa, die quasar!’), de quasar die de eer had een van de eersten van die 870.000 quasars te zijn. Bron: Lawrence Berkeley National Laboratory.

Share

‘s Ochtends drie planeten in het oosten te zien

drie planeten 's ochtends

drie planeten 's ochtends

Wie komende week om een uur of zeven ‘s morgens naar buiten gaat kan – mits het helder weer is én je niet ligt te ronken in je bed – een prachtig schouwspel zien. Aan de oostelijke horizon zijn namelijk drie planeten zichtbaar, Mercurius, Venus en Saturnus. Mercurius en Saturnus staan beiden erg laag aan de horizon, hoewel Saturnus iedere dag een stukje hoger komt te staan. Op donderdag 8 oktober is er een nauwe samenstand van het tweetal, waarbij Mercurius om 11 uur slechts 0°19′ ten zuiden van Saturnus staat1. Van Saturnus zien we overigens de noordzijde van de ringen, sinds de equinox op 10 augustus jongstleden. Mercurius bereikt komende dinsdag haar grootste westelijke elongatie. Venus tenslotte pronkt met z’n helderheid van magnitude -3,4 het meest van de drie planeten. Hij staat deze week een eindje boven Mercurius (-0,7m) en Saturnus (+1,1m). Tot 13 oktober, want dan is er een mooie Venus-Saturnus conjunctie, waarna Saturnus ‘boven’ Venus uitstijgt aan de hemel. Op de afbeelding zie je de situatie van de drie planeten in de ochtend van de 8e oktober, zo’n drie kwartier voor de zonsopkomst. Even geleend van Sky & Telescope. :-)  Bron: Sterrengids 2009 + Sky & Telescope.

Noot:
  1. Met een telescoop kan je proberen deze conjunctie of samenstand overdag te zien. []
Share

Sterrenkundigen vinden sterkste gravitatielens

MACS J1149.5+2223

Kern van MACS J1149.5+2223

In het sterrenbeeld Leeuw bevindt zich het cluster van sterrenstelsels getooid met de poëtische naam MACS J1149.5+2223. Op basis van foto’s die de Hubble ruimtetelescoop van dit cluster nam in 2004 en 2006 hebben Adi Zitrin en Tom Broadhurst (School of Physics and Astronomy, Tel Aviv University, Israël) ontdekt dat dit cluster de sterkste gravitatielens is die nu bekend is.  J1149 – ik kort ‘t maar even af – ligt op 6 miljard lichtjaar afstand en de zwaartekracht van de sterrenstelsels beïnvloedt het licht van verderweg gelegen sterrenstelsels. Achter J1149 blijkt op tien miljard lichtjaar afstand één spiraalsterrenstelsel te liggen, waarvan het licht door J1149 tot vijf  beelden wordt vervormd. In eerste instantie dacht men met vijf aparte sterrenstelsels te maken, maar Zitrin en Broadhurst zagen aan de hand van de spiraalstructuur dat  het om vergrotingen van één en hetzelfde stelsel gaat. Dat is allemaal mogelijk door een gravitatielens, waarvan Albert Einstein als eerste had geroepen dat de zwaartekracht hiertoe in staat is. De vijf beeldjes zijn weinig vervormd en dat betekent dat de materie in J1149 die het vergrootglaseffect veroorzaakt heel gelijkmatig verspreid moet zijn. Dat betreft dan niet alleen de gewone – baryonische - materie, maar ook de donkere materie. De gravitatielens in J1149 levert een vergroting van ongeveer 200 maal en da’s een factor 20 méér dan de vorige recordhouder bij de gravitatielenzen, Abell 1689. Op 1 oktober jongstleden verscheen een artikel over J1149 in het vakblad The Astrophysical Journal Letters. Leuk leesvoer voor op Dierendag. Bron: NRC-Handelsblad, 3 oktober 2009.

Share

Planetoïde vernoemd naar honderdjarige Miep Gies

Miep Gies

Miep Gies

Na de in de Tweede Wereldoorlog omgekomen dagboekschrijfster Anne Frank, krijgt nu ook Miep Gies een planetoïde naar zich vernoemd. Dat heeft de Internationale Astronomische Unie (IAU) bekendgemaakt. Miep Gies was een van degenen die met gevaar voor eigen leven onderduikers hielp die zich schuil hielden in het ‘achterhuis’ van de Prinsengracht 263 in Amsterdam. Onder hen bevonden zich Anne Frank, haar zus en haar ouders. Na de arrestatie van de onderduikers op 4 augustus 1944 vond Gies de dagboekpapieren van Anne Frank en verstopte die. Na de oorlog gaf ze de documenten aan Otto Frank, die als enige de concentratiekampen had overleefd. Hij zorgde ervoor dat het dagboek van zijn in Bergen-Belsen omgekomen dochter werd uitgegeven. Inmiddels is het in zo’n zeventig talen vertaald en zijn er ruim dertig miljoen exemplaren van verkocht. Daarmee behoort het tot een van de meest gelezen boeken ter wereld. Miep Gies vierde 15 februari dit jaar haar honderdste verjaardag. Zij is in 1909 geboren als Hermine Santrouschitz. De nu naar haar vernoemde planetoïde, die voortaan ‘Miepgies’ heet en die voorheen te boek stond als 99949 (1972 FD), beweegt zich op een afstand van 327 miljoen tot 441 miljoen kilometer van de zon in een baan tussen de planeten Mars en Jupiter. Een planetoïde bestaat meestal uit rotsachtig materiaal en kan variëren in omvang van een kleine kei tot een heuse miniplaneet met een diameter van 1.000 kilometer. De diameter van planetoïde Miepgies bedraagt naar schatting 7 kilometer. Van de bijna 218.000 ontdekte planetoïden zijn er 294 planetoïden vernoemd naar Nederlanders, Nederlandse geografische benamingen én romanfiguren. Nobelprijswinnaars Gerard ‘t Hooft en Martinus Veldman hebben er een, evenals de schrijfsters Cissy van Marxveldt en Hella Haasse. Ook Rembrandt, Vincent van Gogh en Michiel de Ruyter cirkelen rond in de ruimte. Eerder dit jaar werd een planetoïde vernoemd naar Prof. Mr. Pieter van Vollenhoven, ambassadeur van het Internationaal Jaar van de Sterrenkunde 2009. Bron: Nova.

Share
canakkale canakkale canakkale balik tutma search canakkale vergi mevzuati bagimsiz denetim vergi mevzuati ozurlu engelliler