7 februari 2012

Titan is aardig in balans


De maan Titan – hierboven prachtig te zien samen met een andere maan van Saturnus, Dione – is niet alleen bijzonder omdat het de enige maan in het zonnestelsel met een atmosfeer is, maar z’n energiebalans blijkt ook nog eens in evenwicht te zijn. Beide kenmerken, de atmosfeer en de evenwichtige energiebalans, doen de maan zeer sterk lijken op de aarde. Een team sterrenkundigen onder leiding van Liming Li (Universiteit van Houston in Texas) bekeek de gegevens van de energiebalans van Titan, welke tussen 2004 en 2010 werd verzameld door aardse telescopen en door de sonde Cassini, die om Saturnus en tussen de manen door vliegt. Met de energiebalans wordt bedoeld hoeveel straling de maan of een planeet van de zon ontvangt en hoeveel wordt uitgestraald. Planeten als Jupiter, Saturnus en Neptunus bijvoorbeeld blijken meer straling uit te zenden, dan ze ontvangen, wijzend op een interne warmtebron. Veranderingen in de energiebalans kan wijzen op klimaatverandering. Gisteren is de Cassini voor de zoveelste keer langs Titan gevlogen en de gegevens daarvan wil men gebruiken om meer te weten te komen over de atmosfeer, die wel tien keer zo dicht is als die van de aarde. Op de foto hierboven, welke op 10 december 2011 gemaakt is door Cassini, zie je Titan op de achtergrond, omgeven door z’n atmosfeer – de blauwe waas er omheen. :bron: Bron: Universe Today.

Must-see-timelapse-video: de aarde vanuit het ISS

Wetenschapsvoorlichter James Drake nam 600 foto’s die van vanuit het ISS van de aarde waren gemaakt en die allemaal online terug te vinden zijn in de Gateway to Astronomy Photograph of Earth, hij plakte die foto’s aan elkaar en vormde er deze schitterende video van. Je ziet delen van Noord- en Zuid-Amerika – kennelijk ‘s nachts, want van de  bevolkte gebieden zie je de verlichting. Helemaal schitterend is een enorme onweersbui, waarin vele bliksems te zien zijn. Kijken!

Wat je in de video ziet is achtereenvolgens Vancouver Island, Victoria, Vancouver, Seattle, Portland, San Francisco, Los Angeles, Phoenix, vele steden in Texas, New Mexico en Mexico, Mexico City, de Golf van Mexico, het Yucatan schiereiland, bliksem boven de Stille Oceaan, Guatemala, Panama, Columbia, Ecuador, Peru, Chili, en tenslotte de Amazone. :bron: Bron: Universe Today.

Zo zien Aarde en Maan er vanaf 10 miljoen kilometer uit


Stel dat je wil weten hoe de Aarde en de Maan er uit zien vanaf een afstand van tien miljoen km, dan geeft de foto hierboven een goed beeld. Wat je daar namelijk ziet ZIJN de Aarde en de Maan! De op 5 augustus j.l. gelanceerde sonde Juno, die onderweg is naar de grote planeet Jupiter, keek op 26 augustus j.l. ‘achterom’ met z’n Junocam en nam deze prachtige foto. De afstand tot het aarde-maan-systeem bedroeg op dat moment 9,66 miljoen km. Links zie je de (blauwe) aarde, rechts de maan, maar dat zal je vast zelf ook wel bedacht hebben. Er zal over een paar jaar nog een moment komen dat aarde en maan door Juno zullen worden gefotografeerd, want op 9 oktober 2013 zal Juno vlak langs de aarde scheren. Yep, klinkt in eerste instantie gek voor een sonde die onderweg naar Jupiter is, maar onderstaand plaatje maakt duidelijk welke route Juno volgt. De passage langs de aarde is bedoeld om ‘m een gravitationele zwieper naar Jupiter te geven, waar ‘ie op 4 juli 2016 na een lange tocht van 2,8 miljard km zal aankomen.

:bron: Bron: Universe Today.

Zo ver is de Aarde nog nooit van de Zon geweest – eh… dit jaar tenminste

Het perihelium en aphelium van de Aarde

Vanmiddag om 17.00 uur Nederlandse tijd beleefde de gehele Aarde een uniek moment in 2011: de Aarde stond in z’n aphelium, het verst verwijderde punt van de zon. De Aarde heeft een elliptische baan en ieder jaar beleeft ‘ie begin januari zijn perihelium – helemaal goed, het punt dat ‘ie het dichtste bij de Zon staat – en begin juli dat genoemde aphelium. De afstand tussen de middelpunten van Zon en aarde bedroeg vandaag 1,016740 Astronomische Eenheid (1 AE is de gemiddelde afstand tussen Zon en Aarde). Dat is 152.102.000 kilometer. Op 3 januari was de afstand 0,983341 AE, zeg 147.106.000 km. Je zou wellicht zeggen dat het vreemd is dat de aarde nu 5 miljoen km verder van de zon staat dan ‘s winters en dat je zou verwachten dat het NU winter zou moeten zijn. Maar het temperatuursverschil dat door die 5 miljoen km afstandsverschil wordt veroorzaakt zinkt in het niet bij de invloed op de temperatuur die de schuine stand van de aardas heeft. Die as, welke een hoek van 23,44° maakt met het baanvlak van de Aarde om de Zon, bepaalt de seizoenen op Aarde en omdat nu die as ‘naar de Zon toewijst’ is het warmer dan een half jaartje terug. Bij ons tenminste, onder de evenaar is ‘t precies andersom. :bron: Bron: Sterrengids 2011.

Waarom verschillen Venus, Aarde en Mars zo van elkaar?

Waarom verschillen Venus, Aarde en Mars zoveel van elkaar?

Nee, ik ga het antwoord op deze vraag niet geven. Dat laat ik over aan de technisch natuurkundige Kees Kwakernaak, die er komende vrijdag 24 juni bij sterrenkundevereniging Christiaan Huygens een lezing over geeft. Gratizz en voor nicks bij te wonen voor ieder die ‘t maar horen wil. Het zou best wel eens druk kunnen worden – niet alleen omdat het een interessante lezing gaat worden, verzorgd door iemand die z’n sporen heeft verdiend in het populariseren van de sterrenkunde, maar ook omdat er vandaag op de wetenschapspagina van NRC-Handelsblad een alleraardigst interview met Kwakernaak staat. Daarin gaat hij in op de ontstaansgeschiedenis van de drie zusterplaneten Venus, Aarde en Mars. Er was een tijd in de oertijd van het zonnestelsel, ruim 4,5 miljard jaar geleden, dat het trio erg op elkaar leek. Maar in de periode daarna is ieder z’n eigen weg gegaan en hebben ze zich geëvolueerd tot hun hedendaagse situatie, waarbij vooral de afstand tot de zon maatgevend was. Nou ja, laat ik niet teveel verklappen, de rest moet Kwakernaak vrijdag 20.30 uur bij Huygens zelf maar vertellen. Komt allen! Eh… trouwens, over Huygens gesproken: een dag later – zaterdag 25 juni 2011 – wordt daar het zonne-observatorium Helios geopend! Je zal daar vast nog wel meer van horen. :bron: Bron: Huygens + NRC-Handelsblad, 20 juni 2011.

Begeleider van de aarde met hoefijzerbaan ontdekt

Planetoïde 2010 SO16

Sterrenkundigen van het Armagh Observatorium in Noord-Ierland hebben onlangs een planetoïde ontdekt, die de aarde al zo’n 250.000 jaar in z’n baan volgt en die dat hoogstwaarschijnlijk nog minimaal 120.000 jaar zal doen. Het gaat om de planetoïde 2010 SO16, die een geschatte diameter tussen 200 en 400 meter en een schijnbare helderheid van 20,7m heeft. De planetoïde werd ontdekt met de Amerikaanse WISE infrarood satelliet en het waren de sterrenkundigen Apostolos “Tolis” Christou en David Asher die opmerkten dat er iets bijzonders met dit broksteen in de ruimte is. Hun onderzoek heeft aangetoond dat 2010 SO16 een zogenaamde hoefijzervormige baan heeft (‘horseshoe orbit’, zie afbeelding hieronder). Daarbij volgt ‘ie de baan van de aarde, maar gezien vanaf de aarde lijkt het alsof z’n baan een hoefijzervorm heeft. Iedere 175 jaar bereikt 2010 SO16 het einde van een punt van de hoefijzer. Op dat punt bevindt ‘ie zich momenteel, minimaal 50 keer verder weg dan de afstand aarde-maan. Dichterbij zal de planetoïde ook nooit komen. De aarde heeft drie andere begeleiders, die in zo’n hoefijzerbaan de aarde begeleiden, maar geen van drieën is zo lang verbonden aan de aarde. De bekendste daarvan is Cruithne, die ook wel bekend staat als de tweede maan van de aarde. Tollis en Asher proberen middels vervolgonderzoek na te gaan waar 2010 SO16 precies vandaan komt. Het zou wellicht gaan om een planetoïde die behoort heeft tot een groep van planetoïden die zich 60° van de aarde vandaan ophielden, de zogenaamde Trojanen. Die zouden zich in de Lagrangepunten L4 en L5 (zie hieronder) moeten ophouden. Naar die Trojanen wordt al jaren gezocht, maar tot op heden heeft dat nog geen resultaat gehad.

:bron: Bron: Science Daily.

Jupiter vandaag in conjunctie met de Zon

Hoe zit dat met conjunctie en oppositie?

De grote gasplaneet Jupiter is vandaag in conjunctie met de Zon. Jupiter beweegt vanaf de Aarde gezien er achterlangs en hij is hierdoor op dit moment onzichtbaar. In deze positie staan Jupiter, de Zon en de Aarde op één lijn. De conjunctie is daarmee het tegenovergestelde van oppositie, als de planeet rechts tegenover de zon staat en de aarde er tussen. Op de afbeelding zie je dat in beeld gebracht. Jupiter beweegt vandaag vanaf de Aarde gezien niet exact achter de Zon langs, maar 1,1° ten zuiden ervan en wordt daardoor niet bedekt door de Zon. Om 17.06 uur Nederlandse tijd staan beiden het dichtste bij elkaar. Dat we Jupiter niet kunnen zien blijft nog wel enkele weken zo. Pas eind mei kunnen we ‘m vanaf 4.30 uur in de ochtendschemering aan de oostelijke hemel ontwaren. :bron: Bron: Sterrengids 2011 + Hemel.waarnemen.

Huh, wat is er met de zon gebeurd?


Hierboven zie je de zon, gefotografeerd in vier verschillende golflengten (30,4 + 17,1 + 19,3 + 33,5 nm) door het Solar Dynamics Observatory (SDO), de sonde die vanuit de ruimte de zon bestudeerd. De foto’s zijn afgelopen dinsdag 29 maart gemaakt om 09:14:50 uur Nederlandse tijd. Het vreemde is natuurlijk dat de zon niet geheel is afgebeeld, maar dat ‘ie aan de onderkant een stuk mist. Een scherpe begrenzing zie je daar niet, dus je zou denken dat het in dat geval niet om een eclips gaat. En tòch is dat wel het geval. SDO zag maar de helft van de zon omdat de aarde de onderkant bedekte. Hoe kan die rand dan zo rafelig zijn? Meestal is zo’n eclipsrand toch scherp begrenst? Dat komt omdat de foto’s gemaakt zijn met de Atmospheric Imaging Assembly (AIA), één van de instrumenten aan boord van de SDO. Genoemde golflengten, waar AIA in kijkt, zijn erg gevoelig voor absorptie door gassen in de hogere lagen van onze eigen aardse atmosfeer. Per golflengte kan dat weer verschillend uitpakken en dat zorgt ervoor dat de eclipsrand op de vier foto’s verschillend is. De SDO heeft een baan om de aarde die ‘m de meeste tijd een vrij uitzicht op de zon geeft, maar af en toe komt daar toch de aarde tussendoor. Z’n baan is nog niet definitief, want door koerswijzigingen moet ‘ie uiteindelijk in een cirkelvormige, geosynchrone baan terechtkomen, 36.000 km boven de aarde. Dinsdag was het begin van zo’n periode – men noemt dat een ‘eclipsseizoen’- dat de aarde letterlijk tussenbeide stond en gisteren (2 april) eindigde die periode. SDO Blog.

GOCE heeft geoïde van de aarde nauwkeurig bepaald


Vandaag is op de vierde internationale GOCE User Workshop in München het resultaat bekendgemaakt van twee jaar onderzoek door de Europese satelliet GOCE aan het zwaartekrachtsveld van de aarde. De afbeelding hierboven – hier in megaversie, 6 Mb groot – toont dat veld in de vorm van een zogenaamde geoïde. Stel je voor dat de aarde geheel bedekt zou zijn met een oceaan en er zouden geen getijden en stromingen zijn . De hoogte van het zeewater zou dan louter door het zwaartekrachtsveld van de aarde worden gevormd en dat heet een geoïde. Dankzij het onderzoek van de twee jaar geleden gelanceerde GOCE, die er uitziet als een soort van slagschip uit een Star Wars film, kan men een soort van referentiekader opstellen waarmee zaken zoals de hoogte van het zeewater en de bewegingen van de ijsvelden op de polen beter in de gaten kunnen worden gehouden. Ook krijgt men een betere indruk van de aardkorst en dat helpt mogelijk bij het beter kunnen voorspellen van aardbevingen, waar ze onlangs in Japan nog mee te maken kregen. Hieronder beelden van de persconferentie, waarop vandaag de resultaten van GOCE bekend werden gemaakt.

Watch live streaming video from eurospaceagency at livestream.com

:bron: Bron: ESA.

De schijnbare beweging van de sterrenhemel

De aarde draait ééns per 24 uur om haar as. Nou ja, eens per 23 uur, 56 minuten en 4,091 seconden om precies te zijn. Die rotatie zorgt er voor dat de zon, maan, planeten en sterren schijnbaar om de aarde heen bewegen. Tot Copernicus dachten de mensen dat die beweging ook echt was, dat de aarde het middelpunt van het heelal was, waar alles omheen draaide. In de volgende video is de schijnbare beweging van de sterrenhemel – in het Engels de sidereal motion – prachtig te zien, een timelapse van de draaiing van de sterrenhemel gemaakt bij vijf verschillende observatoria.

:bron:  Bron: Bad Astronomy.

Switch to our mobile site