7 februari 2012

Variatie in duinenvelden op Titan verklaard door hoogte en breedtegraad

Duinen op Titan (links) en in Saoedi-Arabië (rechts)

Op Titan, de grootste maan van Saturnus, komen uitgebreide duinenvelden voor. Maar liefst 13% van het oppervlak van de maan is bedekt met duinen, zich uitstrekkend over een gebied ter grootte van Canada, da’s zo’n 10 miljoen vierkante km. Hoewel de duinen op Titan qua vorm overeenkomen met soortgelijke duinen op aarde in Namibië en Saoedi-Arabië, zijn ze qua afmetingen veel groter. Gemiddeld zijn ze 1 á 2 km breed, 100 km lang en wel 100 meter hoog. Gebruikmakend van de radargegevens van de sonde Cassini,  die al een paar jaar om Saturnus draait, heeft Alice Le Gall (o.a. LATMOS-UVSQ, Parijs) ontdekt waardoor de variatie in de duinen op Titan ontstaat: door de hoogte en door de breedtegraad. De duinen komen vooral voor in de laaglanden op Titan en in de equatoriale zone, in een strook tussen 30°Z  en 30°N. Op het noordelijk halfrond blijken de duinen ook smaller te zijn en staan ze verder van elkaar af, hetgeen vermoedelijk komt door de elliptische baan van Saturnus om de zon. De geringde planeet doet zo’n 30 jaar over één omwenteling en in de seizoenen, die ieder zo’n zeven jaar duren, krijgt de zuidelijke helft van Titan iets meer zonnewarmte dan de noordelijke helft. De duinen op Titan bestaan niet zoals op aarde uit silicaten, maar uit vaste korrels hydrokoolstof, die neerdwarrelen uit de atmosfeer. Op het noordelijk halfrond zijn de omstandigheden vochtiger en daarom zijn die korrels er zwaarder, zodat de duinen minder kans hebben om er uit te breiden. Op de afbeelding linksboven zie je links twee door Cassini waargenomen duinen op Titan, Belet en Fensal genaamd, rechts vergelijkbare duinen op aarde, beiden in het gebied Rub Al Khali in Saudi Arabië. :bron: Bron: ESA.

Saturnus is echt groot


Ik kwam deze foto tegen van Saturnus, z’n ringen – inclusief de schaduwen daarvan op Saturnus – en Enceladus, de maan die we vooral kennen van z’n actieve geisers op de polen. Gemaakt door de sonde Cassini op 4 november 2011 met z’n ‘wide-angle camera’. De afstand tot Saturnus was op dat moment 1,2 miljoen km, tot Enceladus 1 miljoen km. Door deze foto krijg je een goed indruk hoe groot Saturnus wel niet is. Even wat cijfers: de middellijn van Saturnus is 120.536 km, die van Enceladus 498 km. Scheelt een tikkeltje. Wie op de foto hierboven dubbelklikt en de grote versie bekijkt ziet een stukje links van Enceladus nog een zwart puntje, ook onder de ringen te zien. Nee, da’s geen vuiltje op de foto, dat is de nog kleinere maan Epimetheus, 113 km in doorsnede. Op Bad Astronomy was nog een lezer die in bovenstaande foto de Verenigde Staten had geplakt op dezelfde schaal, om een nog beter beeld te krijgen van de grootte van Saturnus. Mmmmm, moeten wij daar niet een afbeelding van Europa in plakken? :-) :bron: Bron: Bad Astronomy.

Cassini weer voorbij de Saturnusmaan Hyperion gevlogen

Hyperion, 25 augustus 2011 gefotografeerd door Cassini

Afgelopen donderdag de 25e augustus is de sonde Cassini langs de maan Hyperion van Saturnus gevlogen. Met een afstand van 25.000 km was dit de op één na nauwste scheervlucht langs het kleine – 270 km doorsnede – maantje, dat gekenmerkt wordt door een merkwaardig schommelende beweging. Alleen de scheervlucht van 26 september 2005 bracht Cassini nog dichterbij: toen was de afstand slechts 618 km. Op 16 september a.s. zal Cassini weer langs Hyperion vliegen en dan zal de afstand 58.000 km bedragen. De chaotisch verlopende rotatie zorgt er voor dat bijvoorbeeld de as waar de maan om draait zoveel schommelt dat de richting in de ruimte totaal onvoorspelbaar is. Daarom is het voor de sterrenkundigen van de NASA ook niet mogelijk te voorspellen welk deel van het oppervlak bij een komende passage te zien zal zijn. Hyperion heeft een sponsachtig uiterlijk en dat sluit ook aardig aan bij z’n lage dichtheid, die doet vermoeden dat de maan voornamelijk uit bevroren water bestaat, met maar een klein beetje steen. Uit analyse van de gegevens van passages uit 2005 en 2006 heeft men afgeleid dat 40% van Hyperion zuiver lege ruimte is. :bron: Bron: NASA.

Een zwarte Saturnus en drie manen

Mooi tafereel, nietwaar? Op de voorgrond zien we de maan Rhea, 1528 km in doorsnede. Rechts ervan de maan Enceladus, bekend op z’n waterdamp spuwende geisers, die ongeveer eenderde van de omvang van Rhea is. En linksachter Rhea zien we Dione, nog een maan van Saturnus, die 1123 km groot is. Tussendoor zien we een deel van de ringen van Saturnus. En Saturnus zelf? Dat is de donkere schaduw links. Cassini nam de foto april dit jaar. :bron: Bron: New Scientist.

Titan wijst ons wel de weg

Links op Titan het opmerkelijke, pijlvormige wolkenpatroon

September 2010 zag de Saturnusverkenner Cassini een opmerkelijk wolkenpatroon in de atmosfeer van de grote maan Titan. Zoals je op de foto hiernaast ziet hebben die witgekleurde wolken de vorm van een pijl. De lengte van deze pijl: 1200 bij 1500 km! Een joekel van een pijl dus! De wolken behoorden tot een grote storm die toen op Titan woedde en wetenschappers denken dat de vorm gecreëerd werd door enorme golfbewegingen in diens atmosfeer. Dergelijke bewegingen in de equatoriale zone van Titan zouden door hun resonanties wolkenpatronen zoals waargenomen kunnen vormen. Men heeft op de computer driedimensionale modellen van de atmosfeer van Titan gemaakt en het lukte de wetenschappers de wolkenpatronen te simuleren. De neerslag in dergelijke stormen – meest methaan en ethaan – kan het twintigvoudige bedragen van wat normaal op Titan valt. Mogelijk dat de stormen een verklaring zijn voor het landschap op Titan, dat bezaaid is met grote, diep uitgesneden valleien. :bron: Bron: Space.com.

Sector 6: golf spelen op één van de manen van Saturnus


Astronaut Alan Shepard heeft het wel eens op de maan gedaan, tijdens Apollo 14 in 1971: een partijtje golf spelen. En in de ruimte heeft de Russische ISS-astronaut Mikhail Tyurin in 2006 een bal héél ver weg geslagen. Maar verder dan dat zijn we als mensheid in de kosmische golfwereld niet terechtgekomen. Maar daar is nu gelukkig verandering in gekomen, want dankzij het online spel Sector 6 kunnen we ook golfen op één van de manen van Saturnus. Gebruikmakend van echte foto’s van negen manen die de sonde Cassini gemaakt heeft kan je op die manen golf spelen. Het is de makers van het spel erom te doen dat je een idee krijgt van de zwaartekracht op zo’n maan. Shepard had te maken met een zwaartekracht die zes keer zo klein was als de aardse zwaartekracht. Op het maantje Hyperion – een vreemd tuimelende ‘spons’, bedekt met organisch stof – is de zwaartekracht zelfs 500 keer kleiner. Best lastig om daar een put te slaan! Afijn, probeer zelfs maar eens een balletje te slaan. Met je muis kan je het spel bedienen: richting bepalen en de kracht van de slag en golfen maar! Succes! :-) :bron: Bron: Cosmic Log.

Die gigantische storm op Saturnus raast maar door


Met de Cassini sonde zagen ze ‘m al op 5 december vorig jaar: een gigantische, witgekleurde storm op de planeet Saturnus. Nu, zeven maanden later, woedt die storm nog steeds en lijkt ‘ie zelfs in hevigheid toegenomen. De storm, hierboven op een recentelijk door Cassini gemaakte foto te zien, is maar liefst 500 keren groter – ding dong 8-O – dan de grootste stormen die zichtbaar waren in de periode 2009-2010. En de bliksems in de superstorm kwamen tien keer vaker voor dan in andere stormen. Net als sommige tsunami’s op aarde doen heeft de storm inmiddels een rondje om Saturnus gemaakt en zichzelf als ‘t ware ingehaald. Vandaag verschenen in het vakblad Nature twee artikelen, waarin wetenschappers in gaan op de alsmaar voortdurende storm. Men spreekt van een Great White Spot (GWS) – yeah, Saturnus heeft witte en Jupiter heeft rode vlekken – en het blijkt dat sinds de allereerste waarnemingen aan de atmosfeer van Saturnus in 1876 zes van die GWS’ waargenomen zijn. Ieder Saturnus’ jaar (≈29,5 aardse jaren) komt zo’n storm één keertje voor. :bron: Bron: NASA/JPL.

Cassini werpt een blik op IJskoningin Helene alias Dione B


Op zaterdag 18 juni j.l. vloog de Saturnusverkenner Cassini langs de kleine ijsmaan Helene. Z’n afstand tot de 33 km grote maan bedroeg op het meest nabije punt 6968 km, de een-na dichtste rendez-vous die Cassini tot deze maan maakte. Op 10 maart 2010 vloog Cassini nog dichter langs Helene, op slechts 1820 km. Bij die passage werd niet alle oppervlak van de maan gefotografeerd. Met de foto’s van afgelopen zaterdag hopen de wetenschappers de gehele maan in kaart te kunnen brengen. Helene werd in 1980 ontdekt door Pierre Laques en Jean Lecacheux (Pic du Midi Observatorium). De maan deelt de baan van de bekendere maan Dione, en bevindt zich in diens leidende Lagrangepunt (L4). Vandaar dat Helene ook wel wordt aangeduid met de naam Dione B én dat het een zogenaamde Trojaanse maan is. Dione en Thetys – da’s ook een maan van Saturnus – zijn de enige manen in het zonnestelsel die zelf Trojaanse manen hebben. Van de scheervlucht langs de IJskoningin Helene, zoals ze d’r liefkozend noemen, hebben ze deze schitterende animatie gemaakt:

:bron: Bron: NASA/JPL + Wikipedia.

De Cassini Missie – de film

Sinds 1 juli 2004 draait de sonde Cassini continue rondjes om de planeet Saturnus, daarbij laverend tussen diens ringen en vele manen. Dat heeft ziljoenen prachtige foto’s en ziljarden wetenschappelijke data opgeleverd, regelmatig onderwerp van Astroblogs. Van die foto’s heeft Chris Abbas van Digital Kitchen een werkelijk prachtige video in de stijl van een film noir gemaakt, waarin o.a. manen als Titan, Rhea en Enceladus, de ringen van Saturnus en uiteraard Saturnus zelf naar voren komen.

CASSINI MISSION from cabbas on Vimeo

Op z’n vimeo-site citeert Abbas de wijze woorden van wijlen Carl Sagan:

Somewhere, something incredible is waiting to be known.

Prachtig gezegd, nietwaar? D’r staan ons nog mooie dingen te wachten. :bron: Bron: Universe Today.

Gigantische storm Saturnus in detail waargenomen

Saturnus 3x: optisch (links) en 2x in het thermisch infrarood

ESO’s Very Large Telescope (VLT) en de ruimtesonde Cassini hebben gedetailleerder dan ooit een zeldzame storm in de atmosfeer van de planeet Saturnus waargenomen. De resultaten van het internationale onderzoek verschijnen deze week in het tijdschrift Science. De atmosfeer van Saturnus lijkt altijd kalm en rustig. Slechts eenmaal per Saturnus-jaar (ongeveer 30 aardse jaren), als het voorjaar wordt op het noordelijk halfrond van de reuzenplaneet, wordt het ver onder de wolken onrustig in de atmosfeer en ontstaat er een enorme verstoring. De laatste grote storm is in december 2010 ontdekt door het instrument aan boord van NASA’s ruimtesonde Cassini dat radio- en plasmagolven onderzoekt. Hij is ook gezien èn gefilmd door sterrenkunde-amateurs. Daarna is de storm bestudeerd door VISIR, de infraroodcamera van de VLT, en het CIRS-instrument op Cassini. Op de afbeelding hierboven zie je in het midden en rechts die IR-opnames. Links is een optische opname, gemaakt door de amateur Trevor Barry (Broken Hill, Australië).  Deze storm is een van de zes gigantische stormen die sinds 1876 op de planeet hebben gewoed. Het is de eerste die is bestudeerd in het thermisch infrarood – waardoor de temperatuurvariaties in zo’n Saturnus-storm te zien zijn – en de eerste die ooit is waargenomen door een om de planeet cirkelend ruimtescheepje. De storm zou zijn ontstaan diep beneden in de waterwolken, waar een fenomeen dat te vergelijken is met een onweersbui, een gigantische convectiepluim heeft gevormd: net zoals hete lucht opstijgt in een verwarmde ruimte, is het gas omhooggestegen en door de normaalgesproken rustige bovenste atmosfeer van Saturnus gestoten. Door een wisselwerking met circulerende luchtstromen die naar het oosten en westen waaien zijn er hoog in de atmosfeer grote temperatuurverschillen ontstaan. :bron: Bron: NOVA.

Switch to our mobile site