Astroblogs http://www.astroblogs.nl Astronomisch nieuws, wetenswaardigheden én persoonlijke opinies Tue, 28 Mar 2017 22:07:01 +0000 nl hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.7.3 2415479 Nederlandse ‘camera’s’ op NASA onderzoeksmissie http://www.astroblogs.nl/2017/03/28/nederlandse-cameras-op-nasa-onderzoeksmissie/ http://www.astroblogs.nl/2017/03/28/nederlandse-cameras-op-nasa-onderzoeksmissie/#respond Tue, 28 Mar 2017 16:16:29 +0000 http://www.astroblogs.nl/?p=84894

NASA heeft een missie geselecteerd die straling vanuit het interstellair medium (tussen sterren) gaat meten met Nederlandse ver-infrarood camera’s. De ballontelescoopmissie GUSTO geeft een eerste volledige studie van alle fases van de levenscyclus van sterren: van moleculaire wolken, via de geboorte en evolutie van sterren tot de gaswolken van stervende sterren, terug naar het begin van de cyclus. SRON en de TU Delft ontwikkelen de belangrijkste detector technologie.

GUSTO staat voor Galactic/Extragalactic ULDB Spectroscopic Terahertz Observatory. De missie bestaat uit een telescoop van een meter diameter met drie observatie-instrumenten, die wordt gedragen door een ballon: een Ultra-long Duration Balloon (ULDB). GUSTO gaat 40 kilometer boven Antarctica vliegen, op de grens met de ruimte. Afgelopen december werd GUSTO’s voorganger STO2 gelanceerd als verkenner, waarmee de werking van de technologie van SRON en TU Delft voor GUSTO werd gedemonstreerd.
SRON en de TU Delft dragen bij met hete elektron bolometer camera’s voor drie verschillende ‘kleuren’ ver-infrarood, een lokale oscillator en een vernieuwende fase tralie, die de detectoren helpt om de precieze ‘kleur’ te bepalen (de precieze ver-infrarood-golflengte, uitgedrukt in Terahertz frequentie).
GUSTO meet emissielijnen van koolstof, zuurstof en stikstof. De unieke en vernieuwende combinatie van data helpt complexe vragen over het interstellaire medium te beantwoorden en grote delen van de Melkweg en de Grote Magelhaense wolk in kaart te brengen.
“NASA heeft met het Explorers Program een traditie in het lanceren van onderzoeksmissies met nieuwe en unieke waarneemmogelijkheden. GUSTO zet die voort”, zegt Paul Hertz, astrofysisch divisiedirecteur in NASA’s hoofddirectie wetenschappelijke missies in Washington.
NASA vindt dat GUSTO, uit acht missievoorstellen waarvan er twee nader bestudeerd werden, de beste potentie heeft voor excellente wetenschappelijke resultaten met een haalbaar missievoorstel.

De Galactic/Extragalactic ULDB Spectroscopic Terahertz Observatory (GUSTO) missie zal met een Ultralong-Duration Balloon (ULDB) in 2021 vanaf McMurdo op Antarctica worden gelanceerd.

De lancering van GUSTO staat voorlopig gepland voor 2021 vanaf McMurdo op Antarctica. De vlucht zal naar verwachting 100 tot 170 dagen duren, afhankelijk van de weersomstandigheden. De missie kost ongeveer $40 miljoen, inclusief de ballonlancering en operationele kosten en data-analyse.
De Universiteit van Arizona zorgt voor de telescoop en instrumenten met technologie van SRON, TU Delft, NASA’s Jet Propulsion Laboratory, het Massachusetts Institute of Technology, en de Arizona State University. The Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory ontwikkelt de gondel waarop de instrumenten worden gemonteerd. Bron: SRON.

]]>
http://www.astroblogs.nl/2017/03/28/nederlandse-cameras-op-nasa-onderzoeksmissie/feed/ 0 84894
Kijktip: 28, 29 en 30 maart BBC Stargazing Live! http://www.astroblogs.nl/2017/03/27/kijktip-28-29-en-30-maart-bbc-stargazing-live/ http://www.astroblogs.nl/2017/03/27/kijktip-28-29-en-30-maart-bbc-stargazing-live/#comments Mon, 27 Mar 2017 19:35:58 +0000 http://www.astroblogs.nl/?p=84890

Morgenavond begint het weer, het jaarlijkse Stargazing Live op de BBC. Drie dagen lang allemaal enerverende en praktische astronomie wat de klok slaat, vakkundig en enthousiast gepresenteerd door Brian Cox en Dara O Briain. Dit jaar wordt het voor de zevende keer georganiseerd en voor het eerst zal het populaire programma niet vanaf de Jodrell Bank in Manchester worden verzorgd, maar vanuit Australië. Cox en O Briain zijn afgereisd naar het Siding Spring Observatorium bij Coonabarabran, New South Wales in Australië, waar vandaan ze de kijkers mee zullen nemen op een ongetwijfeld weer boeiende reis door het universum. Kijken dus naar Stargazing Live op 28, 29 en 30 maart, BBC Two om 21.00 uur.  Bron: BBC.

]]>
http://www.astroblogs.nl/2017/03/27/kijktip-28-29-en-30-maart-bbc-stargazing-live/feed/ 4 84890
Winden van superzware zwarte gaten baren sterren http://www.astroblogs.nl/2017/03/27/winden-van-superzware-zwarte-gaten-baren-sterren/ http://www.astroblogs.nl/2017/03/27/winden-van-superzware-zwarte-gaten-baren-sterren/#respond Mon, 27 Mar 2017 15:00:15 +0000 http://www.astroblogs.nl/?p=84879

Artist’s impression van sterren die geboren worden in de winden van superzware zwarte gaten

Bij waarnemingen met ESO’s Very Large Telescope is ontdekt dat in de krachtige materiestromen die door superzware zwarte gaten in de kernen van sterrenstelsels worden uitgestoten sterren kunnen ontstaan. Het is voor de eerst dat waarnemingen hebben bevestigd dat in zo’n extreme omgeving stervorming kan optreden. De ontdekking heeft allerlei gevolgen voor ons begrip van de eigenschappen en de evolutie van sterrenstelsels. De resultaten worden in het tijdschrift Nature gepubliceerd.

Een team van Europese astronomen, onder Britse leiding, heeft de instrumenten MUSE en X-shooter van de Very Large Telescope (VLT) van de ESO-sterrenwacht op Paranal, in het noorden van Chili, gebruikt om een botsing te onderzoeken die aan de gang is tussen twee sterrenstelsels. De intergalactische botsing, die IRAS F23128-5919 wordt genoemd, speelt zich af op ongeveer 600 miljoen lichtjaar van de aarde. De astronomen hebben de kolossale winden of uitstromen van materie waargenomen die ontstaan in de omgeving van het superzware zwarte gat in het hart van het meest zuidelijke stelsel van de twee. Daarbij hebben zij duidelijke bewijzen gevonden dat daarin sterren worden geboren1.

X-Shooter onder de VLT

Zulke galactische uitstromen worden aangedreven door de enorme hoeveelheid energie die door de turbulente actieve kernen van sterrenstelsels worden geproduceerd. In de kernen van de meeste sterrenstelsels houden zich superzware zwarte gaten schuil, en bij het opslokken van materie verhitten zij het omringende gas zodanig, dat het in de vorm van krachtige, dichte winden het moederstelsel uit wordt geblazen2.

Astronomen vermoedden al een tijdje dat de omstandigheden in deze uitstromen geschikt konden zijn voor stervorming, maar nog niemand had het zien gebeuren, omdat het zeer moeilijk waarneembaar is,’ aldus teamleider Roberto Maiolino van de Universiteit van Cambridge. ‘Onze resultaten zijn opwindend, omdat ze ondubbelzinnig aantonen dat er sterren in deze uitstromen ontstaan.

Het team stelde zich tot doel om eventuele sterren in de uitstroom, en het gas dat hen omhult, rechtstreeks waar te nemen. Met behulp van twee van de spectroscopische instrumenten van wereldklasse van de VLT – MUSE en X-shooter – konden zij de eigenschappen van het uitgezonden licht heel gedetailleerd onderzoeken en zo de bron ervan bepalen.

Van de straling van jonge sterren is bekend dat zij nabije gaswolken op een karakteristieke manier aan het gloeien brengt. De extreme gevoeligheid van X-shooter stelde het team in staat om andere mogelijke oorzaken van deze gloed, zoals schokgolven in het gas of de actieve kern van het sterrenstelsel zelf, uit te sluiten.

Vervolgens wist het team een onmiskenbare rechtstreekse detectie te doen van een populatie van jonge sterren in de uitstroom3. Vermoed wordt dat deze sterren hooguit enkele tientallen miljoenen jaren oud zijn, en een voorlopige analyse wijst erop dat ze heter en helderder zijn dan sterren die in een minder extreme omgeving, zoals de schijf van een sterrenstelsel, ontstaan.

Als verder bewijs hebben de astronomen ook de beweging en snelheid van deze sterren gemeten. Het licht van de meeste sterren in het gebied wijst erop dat zij zich met zeer grote snelheden van het centrum van het sterrenstelsel verwijderen – precies wat je verwacht bij objecten die deel uitmaken van een stroom van snel bewegende materie.

Mede-auteur Helen Russell (Institute of Astronomy, Cambridge, VK) licht toe: ‘De sterren die in de wind nabij het centrum van het stelsel ontstaan, zouden kunnen afremmen en zelfs rechtsomkeert kunnen maken, maar de sterren die zich verderop in de uitstroom vormen worden minder hard afgeremd en zouden uit het stelsel kunnen ontsnappen.

De ontdekking verschaft nieuwe, spannende informatie die aantal astrofysische vraagstukken kan helpen oplossen, zoals de vraag hoe bepaalde sterrenstelsels hun vorm weten te houden4; hoe de intergalactische ruimte verrijkt kan zijn met zware elementen5; en zelfs waar de raadselachtige kosmische infrarood-achtergrondstraling vandaan zou kunnen komen6.

Maiolino kijkt met spanning uit naar de toekomst: ‘Als in de meeste galactische uitstromen inderdaad stervorming optreedt, zoals sommige theorieën voorspellen, dan moeten de bestaande scenario’s voor de evolutie van sterrenstelsels misschien wel compleet worden herschreven.’ Bron: ESO.

Noten
  1. De stervorming in de uitstromen heeft een razend tempo. Volgens de astronomen wordt per jaar ongeveer 30 zonsmassa’s aan nieuwe sterren geproduceerd. Dat komt overeen met een kwart van de totale sterproductie in de twee samensmeltende sterrenstelsels
  2. De uitstoot van gas in de vorm van een galactische uitstroom heeft tot gevolg dat het stelsel aan gas-armoede gaat lijden. Dat zou de reden kunnen zijn waarom de sterproductie in sommige sterrenstelsels op een zeker moment stilvalt. Hoewel deze uitstromen hoogstwaarschijnlijk worden aangedreven door superzware centrale zwarte gaten, is het ook denkbaar dat ze worden veroorzaakt door supernova-explosies in een kern waarin in zeer hoog tempo nieuwe sterren worden geproduceerd
  3. Dit werd bereikt door signaturen te detecteren die karakteristiek zijn voor populaties van jonge sterren en die een snelheidspatroon vertonen dat overeenkomt met wat je verwacht van sterren die in een snelle uitstroom ontstaan.
  4. Spiraalstelsels vertonen een duidelijke schijfstructuur met een centrale verdikking van sterren en zijn omgeven door een diffuse wolk van sterren die halo wordt genoemd. Elliptische sterrenstelsels bestaan grotendeels uit deze bolvormige componenten. Uitstroomsterren die uit de schijf van het stelsel worden verstoten zouden verantwoordelijk kunnen zijn voor de vorming van deze galactische structuren.
  5. Hoe de ruimte tussen de sterrenstelsels – het intergalactische medium – met zware elementen wordt verrijkt is een openstaand probleem, maar de uitstroomsterren zouden de oplossing kunnen zijn. Als zij uit het sterrenstelsel verstoten worden en vervolgens als supernova’s ontploffen, zouden de zware elementen die zij bevatten aan dit medium worden toegevoegd.
  6. De kosmische infrarood-achtergrondstraling, die vergelijkbaar is met de beroemdere kosmische microgolf-achtergrondstraling, is een zwakke gloed in het infrarode deel van het spectrum die ons vanuit alle richtingen lijkt te bereiken. Voor de herkomst ervan is nog nooit een bevredigende verklaring gevonden. Een populatie van uitstroomsterren die de intergalactische ruimte in is geschoten zou aan dit licht kunnen bijdragen.
]]>
http://www.astroblogs.nl/2017/03/27/winden-van-superzware-zwarte-gaten-baren-sterren/feed/ 0 84879
Toponderzoek naar verre sterrenstelsels dankzij ERC http://www.astroblogs.nl/2017/03/26/toponderzoek-naar-verre-sterrenstelsels-dankzij-erc/ http://www.astroblogs.nl/2017/03/26/toponderzoek-naar-verre-sterrenstelsels-dankzij-erc/#respond Sun, 26 Mar 2017 18:54:36 +0000 http://www.astroblogs.nl/?p=84887

Dr. Karina Caputi

Een blik op verre sterrenstelsels is een blik in het verleden. Sterrenkundige Karina Caputi onderzoekt sterrenstelsels die zo ver van ons afstaan, dat het licht dat zij nu meet miljarden jaren geleden is uitgezonden. De gegevens die ze zo verzamelt geven informatie hoe het heelal er enkele miljarden jaren na de oerknal uitzag en daarmee hoe ons universum is ontstaan en geëvolueerd. Het onderzoek van Caputi is medegefinancierd door een subsidie van de European Research Council (ERC).

Caputi ontdekte onder andere dat de eersten onder de grootste sterrenstelsels, die zo’n vier keer zo groot zijn als onze Melkweg, slechts één miljard jaar na de oerknal zijn gevormd. Dat is veel eerder dan de huidige theorieën voorspellen. Ze hoopt haar bevindingen te kunnen bevestigen met de James Webb Space Telescope, de grootste telescoop ooit in de ruimte, die in 2018 gelanceerd wordt.

Het onderzoek van Caputi is medegefinancierd door een subsidie van het European Research Council (ERC). Het European Research Council (ERC) geeft sinds 2007 subsidies aan excellente onderzoekers. Hiermee stimuleert het instituut baanbrekend onderzoek in Europa. De Rijksuniversiteit Groningen ontving in het afgelopen decennium meer dan vijftig ERC-beurzen.

Bron: Universiteit van Groningen.

]]>
http://www.astroblogs.nl/2017/03/26/toponderzoek-naar-verre-sterrenstelsels-dankzij-erc/feed/ 0 84887
Messier 61, een mooie Lente balkspiraal http://www.astroblogs.nl/2017/03/26/messier-61-een-mooie-lente-balkspiraal/ http://www.astroblogs.nl/2017/03/26/messier-61-een-mooie-lente-balkspiraal/#comments Sun, 26 Mar 2017 18:10:18 +0000 http://www.astroblogs.nl/?p=84875

Messier 61 in het sterrenbeeld Virgo

Het moge de lezer gevoegelijk bekend zijn dat de schrijver dezes, uw eigenste Astroblogs-hofastronoom, als het gaat om de praktische kant dezer wetenschap nog wel eens “kritisch uit de hoek kan komen”, als in wat een ongelofelijk wrede bezigheid “dat gedoe aldaar in het vrije veld onder de sterren” kan wezen. Neem nu eens zoiets  als de cyclus der waarneemseizoenen.

De winter met eigenlijk toch wel de mooiste en rijkst “gesorteerde sterrenbeelden…….maar ja…dat hopeloze geknok tegen die ranzige vrieskou is dan best wel weer een behoorlijke spelbederver. De zomer??…..heerlijk in je korte broek met je teletoeter langs de, toegegeven ook bepaaldelijk niet onsmakelijke, zomer-sterrenbeelden dansen….maar ja….dat benne dan altijd weer veels te korte “dance-parties” vanwege de effectieve korte duur der te benutten zomernachten. De herfst dan?? Hmmmm, de nachten worden al weer langer en astronomisch donker….nog het laatste restje zomersterrenbeelden-pret meepikken en als je het wat later dan normaal maakt, weer opnieuw kennismaken met “wintervriendje Orion en de zijnen”…maar
hoe je het wendt of keert….het is en blijft “een aflopende zaak”.  Van korte broek en T-shirt teletoeter comfort naar dik aangekleed, vanwege bevroren ledematen onhandig bewegend  tegen je net strakutgelijnde kijker
aankleunen….oh  joepie??!
Blijft over…..de (astronomische) lente…..de tijd van het jaar die we nu dus meemaken….aahhhh…..mijn alltime favorite waarneem c.q. astrofotografie-periode. De nachten zijn nog lang, het is nog lekker vroeg donker…en dromend van het moment dat die (milieu)-idioten die de zotte zomertijd hebben uitgevonden hun
nutteloze symboolpolitieke zomertijd-speelje eindelijk eens steken daar waar het bij hen echt donker is, sjees ik vaker dan gemiddeld met mijn hele astrofoto-circus naar de sterren…om daar dan eh..”beloond” te worden met die ene grote beperking c.q. teleurstelling van diezelfde lente-periode en dat is de redelijk beperkte variatie als het gaat om het “soort deepsky objecten”.

Tijdens de (astronomische) lente is er  een type object heer en meester aan de nachthemel………melkwegstelsels!!! De lente-hemel barst letterlijk uit z’n voegen van..eh..”de krengen”. Het gebied zo rond de lente sterrenbeelden Leeuw, Coma Berenices en de Maagd is op en top ” galaxy country”….enne…het gros dezer melkwegstelsels zijn niet de meest makkelijk toegankelijke objecten aan de kikkerlandse amateur-astronomen waarneem hemel.

Visueel zowel als fotografisch  is er, om een beetje meer  te zien dan slechts “een vaag vlekkie”,  best wel een dikke telescoop (20 cm plus) nodig…maar ook en vooral…een plek zonder danwel met weinig lichtvervuiling. Melkwegstelsels zijn helaas objecten waarvoor “het spelen met anti lichtvervuilings-filters” weinig tot geen soelaas beidt, daar zij hun licht uitzenden in veelal hetzelfde golflengte-gebied als de lichtbronnen van menselijke makkelij. Ofwel….gebruik je een filter om deze storende lichtbronnen weg te filteren, dan verwijder je ook het kostbare licht van de melkwegstelsels die je nu net zo graag beter wilt zien.
Een tweede “probleempje” is dat, enkele uitzonderinge zoals bijvoorbeel de grote Andromeda-nevel daargelaten, het gros der melkwegstelsels ook nog eens best wel kleine objecten aan de hemel vormen
Bij het waarnemen/fotograferen van dit soort objecten, wil je als het gaat om contrastverhoging tussen object en hemelachtergrond, “iets voormekaar krijgen” is het dus vooral essentieel om dit te doen op een
plek met zo weing mogelijk lichtvervuling en onder de beste meteorologische omstandigheden. Wat die lokale waarneemplek betreft heb ik vooral door schade  geleerd tevreden en dankbaar te zijn met wat ik heb, daar tripjes naar exotische en dus donkere oorden  bij mij tot op heden nogal de neiging hebben om letterlijk in het water te vallen. Als het woord La Palma valt dan begint het nog steeds spontaan uit mijn ooghoeken te regenen..boe hoe hoe…hihihi!!

Wat het lokale weer  betreft is het de afgelopen paar dagen helemaal niet verkeerd geweest en dat heeft te maken met de aanwezigheid van een lekker doorwaaiende OOSTENWIND. De heldere luchten brengende oostenwind die tijdens de (astronomische) winter het zo ongelofelijk zwaar kan maken aan de telescoop..maar tijdens de lente net effe iets minder gemeen is!!

Zogezegd….het visueel waarnemen danwel fotograferen van deze objecten is dus niet de meest makkelijke tak van de toch al niet eenvoudige sport van het zogenaamde ” deep sky waarnemen”…Dit gezegd hebbende is er wel een hele grote pluskant aan deze zaak..en dat is het feit dat de keuze aan te grazen te nemen objecten
echt achterlijk groot is. Pak maar eens een sterrenkaart van de omgeving van de Leeuw, Coma en Virgo en je zult daar genoeg objecten vinden om vele, vele jaren zeer plezant op jacht te kunnen, maar wel helaas met die belangrijke restrictie dat vanuit lichtvervuild Nederland en met een kleine amateurtelescoop je je vooral NIET moet laten leiden door “de mooie glamour-plaatjezzz in al die prachtige zogenaamde astronomische koffietafel glossies!!
Als je die, toegegeven prachtige “spiraalarm-plaatjes” uit je hersenpan veegt en onbevooroordeeld met een
open vizier op jacht gaat in “galaxy country” dan is daar voor vele jaren heel veel te ontdekken en heel veel plezier te beleven…en toch..en toch…blijft er wat dit betreft in mijn narrige achterhoofd altijd “iets van een vaag gevoel knagen” dat zachtkens brult…”close but no cigar”…grrrrr!!!!…De beste waarneemomstandigheden,
een enorm aanbod aan objecten…maar oh ja…net wel weer…grrr…de meest lastige soort!!!

Afijn….het was een paar dagen geleden dus weer eens ” lente-helder” en met een hemelkaartje voor mijn neus heb ik gewoon “ezeltje prik gedaan” en toen kwam ik uit in de buurt van een zo ogenschijnlijk best wel grappig Balkspiraalstelsel genaamd Messier 61, gelegen in de Virgo cluster. Enige nadere info-vergaring leerde mij dat deze zogenaamde multi arm grand design “face on galaxy”, ofwel een spiraalnevel met veel spiraalarmen die we van bovenaf mogen bekijken, ook nog eens tot de “serieus grote jongens” van de Virgo cluster behoort. Tevens
leert deze zelfde info dat M61 ook nog eens heel veel op ons eigen melkwegstelsel lijkt zowel in vorm als in afmetingen…Kijken we naar M61 dan kijk we in feite een beetje in de spiegel!!
Op de plek de onheils aangekomen heb ik eerst, vanwege de toch wel erg harde oostenwind,  mijn BestelEendje bovenwinds geparkeerd en heb ik mijn telescoop zo veel mogelijk in de luwte van mijn brave
waggelende hoge hoed opgesteld om bewegings-onscherpte vanwege die harde wind zoveel mogelijk te reduceren…”who needs a Lambo-rari”!!
Na 6 x 5 minuten belichten plus twee dark frames van eveneens 5 minuten, met de 20cm F6 Newton heb dan je een welliswaar best wel klein maar toch ook best wel weer geinig melkwegstelseltje te pakken.
Wat zeg ik…één melkwegstelsel? ik zie er nog veel meer! Oh ja en dan  er nog “die streep dwars over de opname”. Ik weet dat een heleboel astrofotografen er een bloedhekel aan hebben…maar ik vind zo’n sateliet-spoor dwars door de opname helemaal OK!

Na deze vlotte en makkelijke “veldsessie” thuis nog wat (10) flatfields geschoten en dan één en ander middels deep sky stacker en  photoshop tot nevenstaand plaatje verwerkt. Ik vind em mooi..enne..op naar het volgende obscure lente melkwegstelseltje…er zijn er genoeg van!!!
En of het nog niet genoeg was, zag ik tijdens de rit terug naar huis ook nog
eens een heuse vos, mijn eerste in het wild, de weg oversteken…..heel mooi!!!

]]>
http://www.astroblogs.nl/2017/03/26/messier-61-een-mooie-lente-balkspiraal/feed/ 1 84875
Mag ik even voorstellen: SDSS J0104+1535, de meest zuivere bruine dwerg in de Melkweg die we kennen http://www.astroblogs.nl/2017/03/25/mag-ik-even-voorstellen-sdss-j01041535-de-meest-zuivere-bruine-dwerg-in-de-melkweg-die-we-kennen/ http://www.astroblogs.nl/2017/03/25/mag-ik-even-voorstellen-sdss-j01041535-de-meest-zuivere-bruine-dwerg-in-de-melkweg-die-we-kennen/#comments Sat, 25 Mar 2017 08:20:23 +0000 http://www.astroblogs.nl/?p=84864

Impressie van de bruine dwerg SDSS J0104+1535. Credit: John Pinfield.

Een internationaal team van sterrenkundigen heeft in ons Melkwegstelsel een bruine dwerg gevonden, die volgens hen de meest ‘zuivere’ bruine dwerg is die we tot nu toe kennen: SDSS J0104+1535. Hij bevindt zich zo’n 750 lichtjaar van ons vandaan in de richting van het sterrenbeeld Vissen (Pisces) en hij behoort tot de zogeheten halo, oude sterren in de buitenregionen van de Melkweg. Het zuivere of ‘maagdelijke’ van SDSS J0104+1535 zit ‘m in z’n samenstelling: hij bestaat uit gas dat zo’n 250 keer zuiverder is dan dat van de zon, dat wil zeggen dat het minder ‘verontreinigd’ is met metalen, elementen die zwaarder dan helium zijn. SDSS J0104+1535 bestaat voor 99,99% uit waterstof en helium. SDSS J0104+1535 is 90 keer zo zwaar als Jupiter en is naar schatting zo’n tien miljard jaar oud. Zo’n bruine dwerg is een vorm tussen een ster en een gasplaneet á la Jupiter in. Ze zijn te licht om in hun centrum de waterstof tot helium te laten fuseren. Met z’n massa is SDSS J0104+1535 ook meteen de zwaarst bekende bruine dwerg – had hij nog iets zwaarder geweest dan zou ‘ie wel kernfusie hebben gehad en als gewone ster aan het firmanent zijn verschenen. De ontdekking van SDSS J0104+1535 – gedaan door een team sterrenkundigen onder leiding van ZengHua Zhang (Institute of Astrophysics in the Canary Island) – laat zien dat er kennelijk bruine dwergen bestaan die een oersamenstelling hebben, zonder verontreinigingen. Men denkt dat er veel meer van dergelijke bruine dwergen in de Melkweg moeten zijn, die men schaart onder de klasse van L type ultra-subdwergen. Een vakartikel over de ontdekking moet nog verschijnen in de Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. Bron: Eurekalert.

]]>
http://www.astroblogs.nl/2017/03/25/mag-ik-even-voorstellen-sdss-j01041535-de-meest-zuivere-bruine-dwerg-in-de-melkweg-die-we-kennen/feed/ 4 84864
Donkere strepen op Mars wellicht veroorzaakt door landverschuivingen en niet door water http://www.astroblogs.nl/2017/03/24/donkere-strepen-op-mars-wellicht-veroorzaakt-door-landverschuivingen-en-niet-door-water/ http://www.astroblogs.nl/2017/03/24/donkere-strepen-op-mars-wellicht-veroorzaakt-door-landverschuivingen-en-niet-door-water/#respond Fri, 24 Mar 2017 16:40:16 +0000 http://www.astroblogs.nl/?p=84858

RSL in de Garni krater op Mars

De donkere, langgerekte strepen die in warme seizoenen op steile hellingen van kraters op Mars verschijnen, ook wel bekend als de zogeheten recurring slope lineae (RSL), ontstaan mogelijk niet door water, zoals lange tijd werd vermoed, maar door landverschuivingen. In 2011 werden ze ontdekt op foto’s gemaakt met NASA’s Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) en sommige wetenschappers dachten dat de oorzaak gelegen was in brak zoutrijk water, dat gedurende de warmste perioden op Mars in korte periodes aan de oppervlakte kwam en dan naar beneden stroomde. In een afgelopen maandag verschenen studie van een internationaal team wetenschappers onder leiding van  Frédéric Schmidt (Paris-Sud University ) komt men met een andere verklaring van de RSL, namelijk dat ze veroorzaakt worden door verschuivingen van kurkdroog stof en zand. Door zonlicht zou het zogheten “thermal creep” effect kunnen ontstaan – een temperatuurgradiënt in de bovenste lagen van de grond veroorzaakt daarbij veranderingen in de druk van het gas in de kleine holtes tussen de zandkorreltjes – waardoor landverschuivingen kunnen plaatsvinden, die op hun beurt de RSL tot gevolg hebben. Met name op de hellingen waar grote keien liggen, die schaduw werpen op het zand en stof, zouden van die verschuivingen kunnen plaatsvinden. Bron: Space.com.

]]>
http://www.astroblogs.nl/2017/03/24/donkere-strepen-op-mars-wellicht-veroorzaakt-door-landverschuivingen-en-niet-door-water/feed/ 0 84858
Hebben maantjes en ringen elkaar afgewisseld bij Mars? http://www.astroblogs.nl/2017/03/23/hebben-maantjes-en-ringen-elkaar-afgewisseld-bij-mars/ http://www.astroblogs.nl/2017/03/23/hebben-maantjes-en-ringen-elkaar-afgewisseld-bij-mars/#comments Thu, 23 Mar 2017 18:40:51 +0000 http://www.astroblogs.nl/?p=84840

Rondom de planeet Mars slingeren twee kleine rotsmaantjes die Phobos (angst) en Deimos (schrik) genoemd worden. Vooral Phobos is interessant, aangezien dit maantje bij iedere omloop een stukje opschuift richting de Rode Planeet. Over zo’n 70 miljoen zal het maantje hierbij de zogenaamde Roche-limiet doorkruisen, waarna Phobos uiteen wordt getrokken door de zwaartekracht van Mars. Het resultaat zal dan een opvallende ringenstelsel worden, vergelijkbaar met Saturnus. Nu heeft recent onderzoek uitgewezen dat de ringdeeltjes langzaam naar buiten zullen migreren, waarna ze zullen samenklonteren tot een nieuw maantje – vijf keer kleiner dan het origineel.

Dit proces zou wellicht cyclisch van aard kunnen zijn. Volgens de onderzoekers is dit proces miljarden jaren geleden begonnen, toen een relatief grote maan uiteen viel. De brokstukken van deze maan zijn wellicht voor een deel ingeslagen op Mars en hebben hierbij het noordpoolbekken gevormd. De overige brokstukken hebben vervolgens een ringenstelsel gevormd, waaruit langzaam een nieuwe maan is gegroeid – vijf keer kleiner dan het origineel. Deze nieuwe maan is dan eveneens langzaam richting Mars gemigreerd, uiteen gevallen, etc. Volgens de onderzoekers heeft dit hele proces al drie tot zeven keer plaatsgevonden.

Bron: NASA

]]>
http://www.astroblogs.nl/2017/03/23/hebben-maantjes-en-ringen-elkaar-afgewisseld-bij-mars/feed/ 1 84840
Ook lichte sterren kunnen planeetvorming verhinderen http://www.astroblogs.nl/2017/03/23/ook-lichte-sterren-kunnen-planeetvorming-verhinderen/ http://www.astroblogs.nl/2017/03/23/ook-lichte-sterren-kunnen-planeetvorming-verhinderen/#respond Thu, 23 Mar 2017 18:34:11 +0000 http://www.astroblogs.nl/?p=84846

Sterren hoeven niet heel zwaar te zijn om het ontstaan van planeten te verhinderen, zo blijkt uit waarnemingen die zijn verricht aan de protoster IM Lupi. Pasgeboren sterren worden omringd door een wervelende gas- en stofschijf, waaruit planeten kunnen ontstaan. Een dergelijke schijf wordt een protoplanetaire (planeetvormende) schijf genoemd en kan zich uitstrekken tot grote afstand van de moederster.

Wetenschappers weten al langer dat zware sterren met hun krachtige straling de omringende schijven doen verdampen, een proces dat foto-evaporatie wordt genoemd. Het was echter de verwachting dat dit proces alleen bij massieve sterren zou plaatsvinden. Dat blijkt niet te kloppen: ook bij veel lichtere sterren kan foto-evaporatie plaatsvinden, zo blijkt uit waarnemingen die zijn verricht bij een piepjonge en relatief zon-achtige ster. Rondom deze ster blijkt zich een diffusie en relatief uitgestrekte halo te bevinden, gemaakt van materiaal dat is weggeblazen vanuit de centrale protoplanetaire schijf.

Deze ontdekking is heel belangrijk, omdat het ons meer kan vertellen over de omstandigheden waaronder planeten kunnen ontstaan. Bovendien zorgt dit proces ervoor dat de omvang van het resulterende planetenstelsel flink kan worden beperkt. Planeetvormende schijven kunnen namelijk behoorlijk uitgestrekt zijn – in het geval van IM Lupi tot een afstand van 400 AU vanaf de centrale ster. Pluto staat, ter vergelijking, op een afstand van “slechts” 40 AU vanaf de zon. De buitendelen van deze schijf worden relatief zwak vastgehouden door de zwaartekracht van de moederster. Als gevolg hiervan ondervinden de buitendelen veel sterker het effect van foto-evaporatie.

Berekeningen hebben uitgewezen dat de schijf rondom IM Lupi oorspronkelijk een straal van 700 AU moet hebben gehad, maar dat de buitendelen in rap tempo aan het verdampen zijn. Wetenschappers vermoeden dat binnen één miljoen jaar ruim de helft van de protoplanetaire schijf is verdwenen. Wellicht is dit een heel algemeen proces en heeft de zon lang geleden iets soortgelijks meegemaakt.

Bron: Imperial College

]]>
http://www.astroblogs.nl/2017/03/23/ook-lichte-sterren-kunnen-planeetvorming-verhinderen/feed/ 0 84846
Hubble heeft superzwaar zwart gat gedetecteerd dat uit een sterrenstelsel is weggeschoten http://www.astroblogs.nl/2017/03/23/hubble-heeft-superzwaar-zwart-gat-gedetecteerd-dat-uit-een-sterrenstelsel-is-weggeschoten/ http://www.astroblogs.nl/2017/03/23/hubble-heeft-superzwaar-zwart-gat-gedetecteerd-dat-uit-een-sterrenstelsel-is-weggeschoten/#comments Thu, 23 Mar 2017 17:36:51 +0000 http://www.astroblogs.nl/?p=84831

Op de achtergrond 3C 186. de heldere ‘ster’ in het midden is de quasar.

Een internationaal team van sterrenkundigen heeft met behulp van de ESA/NASA Hubble ruimtetelescoop een superzwaar zwart gat gedetecteerd, dat met hoge snelheid uit de kern van een sterrenstelsel is weggeschoten. Normaal gesproken bevinden superzware zware gaten zich IN de kernen van sterrenstelsels en slurpen ze daar door hun zwaartekracht alles op wat te dicht bij komt – zoals onlangs nog door de Swift satelliet is waargenomen. Maar in het geval van het sterrenstelsel 3C 186 is de situatie anders. Bij dat sterrenstelsel, dat op 8 miljard lichtjaar afstand van de aarde staat, bevindt zich een quasar in de buurt, een zeer lichtsterke puntbron, die altijd gevormd wordt door een actief superzwaar zwart gat en dat in de meeste gevallen het centrum van een sterrenstelsel is. Onderzoek met Hubble laat nu zien dat die quasar zich 33.000 lichtjaar van de kern van 3C 186 bevindt en dat ‘ie er met een snelheid van 7,5 miljoen km per uur vandaag vliegt – da’s de afstand aarde-maan in drie minuten.

De quasar blijkt een zwart gat te bevatten dat ongeveer één miljard (!) keer zo zwaar als de zon is en dat uit de kern van 3C 186 is gevlogen nadat daar pakweg 1 á 2 miljard jaar geleden twee sterrenstelsels samensmolten. Die twee stelsels hadden elk een superzwaar zwart gat, die snel om elkaar heen roteerden en tenslotte samensmolten, precies zoals kleine zwarte gaten ook doen en dan zwaartekrachtsgolven genereren, zoals LIGO al enkele malen heeft waargenomen. De twee zwarte gaten van 3C 186 verschilden qua massa echter nogal van elkaar en daardoor waren de zwaartekrachtsgolven niet naar alle kanten gericht, maar naar één kant uit. Het gevolg was dat toen de samensmelting een feit was het ontstane superzware zwarte gaten die ene kant uit werd geschoten en uit het sterrenstelsel werd gekatapulseerd. Hier het vakartikel over deze bijzondere ontdekking, dat gepubliceerd zal worden in Astronomy & Astrophysics. Bron: Hubble.

]]>
http://www.astroblogs.nl/2017/03/23/hubble-heeft-superzwaar-zwart-gat-gedetecteerd-dat-uit-een-sterrenstelsel-is-weggeschoten/feed/ 3 84831