S1020549, de oudste bekende ster in het heelal
9 maart 2010 Door 5 Reacties
Een poosje terug had ik het over stokoude sterren die in dwergstelsels buiten het Melkwegstelsel waren gevonden. Allemaal reuzensterren die uiterst metaalarm zijn, een teken van ouderdom. Sterrenkundigen noemen alles wat zwaarder dan helium is al een metaal en aangezien metalen een product van stellaire evolutie zijn is hun aanwezigheid in sterren een soort meetlat voor hun ouderdom. De metalen in de zon zijn niet door de zon zelf gemaakt – daar is ‘ie toch echt te koud en te licht voor – maar in een nabije ster die in het verleden tot supernova moet zijn uitgebarsten. De zon is dan ook een ster van een late generatie, met metalen zoals magnesium, calcium, titanium, en ijzer vervuild geraakt door z’n voorgangers. In één van de waargenomen dwergstelsels in het sterrenbeeld Beeldhouder (Sculptor) hebben sterrenkundigen een ster ontdekt die extreem metaalarm is. Het is een rode reus, genaamd S1020549 en schijnbaar van helderheid 18m, die maar liefst 6.000 keer minder metaal bevat dan onze zon. Het is zelfs vijf keer minder dan andere metaalarme sterren die ze in dwergstelsels hebben gevonden. Men denkt dat S1020549 een zogenaamde tweede generatiester is, dus net niet van de allereerste generatie en dat hij ruim 13 miljard jaar oud is. De ster ligt 290.000 lichtjaar van ons vandaan en zoals gezegd ligt ’ie in het Sculptor dwergstelsel. Dergelijke dwergstelsels zijn waarschijnlijk de bouwstenen van de Melkweg en onderzoek aan de uiterst metaalarme reuzen in zowel de Melkweg als de dwergstelsels moet de gezamelijke geschiedenis van beiden aan het licht brengen. Meer over de nu oudste bekende ster in het heelal vindt je in dit wetenschappelijke artikel. Bron: Science Daily.
Donderdag staat Mars even stil
9 maart 2010 Door Reageer
Komende donderdag de 11e maart staat Mars eventjes stil. Nou ja, niet echt natuurlijk, geen wereldschokkende veranderingen in z’n baan. Het gaat slechts om een schijnbare stilstand van Mars aan de hemel. Op 22 december 2009 kwam de planeet in z’n zogenaamde oppositielus terecht en sinds die tijd beweegt ‘ie westwaarts ten opzichte van de sterren. Donderdag a.s. komt er een einde aan die ‘retrograde beweging’. Hij zal eventjes stationair zijn, dat wil zeggen dat in de recht klimming niet beweegt. Vervolgens zal hij z’n reguliere ‘oostelijke’ beweging voortzetten, welke hij ook voor 22 december had. Die oppositielus heb je alleen bij buitenplaneten, die verder van de Zon staan dan de Aarde. De Aarde heeft ten eerste een grotere baansnelheid dan die planeten en ten tweede een kleinere baan. Hierdoor lijkt de buitenplaneet achteruit te bewegen, wat die genoemde retrograde beweging is. Bij het begin en einde van de oppositielus staat de planeet dus even stil in voorwaartse beweging. We zeggen dan dat de planeet stationair is. In de animatie hieronder zie je dat mooi in beeld.
Bron: Sterrengids 2010 + Meteo-Maarsen + Hemel.waarnemen.
Twee sterren die in 5,4 minuten om elkaar heen draaien
9 maart 2010 Door Reageer
Astronomen van onder meer de Radboud Universiteit Nijmegen hebben ontdekt dat de twee sterren in de dubbelster HM Cancri1 in slechts 5,4 minuten om elkaar heen draaien.
Daarmee is HM Cancri de dubbelster met veruit de kortst bekende baanperiode. Het is ook een van de allerkleinst mogelijke dubbelsterren, met een totale afmeting van niet meer dan 8 maal de diameter van de aarde. Dit is hetzelfde als slechts een kwart van de afstand van de aarde tot de maan. Het dubbelstersysteem HM Cancri bestaat uit twee witte dwergen die zo dicht bij elkaar zitten dat er massa overstroomt van de ene witte dwerg naar de andere. Witte dwergen zijn de uitgebrande sintels van sterren zoals de zon en bestaan uit helium, of koolstof en zuurstof. HM Cancri werd ontdekt als zwakke röntgenbron door ROSAT in 1999. In 2001 werd de 5,4 minutenperiode gevonden uit lichtvariaties in het röntgen en het optische licht. Of deze periode ook de baanperiode van de dubbelster was, is echter lang onduidelijk gebleven. Het zou zo kort zijn dat veel astronomen niet konden geloven dat dit klopte. Het internationale team van astronomen, onder leiding van dr. Gijs Roelofs van het Harvard-Smithsonian Center of Astrophysics, heeft nu met behulp van de grootste telescoop ter wereld, de 10-m Keck telescoop op Hawaï, kunnen aantonen dat ook de baanperiode daadwerkelijk 5,4 minuten is. [Lees meer...]
Noot:
- Ook wel bekend als RX J0806.3+1527, in het sterrenbeeld Kreeft. [↩]




Social profiles Adrianus V