9 februari 2012

NASA vindt bewijs voor vloeibare oceaan onder ijskorst maan Europa


In de gegevens van de sonde Galileo hebben wetenschappers van de NASA bewijs gevonden dat de maan Europa van de grote planeet Jupiter onder z’n ijskorst een vloeibare oceaan moet hebben, die qua volume net zo veel water bevat als de grote meren in Noord-Amerika. Het vermoeden dát die oceaan er is bestaat al langer, maar onderzoek aan enkele ruwe terreinen op Europa, die gemaakt zijn door de in 1989 gelanceerde sonde Galileo maken duidelijk dat het meer dan een vermoeden is. Het gaat om twee cirkelvormige en ‘bobbelige’ gebieden, die onderzocht zijn door een team dat onder leiding stond van Britney Schmidt (Universiteit van Texas, Austin). Uitgebreid onderzoek laat zien dat deze twee ‘chaos terreinen’ alleen ontstaan kunnen zijn als er een uitwisseling is tussen de ijskorst en daaronder een vloeibare oceaan. Andere verklaringen zijn er niet. Een korte impressie van de maan Europa en z’n ijskort + vloeibare oceaan daaronder vind je in de volgende video:

Eh… voor alle duidelijkheid: de Galileo sonde is er niet meer, want in september 2003 liet men deze express een duik maken in de atmosfeer van Jupiter en daarna is ‘ie gestopt met functioneren. Deze bewuste ‘crash’ was ook om te voorkomen dat de sonde wellicht op Europa zou botsen en deze wellicht zou ‘verontreinigen’ met meegenomen aardse bacterieën. :bron: Bron: NASA.

Galileo-satellieten Thijs en Natalia zijn gelanceerd


Vraag mij niet hoe ze aan die namen komen1, maar de twee vanmiddag gelanceerde Galileo-satellieten, hebben ze Thijs en Natalia genoemd. Om 12.30 uur Nederlandse tijd ging het duo – de eerste lichting van in totaal 18 satellieten, die de Europese tegenhanger zullen worden van het Amerikaanse GPS-navigatiesysteem – met een Russische Sojoez-draagraket de lucht in vanaf de Europese ruimtebasis Kourou in Frans-Guyana. Speciaal voor die raket is een nieuw platform op Kourou gebouwd en dit was de eerste keer – maar zeker niet de laatste keer – dat een Sojoez vanaf de basis in Zuid-Amerika wordt gelanceerd. Nee sterker, het was de eerste keer dat een Sojoez vanaf een plek buiten de voormalige Sovjet-Unie wordt gelanceerd. Hier de beelden van de lancering:

Het verbaast mij trouwens dat het daar bij Kourou op het moment van de lancering regende, zoals je kan zien aan de druppels op de camera’s. Bij de lanceringen van de Space Shuttles is het toch altijd kurkdroog bij mijn weten, toch?. Heeft dat te maken met bemand of niet onbemand en de strengere veiligheidseisen bij bemande vluchten? :bron: Bron: Space.com.

Noot:
  1. Ja vraag je het nou toch? Zucht OK, die twee namen zijn genoemd naar twee kinderen uit België en Bulgarije, die een prijsvraag van de ESA hadden gewonnen. []

20 oktober: de lancering van Europa’s eerste Galileo navigatiesatelliet

Een impressie van de eerste lancering van een Galileo satelliet

Agenda’s er bij! Op donderdag 20 oktober a.s. om 12.34 uur Nederlandse tijd is het namelijk zo ver: dan gaat de allereerste Galileo satelliet met een Russische Sojoez-2 draagraket vanaf de lanceerbasis Kourou in Frans Guyana de ruimte in. Galileo wordt het eerste civiele navigatiesysteem, welke zich onderscheid van de huidige bestaande militaire wereldwijde satellietnavigatiesystemen, te weten het Amerikaanse “Global Positioning System” (GPS) en het Russische GLONASS. Het systeem – kostenplaatje bedraagt 20 miljard euro, kassa! – zal uiteindelijk bestaan uit 30 satellieten (27 satellieten + 3 reserve), welke in drie middelhoge cirkelvormige banen zullen worden gebracht op een hoogte van 23 616 km en onder een hoek van 56 graden ten opzichte van het evenaarsvlak. Door het grote aantal satellieten, de positie en de drie reservesatellieten is het systeem buitengewoon betrouwbaar en ook erg nauwkeurig. Bij dat laatste moet je denken aan een nauwkeurigheid van millimeters. 8-O Het gebruik ervan is gratis en vanaf 2014 zou het wereldwijd operationeel moeten zijn. Als je een 3D-brillettje bij de hand heb dan kan je onderstaande video bekijken, waarmee je een aardige impressie krijgt van het nieuwe, Europese navigatiesysteem. Eh… ben je je brilletje kwijt, geen paniek, want er zit onderop een knop om gewoon ouderwetse 2D te krijgen:

:bron: Bron: ESA + Universe Today + Wikipedia.

Oeps, het navigatiesysteem Galileo wordt duurder

Schets van het Galileo-systeem

We kennen allemaal GPS, het Amerikaanse Global Positioning System, waarmee we onbekommerd komen waar we naartoe willen. Om niet afhankelijk te zijn van de Verenigde Staten -eigenaar van de GPS-satellieten – heeft de Europese Unie jaren geleden al besloten een eigen satelliet- en navigatiesysteem te gaan bouwen, Galileo. Dat blijkt een tikkie duurder uit te vallen dan men eerst dacht: Galileo wordt welgeteld 1,9 miljard euro duurder uit dan eerder geraamd. Europees Commissaris Antonio Tajani (Industrie) heeft dat vandaag bekendgemaakt. De kosten van het ambitieuze project bedragen tot 2013 3,4 miljard euro. In de periode tot 2020 komt daar nog 1,9 miljard bij voor de voltooiing van de infrastructuur, aldus Tajani. Galileo moet vanaf 2014 operationeel worden. Eh… grote vraag is natuurlijk waarom wij in godsnaam een ‘eigen’ systeem moeten hebben. GPS is toch prima? :bron: Bron: Nu.nl.

Heeft Jupiter een nieuwe ring door twee botsende maantjes?

Een nieuwe ring van Jupiter? (Himalia in de cirkel)

Het is alweer een poosje geleden, maar op 22 september 2006 nam NASA’s New Horizons ruimteverkenner, die onderweg is naar de dwergplaneet Pluto, tijdens een scheervlucht met z’n Long Range Reconnaissance Imager (LORRI) een foto van het maantje Himalia bij Jupiter. Recent onderzoek van onder andere Andy Cheng (Johns Hopkins University, Laurel, VS) heeft laten zien dat op die foto een vage ring te zien is, een ring die er in 2003 bij de passage van de Galileo niet was. Vraag mij niet waarom dat ontdekken bijna vier jaar na dato plaatsvindt, want ik zou ‘t niet weten. Cheng weet niet of de structuur op de foto een complete ring rondom Jupiter is, omdat de ring verder niet is gefotografeerd. Cheng denkt dat de ring ontstaan is door een recente botsing van Himalia, diameter 170 km, met het maantje S/2000 J 11. Dat laatste maantje werd in 2000 ontdekt en het is slechts 4 km groot. Na die ontdekking werd het maantje nooit meer gezien, dus wellicht dat het tegen Himalia is gebotst en dat uit het puin een nieuwe ring is gevormd. ‘Probleem’ met Jupiter is dat er geen verkenner meer continue rondjes om de gasreus draait, zoals Cassini nog wel doet rondom Saturnus. Dat maakt het dus lastig om dergelijke waarnemingen te verifiëren. Bron: New Scientist.

Waarom noemen we Galileo Galileï altijd bij z’n voornaam?

Galileo

Galileo

Als we ‘t hebben over Galileo bedoelen we uiteraard Galileo Galileï (1564-1642). Waarom wordt de beste man, aan wie we het Internationale Jaar van de Sterrenkunde 2009 te danken hebben, in de meeste landen1 bij z’n voornaam genoemd? Per slot van rekening hebben we het ook altijd over Balkenende en Cruyff en niet over Jan-Peter respectievelijk Johan. Ik zie de krantenkoppen al voor mij: “Johan neemt ontslag als manager bij Ajax“. Afijn, waarom praten we altijd over Galileo en niet over Galileï? Nou, de reden blijkt simpel te zijn: omdat Galileo het zelf zo deed. In die tijd waren achternamen geen vanzelfsprekendheid. Iemand kreeg bij de geboorte een naam, dat is wat we nu de voornaam noemen. Soms werd daar ter verduidelijking een achternaam aan toegevoegd, zoals een verwijzing naar de vader (zoals Di Antonio, zoon van Antonio), de geboorteplaats (Romano, van Rome) en soms een traditionele familienaam. Galileï was zo’n familienaam. Maar Galileo sprak zelf altijd van Galileo en daarom is die achternaam van hem minder gebruikt. Doet mij trouwens denken aan de Chinese cultuur van naamgebruik. M’n geschiedenisleraar vertelde (lang lang geleden) dat van de toenmalige Chinese leider Mao Tse Toeng ‘Mao’ z’n voornaam is en ‘Tse Toeng’ z’n achternaam. En waarover hadden we het altijd? Yep, over Mao. Grappig, al die namen. Bron: A blog about history.

Noot:
  1. Alleen in Duitsland en Nederland wordt hij Galileï genoemd. Marieke Baan, bedankt voor je tip! []

Wat kan je allemaal doen met satellietnavigatie?

Satellietnavigatie

Satellietnavigatie

Iedereen zal inmiddels wel weten dat je met zo’n Tom Tom of anderssoortige navigatie in je auto van A naar B kan rijden. Satellietnavigatie is dan ook niet meer uit het dagelijks leven weg te denken. In de auto, op de boot en zelfs in de mobiele telefoon is de technologie tegenwoordig opgenomen. Maar satellietnavigatie kent veel meer toepassingen dan alleen de snelste route van A naar B vinden. Welke dat (kunnen) zijn, staat centraal bij de Galileo Masters Competitie 2009. Die benaming Galileo komt van het Galileo-project, de Europese versie van het Amerikaanse GPS-systeem, dat in 2013 operationeel moet zijn. De kick-off voor de prijsvraag is op vrijdag 15 mei bij ESTEC in Noordwijk. De kick-off is bedoeld voor innovators, entrepreneurs, studenten, investeerders, onderzoekers en iedereen die meer wil weten over satellietnavigatie of de competitie. De competitie daagt mensen en bedrijven uit om nieuwe toepassingen te bedenken die gebruik maken van satellietnavigatie. Inzenden kan van tot en met 31 juli 2009. Tijdens de kick-off komen experts en mogelijke samenwerkingspartners bij elkaar om ideeën op te doen. Er wordt uitleg gegeven over de regels van de competitie en verteld over de prijzen en internationale publiciteit waarop de winnaar kan rekenen. De deelname aan de Galileo Masters kick-off bijeenkomst is gratis! Meer info over de competitie vind je in de bron: ESA.

Kannibaal Jupiter at vele manen op

De Galileïsche manen

De Galileïsche manen

Galileo Galileï was de eerste die de vier grote manen van Jupiter zag, Io, Europa, Ganymedes en Callisto. Ze worden niet voor niets de Galileïsche manen genoemd. Naast deze vier bekende manen heeft Jupiter nog 59 andere, kleinere, manen, waarvan hier een lange lijst met info te vinden is. Onderzoek van Robin Canup en William Ward (Southwest Research Institute in Boulder/Colorado, VS) laat zien dat de Galileïsche manen in een ver verleden vergezeld waren door meer grote manen, wel twintig stuks in aantal. Zij baseren zich daarbij op berekeningen aan de stofschijf rondom Jupiter, waaruit lang geleden de manen zijn ontstaan. Die stofschijf moet miljarden jaren geleden enkele tientallen procenten van de massa van Jupiter hebben gewogen, terwijl 2% nodig is om de manen te kúnnen vormen. De stofschijf was dus veel te zwaar. Het ontstaan van nog meer grote manen buiten de vier Galileïsche manen zou de verklaring kunnen leveren voor de overtollige massa in de stofschijf. Van deze extra manen is echter niets overgebleven omdat zij te dicht bij Jupiter in de buurt stonden en daar langzaam maar zeker naar toe spiraliseerden. Dat ging niet in één keer, maar in generaties. Canup en Ward denken dat wel vijf generaties van grote manen uiteindelijk door Jupiter zijn opgevreten. De Galileïsche manen ondergingen dit lot niet, omdat op een gegeven moment de val van stof uit de stofschijf op de reuzenplaneet ophield. Die val nam de voorgangers van de Galileïsche manen mee richting Jupiter, als ware slachtvarkens op een lopende band, hetgeen hun fataal werd. Aldus Canup en Ward in dit artikel. Eh… dat van die slachtvarkens is mijn metafoor hoor. :-) Bron: New Scientist.

Galileo, had hij niet met wijn te maken?

wijnVanwege het feit dat in 1609 de Italiaan Galileo Galileï als eerste een telescoop op maan, planeten en sterren richtte vieren we dit jaar het Internationale Jaar van de Sterrenkunde, IYA2009. Dat heugelijke feit was reden voor enkele Britse wetenschappelijke instellingen1 om een enquête te houden onder de Britse bevolking met de vraag: “Weet u wie Galileo was?” De uitkomst is dat bijna éénderde (29%) van de Britten denkt dat Galileo iets te maken heeft gehad met wijn, mode of iets met een schip. Een meerderheid (73%; ik heb geen idee waarom dit percentage geen 71% is om op 100% uit te komen) relateert hem wèl met sterrenkunde, maar wat die relatie dan precies inhoudt is niet duidelijk. Sommigen kennen Galileo de ontdekking van de planeet Neptunus toe of die van het superzware zwarte gat in het centrum van de Melkweg. Ik ken de exacte vraagstelling en ook de preciese enquêteresultaten niet, maar we kunnen stellen dat de naam Galileo een deel van de Britse bevolking niet veel zegt. En dat zal vermoed ik weinig anders zijn voor Fransen, Duitsers, Amerikanen en Nederlanders. Bij enquêtes moet je ook altijd een slag om de arm houden. Niet voor niets luidt het gezegde: Er zijn drie soorten leugens: leugens, grove leugens, en statistieken.  De enquête over Galileo doet mij ook denken aan wat ik enkele jaren geleden schreef over de Franse variant van Weekendmiljonairs. Daarin was een kandidaat die de vraag voorgelegd kreeg wat er precies door de zwaartekracht om de Aarde draait: de Maan, de Zon, Mars of Venus? Als je wilt weten hoe dat afliep moet je even hier kijken, onderaan de Astroblog. Afijn, het zou goed zijn om tijdens IYA2009 het grote publiek meer informatie te geven over de grondleggers van de moderne sterrenkunde. Werk aan de winkel! :-D Bron: Royal Astronomical Society.

Noot:
  1. The Royal Astronomical Society (RAS), the Institute of Physics (IOP) en the Science and Technology Facilities Council (STFC). []

Bij IYA 2009 hoort natuurlijk ook commercie

De Galileoscoop

De Galileoscoop

Het is het Internationale Jaar van de Sterrenkunde, IYA 20091, ter gelegenheid van het feit dat 400 jaar geleden Galileo Galileï als eerste de sterren en planeten met een telescoop bekeek. Bij zoiets komt uiteraard ook de commercie om de hoek kijken en vandaag zag ik daar een eerste voorbeeld van: de Galileoscoop, een eenvoudige telescoop die slechts $ 15,- per stuk kost. Koop je er gelijk honderd dan zijn ze per stuk slechts $ 12,50. Dit alles is te bekomen via de website van de Galileoscoop. Ik probeerde zojuist op die website te kijken wat je voor die 15 dollar precies krijgt, maar ik kreeg helaas de melding: “Site off-line. Galileoscope.org is currently under maintenance. We should be back shortly. Thank you for your patience.” Ahum, da’s niet echt een goed teken lijkt mij. Cosmic Log, de bron van dit bericht, weet te melden dat je met de Galileoscoop 25x kan vergroten en dat met de bijgeleverde Barlowlens dat verdubbeld wordt. Je schijnt er de schijngestalten van Venus mee te kunnen zien, de manen van Jupiter en de ringen van Saturnus. Meer over de Galileoscoop ook op het filmpje hieronder. Een statief wordt er voor die € 15,- niet bijgeleverd, al zit er wel een handleiding bij hoe deze kan worden gemaakt met spullen zoals… een bezemsteel. :-D Ja, het staat er echt in. Mmmmm, misschien leuk als een volgtelescoop? Bron: Cosmic Log.

Noot:
  1. The International Year of Astronomy. []

Switch to our mobile site