9 februari 2012

Hoera, 2011 wordt het Jaar van de Scheikunde

2011 is door de Verenigde Naties uitgeroepen tot het Internationale Jaar van de Scheikunde (IYC 2011)! ‘Eh… ja, scheikunde, so what?’ hoor ik jullie hardcore-astrobloggers al denken, ‘wat hebben wij te schaften met scheikunde?’ Nou simpel, sterrenkunde en scheikunde zijn zeer nauw met elkaar verbonden. Scheikunde of chemie is de studie van samenstelling en bouw van stoffen, de chemische veranderingen die plaatsvinden onder bepaalde omstandigheden, en de wetmatigheden die daaruit te destilleren zijn. Die ‘stoffen’, daar gaat het even over, want die bestaan uit atomen, enkelvoudige stoffen bestaan uit één soort atomen, samengestelde stoffen uit meerdere atoomsoorten. En waar komen die atomen vandaan? Tataratááá, daar komt de sterrenkunde om de hoek. Atomen  of elementen zijn namelijk allemaal in het heelal ’gebouwd’ in drie soorten processen: in de eerste twintig minuten na de oerknal – waarmee 13,7 miljard jaar geleden het heelal ontstond, had je de oerknal-nucleosynthese, in de volgende 13,7 miljard jaar, vanaf het moment dat de eerste sterren onstonden, had je de stellaire nucleosynthese en de explosieve nucleosynthese1

Welke elementen zijn wanneer ontstaan?

Bij de eerste vorm van nucleosynthese, kort na de oerknal, onstonden waterstof, deuterium, helium, lithium, tritium en beryllium. Bij de stellaire nucleosynthese, die zoals de naam al aangeeft in sterren plaatsvindt, worden de elementen tot en met ijzer gevormd, de lichte elementen zoals koolstof in lichte sterren, de zware elementen zoals ijzer in de zwaarste sterren. De zwaarste elementen in het periodieke systeem ná ijzer zijn allemaal ontstaan in de allereerste seconden na de uitbarsting van een supernova. Da’s de laatste vorm, de explosieve nucleosynthese. In de afbeelding hiernaast zie je nog even op een rijtje wat wanneer in de kosmische (g-)astronomische keuken gebrouwen is. Kortom, na IYA 2009, het Internationale Jaar van de Sterrenkunde, hebben we met IYC 2011 weer iets leuks voor de boeg! :-D :bron: Bron: Chandra en Wikipedia.

Noot:
  1. Een klein deel van de elementen ontstaat overigens ook door kosmische straling. []

Een ansichtkaart vanaf de rand van het heelal

Vandaag werd tijdens de ‘Europese Week van Sterrenkunde en Ruimtewetenschappen’ in Lissabon (Portugal) het boek Postcards from the Edge of the Universe gelanceerd. Het 120 pagina’s tellende boek is een soort van herinneringsboek ter ere van het internationale jaar van de sterrenkunde 2009, toen herdacht werd dat het 400 jaar geleden was dat Galileï de eerste blik op het heelal wierp met behulp van een telescoop. In het boek staan 24 bijdragen van sterrenkundigen die eerder verschenen zijn op de website Cosmic Diary, een ‘cornerstone project’ van IYA2009. De artikelen van die wetenschappers, allen vier bladzijden tellend, gaan over uiteenlopende onderwerpen, zoals ‘Seeking the Origins of Thermonuclear Supernovae’ door Nando Patat en ‘How Did Our Milky Way Form?’ door Gayandhi de Silva. Van zonnevlekken tot zwarte gaten en van exoplaneten, via supernovae tot donkere materie, over al die onderwerpen krijg je een update in de meest recente stand van zaken. En dat alles vormgegeven met prachtige foto’s van objecten in ons zonnestelsel, het Melkwegstelsel en daarbuiten. Kortom: downloaden dat boek (29 Mb) of kopen in hardcopy. :bron: Bron: Beyond IYA2009.

Snif, het internationale jaar van de Sterrenkunde is voorbij

Wie goed op de kalender kijkt ziet dat het al weer 8 januari is en dat kan twee dingen betekenen: Eén, het Internationaal Jaar van de Sterrenkunde 2009 (IYA2009) wordt komend weekend officieel afgesloten met een bijeenkomst in Padua, Italië. 148 landen hebben aan het VN-jaar meegedaan, waarmee IYA2009 het grootste netwerk in de wetenschap ooit is geworden. En twee, dat ik vandaag jarig ben. :-D Yep, een halve eeuw minus 1 jaar, zoals Jan al verklapte. Iedereen schijnt te zijn uitgenodigd, dus voorlopig even geen astroblogjes meer. CU tomorrow. Bron voor IYA2009: Nova.

De IYA 2009 poster, maar dan anders

Simon Page's IYA2009 posterWe kennen allemaal het officiële logo van het Internationale Jaar van der Sterrenkunde (IYA 2009), die volwassene en een kind aan zijn/haar1 hand die naar de sterren kijken. Eenvoudig, helder en herkenbaar. Maar de Britse ontwerper Simon Page vond die ene poster maar niks en ontwierp een hele serie IYA 2009 posters, allemaal in retrostijl. Ik heb er eentje hiernaast afgebeeld, maar je moet hier maar even heengaan om de hele bups te zien. Smaken verschillen uiteraard, maar ik persoonlijk vind ‘t officiële logo mooier dan al die jaren zestig en zeventig versies. En jullie? Bron: via Astropixie (die ‘t wel kan waarderen).

Noot:
  1. Kies maar welke versie je wilt hebben. []

En da’s nr. 3 van de GigaGalaxy Zoom

De Lagunenevel (M8)Vandaag is door de ESO de derde en laatste foto gepubliceerd van de Melkweg in het kader van het GigaGalaxy Zoom project. Dit keer een 370 megapixel foto van de bekende Lagunenevel (M8), een gasnevel 5.000 lichtjaren van ons verwijderd in het sterrenbeeld Boogschutter (Sagittarius). Ietsje links van het midden van de nevel ligt de jonge sterrenhoop NGC 6530, bestaande uit zo’n 50 tot 100 sterren. Daarnaast zijn in de Lagunenevel donkere wolken – globules – te zien, die bezig zijn om onder invloed van de zwaartekracht ineen te storten, waaruit in de toekomst ook sterren zullen voortkomen. De prachtige foto werd gemaakt met behulp van de 67 megapixel Wide Field Imager camera, die verbonden is aan de MPG/ESO 2,2-meter telescoop van het La Silla Observatorium in Chili. In deel één van GigaGalaxy Zoom kan je de gehele Melkweg aan de hemel zien en in deel twee wordt ingezoomd op het centrale deel van de Melkweg. En nu dus het derde en laatste deel. De ESO heeft het drieluik over de Melkweg gepubliceerd ter ere van het Internationale Jaar van de Sterrenkunde (IYA2009). Mooier hadden ze ‘t niet kunnen doen. Bron: Eurekalert.

Missie Maan laat scholieren de maan zien

Missie Maan

Missie Maan

Nog 113 dagen, 10 uren, 21 minuten en een paar seconden en dan is het zo ver: Van 8-11 december wordt speciaal voor kinderen in het primair onderwijs een maanproject georganiseerd: Missie Maan. In de vroege ochtend kunnen de scholieren vóór schooltijd door telescopen naar dit tot de verbeelding sprekende hemellichaam kijken. Hiervoor kunnen leerkrachten een beroep doen op vrijwilligers van een sterrenwacht, of andere enthousiaste maankijkers. Zij komen langs op school, mét telescoop. En wie zin heeft, kan ook zelf een telescoop maken. Zo kunnen de leerlingen meteen een vergelijking maken: wat zien ze door hun eigen telescoop, en wat door een ‘echte’? Missie Maan is een unieke ervaring voor iedereen: voor leerlingen, leerkrachten en vrijwilligers. De hele school kan meedoen, maar leerkrachten kunnen zich ook met één klas inschrijven. Ter ondersteuning is gratis lesmateriaal beschikbaar. Dit sluit aan bij de verschillende leeftijdsgroepen in het primair onderwijs. Ook kunnen de leerlingen een eindwerkstuk maken, waarmee zij (landelijk) meedingen naar leuke prijzen. Missie Maan wordt georganiseerd door een groot aantal organisaties en instellingen op het gebied van ruimtevaart- en sterrenkunde-educatie. Het is een project ter gelegenheid van het Internationaal Jaar van de Sterrenkunde IYA2009. Meedoen met Missie Maan? Ga dan naar Missie Maan.

De poort naar het heelal is open

The portal to the universe

The portal to the universe

Nee, het is geen aankondiging van de nieuwste sequel van de film Stargate. Ter gelegenheid van het Internationaal Jaar van de Sterrenkunde 2009 is een nieuwe, Engelstalige website gelanceerd met nieuwsfeeds, podcasts, weblogs en foto’s over sterrenkunde: Portal to the Universe. Net zoiets als de Astroblogs, dus nix nieuws onder de zon. ;-) Portal tot the Universe is een van de zogeheten ‘cornerstoneprojecten’ die dit jaar wereldwijd worden uitgevoerd. De website biedt veel visuele en dynamische inhoud die met de nieuwste webtechnologie bijeengebracht wordt. Ook semi-live beelden van de zon en live-data van telescopen zijn op de verzamelsite te vinden. OK, die zal je hier niet zou gauw aantreffen. Dus toch maar even gaan kijken. :-) Bron: NOVA.

Vanaf vandaag sterrenkunde-postzegels te koop

De Europazegels 2009

De Europazegels 2009

Vanaf vandaag, 7 april anno domini 2009, zijn de Europazegels 2009 te koop en die hebben een bijzonder thema: sterrenkunde! :-D Allemaal natuurlijk vanwege het Internationale Jaar van de Sterrenkunde 2009 (IYA 2009). Tijdens de ‘Avond van de Sterren’ op 4 april in science center NEMO in Amsterdam heeft Minister Ronald Plasterk van OCW de eerste Europapostzegels 2009 in ontvangst genomen uit handen van Linda van Zomeren, Directeur Marketing & Sales bij TNT Post. Er zijn twee versies van de postzegel: Op de ene staat de lens van Christiaan Huygens waarmee hij Titan, de grootste maan van de planeet Saturnus, heeft ontdekt. De andere postzegel gaat over het Nederlandse initiatief voor de bouw van LOFAR, de grootste radiotelescoop ter wereld. Joost Grootens heeft de Europazegels ontworpen. Uitgebreide informatie over de twee postzegels vind je op deze postzegelblog. Bron: NOVA.

Tatatatááá, dé Hubblefoto van ARP 274

ARP 274Enkele maanden geleden organiseerde de NASA de wedstrijd You Decide, waarbij het grote publiek mocht kiezen uit een aantal objecten aan de hemel. Hèt object dat gekozen zou worden zou op 1 en 2 april gedetailleerd door de Hubble ruimtetelescoop gefotografeerd worden. De winnaar werd met 67.021 van de bijna 140.000 stemmen uiteindelijk ARP 274, een interactief duo van sterrenstelsels. Hierboven staat de foto van ARP 274, zoals Hubble ‘m de afgelopen dagen in beeld heeft gebracht. Werkelijk fabuleus in beeld gebracht. Eigenlijk zijn het drie sterrenstelsels, maar die ene links valt nu pas op. Op de zwart-wit foto van de You Decide wedstrijd, was het een flauw obscuur vlekje. ARP 274, die we ook kennen als NGC 5679, staat 400 miljoen lichtjaar van ons vandaan in het sterrenbeeld Maagd (Virgo). Vandaag tijdens de 100 Hours of Astronomy én tijdens de  Around the World in 80 Telescopes werd de foto van Hubble onthuld. Ik heb aan het begin van de avond ook een poosje meegedaan met die 80-telescopen toer, via de Ustream Liveblog, en het is inderdaad het geval dat 80 observatoria over de gehele wereld aan bod komen. Wie wil weten wat er de komende uren nog resteert kan deze lijst met het programma bekijken. Voor de pixel-hongerigen onder ons: foto’s van ARP 274 met meer resolutie zijn in de bron te downloaden. :-D Bron: Hubble.

Komend weekend landelijke sterrenkijkdagen

Kijken maar!

Kijken maar!

Tijdens de landelijke sterrenkijkdagen staan overal in Nederland telescopen opgesteld voor het publiek: bij volkssterrenwachten maar ook op veel andere plaatsen waar amateur-astronomen individueel of in groepen actief zijn. De sterrenkijkdagen staan dit jaar in het teken van het Internationaal Jaar van de Sterrenkunde 2009. In de periode 2 t/m 5 april 2009 wordt ’100 uur sterrenkunde’ aangeboden. Dan kunnen zoveel mogelijk mensen, jong en oud met eigen ogen kennis nemen van sterrenkunde en de sterrenhemel, ook met behulp van telescopen. De maan is 2 april in de schijngestalte van eerste kwartier en de dagen daarna meer dan half verlicht en prima zichtbaar. Met een telescoop zien we tientallen kraters op de maan. Ook de planeet Saturnus is de hele avond prominent aanwezig. Een telescoop toont de beroemde ring en een of meer maantjes bij de planeet. We hopen op een stralend heldere hemel, maar mocht het bewolkt zijn, dan kan men in ieder geval de instrumenten bekijken. Ook is er overal gelegenheid tot discussie over hemelverschijnselen: zon, maan, planeten, sterren, verre melkwegstelsels, de grootte van het heelal en natuurlijk ook over de hobby sterrenkunde. In Papendrecht doet sterrenkundevereniging Christiaan Huygens mee aan de landelijke sterrenkijkdagen. Op vrijdagavond 3 april en zaterdag (middag en avond) 4 april is het clubgebouw open in het kader van de landelijke sterrenkijkdagen. Iedereen die interesse heeft is welkom om te zien wat voor leuke hobby de leden van vereniging Christiaan Huygens beoefenen. Meer info over de landelijke sterrenkijkdagen vind je hier.

Switch to our mobile site