24 mei 2012

Hubble zag kleine Kuiper-ijsbol… per toeval

Een KBO verduistert een ster

Voorbij de baan van de planeet Neptunus komt de zogenaamde Kuipergordel voor, genoemd naar de Nederlandse sterrenkundige Gerard Kuiper, die het bestaan ervan voor het eerst voorspelde. De gordel bestaat uit vele miljarden komeetachtige, uit steen en ijs bestaande objecten, transneptunisch object genoemd, in ‘t engels Kuiperbelt-objects (KBO’s). Er zijn al zo’n 1.300 van die KBO’s ontdekt, maar met de Hubble ruimtetelescoop hebben ze er onlangs eentje ontdekt die slechts een kilometer groot is. Afstand tot die klomp ijs was maar liefst 6,7 miljard km. 8-O En dàt Hubble het zag was louter toeval. Een groep sterrenkundigen onder leiding van Hilke Schlichting is op zoek gegaan naar kleine KBO’s. Probleem is alleen dat ze op die enorme afstanden te weinig licht geven om vanaf de Aarde te zien, zelfs voor Hubble. Wat wel te zien is is als zo’n KBO precies tussen een waarnemer en een ster passeert en die ster eventjes verduisterd. En dan komt de Hubble om de hoek. Sinds 1990 doet die braaf z’n waarnemingen en daarbij maakt ‘ie gebruik van volgsterren. Hubble heeft een stel Fine Guidance Sensors (FGS) aan boord, kleine volgtelescopen die bedoeld zijn Hubble goed te richten. De data van 12.000 volgsterren is netjes bewaard in de Hubble-archieven en Schlichting en consorten hebben die data van 4,5 jaar uitgeplozen. Daarin kwamen ze één verduistering tegen, die 0,3 seconde duurde:

 Op basis daarvan hebben ze de afmeting van de KBO én de afstand gemeten. Men had meer verduisteringen verwacht, want over het algemeen neemt het aantal KBO’s toe met een afnemende diameter. Men denkt dat de KBO’s onder een bepaalde afmeting te weinig zwaartekracht hebben om stabiel te zijn en door botsingen sneller uiteen zullen vallen in kleinere fragmenten. Zodra de KBO’s in de binnenste regionen van het zonnestelsel terechtkomen gaat de buitenkant smelten en zien wij ze als kometen, in dit geval kort-periodieke kometen. Lang-periodieke kometen komen weer van de Oort-wolk, die zich búiten de Kuipergordel bevindt. Maar da’s weer een héél ander verhaal. Bron: Bad Astronomy.

Share

Zag CDMS bij 2 ‘gebeurtenissen’ donkere materie?

Dè twee gebeurtenissen

Op 8 december berichtte ik hier over de geruchten die de ronde deden over de Cryogenic Dark Matter Search (CDMS) in de Soudan-mijn in Minnesota, die als eerste daadwerkelijk donkere materie zou hebben gezien. We moesten vrijdag 18 december in de gaten houden, want dan zouden we de resultaten ervan te horen krijgen. Volgens m’n kalender op de WC is het inmiddels zaterdag de 19e december, dus de 18e is verstreken. En inderdaad, de CDMS-groep heeft een samenvatting van haar bevindingen gepubliceerd (en voor de liefhebbers is hier de real stuff, de hardcore-versie). Bij de vraag of het onderzoek daadwerkelijk donkere materie heeft gezien gaat het om de zogenaamde ‘events’, gebeurtenissen waarbij een WIMP (weakly interacting massive particle), da’s een donkere materiedeeltje, botst met een bijna tot het absolute nulpunt gekoelde germanium-siliciumdetector. Probleem is dat niet alleen WIMPS kunnen botsen, maar ook gewone materie, zoals neutrino’s, kosmische deeltjes (energierijke protonen) en radioactieve deeltjes uit de kern van de Aarde. Die deeltjes vormen de zogenaamde ‘achtergrond’ en het is de kunst om in de gebeurtenissen de èchte WIMP-botsingen te filteren van de vervuilende achtergrond. Bij de CDMS hadden ze 30 van die detectoren om gebeurtenissen te meten. Resultaat: over de periode 2007-2008 had de CDMS-groep 0,8 gebeurtenis verwacht, de uitkomst was twee gebeurtenissen1. Twee gebeurtenissen over de totale periode, niet per seconde of per dag, voor alle duidelijkheid. In de grafiek hierboven de nrs. 1 en 2. Hé, twee waargenomen gebeurtenissen, afgezet tegen een voorspelde 0,8 gebeurenis klinkt toch als een goed resultaat? Yep, dat is zo, maar er is ook gemeten dat er nog altijd een kans van 23% is dat deze twee gebeurtenissen achtergrond zijn. En volgens de wetenschappelijke standaarden is dat te hoog om als betrouwbaar te worden gezien. “These values indicate that the results of this analysis cannot be interpreted as significant evidence for WIMP interactions, but we cannot reject either event as signal“, aldus de natuurkundige Lauren Hsu van de CDMS-groep.

Dit wordt Super CDMS

Oftewel: de CDMS heeft géén donkere materie gezien. :-( Zouden er vijf gebeurtenissen zijn gezien, dan zou de kans dat het allemaal achtergrond is gedaald zijn tot 1 op duizend en dán zou het zeker zijn dat men donkere materie in de vorm van een WIMP heeft gezien. Dat de natuurkundigen niet bij de pakken zijn gaan zitten blijkt wel uit het feit dat ze inmiddels gestart zijn met de bouw van een super-CDMS, waarbij ze drie keer zoveel germaniumkernen gebruiken – 15 kg in totaal. Die moet zomer 2010 beginnen met waarnemen. Afwachten maar weer. Bron: Uncertain Principles.

Noot:
  1. Zie hier voor een video van de presentatie van de resultaten. []
Share

Glinstering van vloeibaar methaan op Titan gezien

Een glinstering op Titan

Het vermoeden bestaat al jaren dat er meren vol met vloeibaar methaan op Titan zijn, de grootste maan van Saturnus. Maar de foto hiernaast van een glinstering van één van die meren is toch wel een overtuigend bewijs. Cassini stond erbij en keek er naar op 8 juli dit jaar, tenminste van een afstand van zo’n 200.000 km, en nam er een foto van. De NASA heeft allerlei alternatieve verklaringen voor het lichtpuntje bekeken en geanalyseerd, zoals bliksem en geologische activiteit, maar géén van die verklaringen is zo goed als de reflectie van zonlicht op een vloeibaar meer. Ze hebben zelfs kunnen nagaan wèlk meer het betrof: Kraken Mare, een meer dat met een oppervlakte van 400.000 km² groter is dan de Kaspische Zee. Titan is omgeven door een dikke atmosfeer, waar in visueel licht weinig doorheen komt, maar Cassini kon met z’n visual and infrared mapping spectrometer (VIMS) de glinstering wel zien. Bron: NASA.

Share

Wijzer geworden over de ster van Bethlehem?

Fop Fockens aan 't woord

Gisteravond hield Fop Fockens uit Gouda een lezing bij Huygens over de ster van Bethlehem. Prima moment natuurlijk om zo’n publiekslezing te geven, een weekje voor de kerst, maar om nou te zeggen dat ik er wijzer van ben geworden niet echt. Op zich was het een aardige lezing, die sinds lange tijd weer met een – onder een dikke laag stof zittend – dia-apparaat werd gedaan, maar op de vraag ‘wat was nou precies de ster van Bethlehem’ kwam geen duidelijk antwoord. Logisch eigenlijk, want we hebben het over ruim tweeduizend jaar geleden, toen de meest geleerde mensen sterrenwichelaars waren die aan de hand van de sterren de toekomst van de koning moesten voorspellen. De wijzen uit die tijd zullen een lichtverschijnsel aan de hemel dan ook astrologisch geïnterpreteerd hebben en niet wetenschappelijk. En de schrijvers van de evangelieën, met name Matheüs geloof ik, zullen die interpretatie weer uit de tweede hand hebben, nog vager dus. Kortom, de verschillende suggesties van de ware aard van de ster van Bethlehem – een supernova, een komeet, een samenstand van planeten – vielen bij Fockens één voor één af, maar de argumenten waarom ze afvielen waren zelf ook zo vaag als maar wezen kan. Een supernova kan ‘t niet wezen, want de annalen en kronieken uit die tijd zeggen er niets over, een komeet kan ‘t niet zijn, want die heeft een staart en daarover zeggen de evangeliën niks, een samenstand kan het niet zijn, want die blijft niet weken achtereen zichtbaar. De bronteksten zijn vaag, dus alle verklaringen die we er tweeduizend jaar later aan geven zijn dat ook.

Komeet 17P/Holmes

Fockens had nog wel de suggestie dat een staartloze komeet zoals 17P/Holmes, die op 23 oktober 2007 in één dag wel een half miljoen keer helderder werd, maar echt overtuigend waren z’n argumenten daarvoor niet. Afijn, de heer Fockens deed z’n best om er een goed verhaal van te maken, maar het was en bleef allemaal vaag. Net zo vaag trouwens als een ander verhaal dat ik vandaag tegenkwam betreffende de vreemde gebeurtenissen bij de geboorte van Jezus, namelijk dat de tijd toen even stilstond. Yep, de natuur hield toen letterlijk haar adem in. Nee, in de reguliere evangelieën kom je dat niet tegen, wel in het apocriefe Proto-Evangelie van Jacobus. Daarin staat:

Ik, Jozef, liep en liep niet. Ik keek op naar de lucht en zag de hemel vol verbazing…. de vogels van de hemel bewogen niet. En ik keek naar de aarde en zag een gevulde schotel en werkers die ernaast lagen, met hun handen in de schotel: en zij die kauwden, kauwden niet; en zij die het voedsel oppakten, pakten het niet op; en zij die het naar hun mond brachten, brachten het niet daarnaar toe; maar de gezichten van allen keken omhoog. En kijk, er werden schapen voortgedreven en ze gingen niet vooruit maar stonden stil. De herder tilde zijn arm op om hen met zijn staf te slaan, en zijn hand bleef omhoog staan. En ik keek naar de stroom van de rivier en zag de monden van de kinderen op het water, maar zij dronken niet. En plotseling vervolgden alle dingen weer hun gang.

Bron: Andere kerstverhalen

Share

Schitterende video: Het bekende heelal

Ik kwam vandaag de volgende video tegen, gemaakt onder leiding van data visualization expert Carter Emmart van het American Museum of Natural History in hartje New York. Levert schitterende beelden op die starten in de Himalaya, voeren tot de rand van het heelal en weer terug. Geluid aan, HD knop aan, full screen en genieten maar!

8-O Wowie! Zeker een kandidaat voor m’n video-top 10, die ik in de komende kerstvakantie van plan ben te gaan updaten. Bron: Visual Astronomy.

Share
canakkale canakkale canakkale balik tutma search canakkale vergi mevzuati bagimsiz denetim vergi mevzuati ozurlu engelliler