7 februari 2012

Vanmorgen vuurbol boven Nederland verschenen


Diverse waarnemers in heel Nederland maken melding van een heldere vuurbol, die vanmorgen om 07.45 uur te zien is geweest. De witgekleurde vuurbol, die van oost naar west ging, duurde een seconde of drie en daarna fragmenteerde hij in kleinere stukken. Als er mensen zijn die foto’s of video’s hebben hoor ik het graag. De foto hierboven is niet die van vanochtend, maar is een vroeger exemplaar dat Robert Mikaelyan fotografeerde, namelijk die van 13 oktober 2009. Zie ook deze speciale pagina gewijd aan vuurbollen.

Woensdag maximum van de meteorenzwerm der Boötiden

De radiant van de Boötiden in 2012 ligt om 7.30 uur zo'n 71° boven de horizon, in het oostzuidoosten.

Komende woensdag 4 januari valt het maximum van de jaarlijks terugkerende meteorenzwerm van de Boötiden. Volgens de Sterrengids 2012 valt het maximum om 9 uur ‘s ochtends, terwijl de website Hemel.Waarnemen het op 12 uur ‘s middags houdt. Laten we ‘de waarheid’ – ahum –  maar ergens in het midden houden. Het beste kan je de Boötiden waarnemen in de nacht van dinsdag op woensdag 3/4 januari. De omstandigheden dit jaar zijn vrij gunstig, want naarmate de nacht vordert komt de radiant steeds hoger aan de hemel te liggen, het punt in het sterrenbeeld Boötes, waar de meteoren allemaal vandaan lijken te komen. De voor 75% verlichtte maan gaat na vier uur onder, dus daar heb je dan geen last meer van. Onder ideale omstandigheden zijn er van deze zwerm zo’n 120/133 meteoren per uur te verwachten – volgens de Sterrengids resp. Hemel.Waarnemen. De meteoren hebben lange sporen en zijn zwak en blauwachtig. De oorsprong van de Boötiden is een planetoïde, te weten 2003 EH1, ontdekt door de bekende Nederlandse meteorenwaarnemer Peter Jenniskens, die momenteel in de VS als sterrenkundige werkt. :bron: Bron: Sterrengids 2012 + Hemel.Waarnemen.

Het maximum van de meteorenzwerm van de Ursiden komt er aan

De radiant van de Ursiden ligt in Kleine Beer

In de nacht van donderdag 22 op vrijdag 23 december a.s. vindt het maximum plaats van de jaarlijks terugkerende meteorenzwerm der Ursiden. Dat maximum wordt omstreeks 03.00 uur Nederlandse tijd verwacht en de ZHR – de maximale uurfrequentie onder ideale omstandigheden – is dan 10, d.w.z. je kunt dan tien Ursiden per uur verwachten. Twee dagen later is het Nieuwe Maan, dus die zal niet storen. De radiant van de Ursiden ligt vlakbij het pannetje van het sterrenbeeld Kleine Beer (Ursa Minoris), welke de hele nacht de zien is. De moederkomeet van deze meteorenzwerm is P8/Tuttle, welke in 2008 in de buurt van de aarde en de zon kwam, hetgeen in 2007 en 2008 leidde tot een hogere ZHR. Voor 2011 wordt geen verhoging verwacht, dus ga niet uit van kosmisch vuurwerk die nacht. :bron: Bron: IMO + Hemel.waarnemen + Sterrengids 2011.

Meteorenzwerm Geminiden wordt flink verstoord door de Maan

De radiant van de Geminiden ligt in het sterrenbeeld Tweelingen, bij de ster Castor

De meteorenzwerm van de Geminiden is actief tussen 7 en 17 december. Het maximum van deze actieve zwerm wordt dit jaar op woensdag 14 december verwacht, volgens de Sterrengids om ongeveer 19.00 uur en volgens Hemel.waarnemen rond 16.00 uur. Kies zelf maar uit welke je het beste uitkomt. :-) Bij ideale omstandigheden kan je tijdens dat maximum wel 120 meteoren – in de volksmond vallende sterren genoemd – per uur waarnemen, dat wil zeggen als er een donkere hemel is en de radiant recht boven je in het ‘zenit’ staat. Maar ideaal is het volgende week zeker niet, want de maan stoort flink. Op het moment van het maximum staat de radiant – het punt aan de hemel waar de Geminiden vandaan lijken te komen, vlakbij de ster Castor, α Geminorum – nog laag aan de hemel en zijn er weinig meteoren te zien. Maar als de radiant hoger komt hebben we last van de maan, die rond 21.00 uur opkomt en die voor ruim 80% verlicht is. Zwakke meteoren zal je daarom niet zien en we moeten het doen met de heldere exemplaren. Bij een heldere, onbewolkte hemel – best lastig in dit jaargetijde – kunnen we gemiddeld over een nacht tussen de 20 tot 30 meteoren per uur verwachten. Mmmmm, da’s toch een poging waard, nietwaar? De oorsprong van de zwerm is trouwens geen komeet, maar een planetoïde, 3200 Phaethon om precies te zijn. Bijna alle meteorenzwermen worden veroorzaakt door kometen, die met hun staart soms vlak langs de aarde zwiepen en daarbij de stofdeeltjes achterlaten, die jaarlijks de zwermen veroorzaken. 3200 Phaethon werd pas in 1983 ontdekt met de Infrared Astronomical Satellite (IRAS), waar Nederland ook nog aan gebouwd heeft. Op 14 december 2093 komt de planetoïde weer in de buurt, op een afstand van 0,0198 A.E. (da’s 7 keer de afstand aarde-maan). Dat zal een leuke meteorenstorm geven! Nog 82 jaar geduld mensen. :bron: Bron: Sterrengids 2011 + Hemel.waarnemen + Meteor Watch.

18 november: maximum van de meteorenzwerm Leoniden

De Leoniden lijken uit de kop van het sterrenbeeld Leeuw te komen

Op vrijdag 18 november a.s. is het weer zo ver: die dag zal rond een uur of vijf ‘s ochtends het maximum worden bereikt van de jaarlijks terugkerende meteorenzwerm van de Leoniden. De radiant van de zwerm – Het punt aan de hemel waaruit de meteoren lijken te komen – staat rond 07:00 uur in het hoogste punt aan de hemel, op 60° boven de horizon. Onder ideale omstandigheden zijn er van deze zwerm zo’n 23 meteoren per uur te verwachten- de sterrengids 2011 geeft 5 tot 10. De meteoren zijn snel en de zwerm is bekend vanwege zijn regens in 1799, 1833, 1866, 1966 en 1999. Rond 07:30 uur gaat het schemeren en om 08:04 uur komt de Zon op. De Maan komt al voor middernacht op, is voor ongeveer 55% verlicht en kan eventueel storen, waardoor alleen de helderste meteoren zichtbaar zullen zijn. De Leoniden zijn stukjes stof en gruis die achtergelaten zijn door de komeet P/Tempel-Tuttle. In 1998 keerde deze terug naar de binnenste delen van het zonnestelsel en dat leidde tot de opleving van de meteoren in 1999 en ook de jaren daarna. Inmiddels is de activiteit weer teruggekeerd naar het normale niveau. Hieronder een kaartje met de radiant van de Leoniden. Je ziet dat de planeet Mars zich vlakbij die radiant bevindt.

:bron: Bron: Sterrengids 2011 + Hemel.waarnemen.

Het maximum van de Orioniden valt gunstig dit jaar

De radiant van de Orioniden

In de nacht van vrijdag op zaterdag a.s. (21 > 22 oktober) bereikt de meteorenzwerm Orioniden z’n maximum. De ZHR (Zenith Hourly Rate), de maximale uurfrequentie onder ideale omstandigheden, bedraagt dan ongeveer 25 á 30. Iedere twee minuten kunnen we dus een Orionide zien! De maan is gunstig, want het is ergens tussen Laatste Kwartier en Nieuwe Maan in. Wel kan in de nanacht, wanneer de meeste meteoren verschijnen, de maansikkellicht licht storen. De maan komt elke dag echter later op en ook wordt de sikkel steeds smaller. Bekijk de zwerm daarom bij voorkeur in maximumnacht of in een van de nachten erna. De meteoren zijn snel en hebben nalichtende sporen. De Orioniden vinden hun oorsprong overigens in de beroemde komeet van Halley (formeel: 1P/Halley), die iedere 76 jaar in de buurt van Zon en Aarde komt. De laatste keer gebeurde dat in 1985-1986, de volgende keer is in 2061. :bron: Bron: Universiteit van Utrecht.

Draconiden-maximum was zaterdag om 22.07 uur met ZHR=325

Draconiden (© Frank Martin Ingliæ)

Het maximum van de meteorenzwerm Draconiden viel gisteravond om 22.07 uur Nederlandse tijd en de ZHR1 was op dat moment 325. De hoeveelheid deeltjes in de stofbaan, achtergelaten door de periodieke komeet 21P/Giacobini-Zinner, was op dat moment volgens berekeningen 2600 miljard deeltjes per kubieke km. Aldus de gegevens van de International Meteor Organisation (IMO), die alle waarnemingen aan de Draconiden van de laatste dagen op een rijtje heeft gezet. Op de website van Spaceweather wordt zelfs een maximum ZHR van 600 om 22.10 uur gemeld, maar dat aantal kan ik niet afleiden uit de IMO-gegevens. Wat ik wel kan afleiden is dat talloze waarnemers van over de gehele wereld de Draconiden hebben waargenomen en/of gefotografeerd. Zoals Frank Martin Ingliæ, die er eentje vereeuwigde vanuit Tana in Noorwegen, met op de achtergrond een schitterend stukje noorderlicht. En dat allemaal gereflecteerd in dat meer, hoe krijg je ‘t voor elkaar, echt prachtig. Ik heb zelf gisteravond ook nog een vergeefse poging gemaakt om vanuit de Dordtse Biesbosch waar te nemen. Het leek er even op dat de bewolking verdween, maar daar aangekomen was het binnen vijf minuten weer een en al Cumulus Interruptus. Allemaal ‘meteonieten’ te zien. :-) Hieronder de IMO-grafiek van de Draconiden op 8 oktober.

:bron: Bron: IMO + Spaceweather.

Noot:
  1. Zenithal Hourly Rate, d.w.z. het aantal met het blote oog zichtbare meteoren, dat per uur kan worden waargenomen tijdens het maximum van een zwerm, onder ideale omstandigheden en met de radiant in het zenit. []

Zorgen de Draconiden voor een meteorenregen op 8 oktober?

De radiant van de Draconiden

Er bestaat een mogelijkheid dat we komende zaterdagavond – 8 oktober 2011 in de wandelgangen – in Nederland gedurende korte tijd een meteorenregen kunnen zien, gevormd door de jaarlijks terugkerende zwerm van de Draconiden. Die meteorenzwerm, genoemd naar de radiant die ligt in het noordelijke sterrenbeeld Draak (Draco), levert normaal gesproken een paar meteoren per uur op, maar dit keer lijkt het er naar uit te zien dat er een ZHR van 60 tot 600 zal zijn. De Canadese sterrenkundige Paul Wiegert gaat zelfs uit van een ZHR van 1000. Die ZHR is de zenith hourly rate, de hoeveelheid meteoren die je per uur kunt zien als het een heldere hemel is en de radiant – het punt waar de meteoren allemaal vandaan lijken te komen – in het zenit ligt, het punt recht boven je hoofd. Daarmee hebben we ook meteen het probleem van die mogelijke regen, want de maan gaat flink storen. Het is 12 oktober Volle Maan, dus tijdens het maximum van de Draconiden zal de maan roet in het eten kunnen gooien. De International Meteor Organisation (IMO) denkt dat we daardoor slechts 5 tot 20% van de Draconiden echt kunnen zien en dat betekent dat je moet rekenen op 1 meteoor per minuut of minder. Het maximum valt in de periode tussen 18.00 en 23.00 uur Nederlandse tijd en de meest waarschijnlijke tijd van de echte piek is rond 22.00 uur. De Draconiden worden veroorzaakt door het stof dat is achtergelaten door de periodieke komeet 21P/Giacobini-Zinner, die eens per 6,6 jaar om de zon draait. In 1933 en 1946 waren er echte meteorenstormen met meer dan 1000 Draconiden per uur. Dat waren momenten dat de aarde dichte stofsporen van de komeet passeerde. In 1998 en 2005 waren er kortstondige piekjes in de hoeveelheid Draconiden. In 2011 zou het gaan om twee stofsporen die door 21P/Giacobini-Zinner bij verschillende perihelium-passages zijn achtergelaten, zoals je ziet in dit kaartje:

Hieronder zie je een kaartje waarop het gebied zichtbaar is waar ze het maximum van de Draconiden kunnen zien.

Uitgebreide informatie over de historische meteorenstormen en -regens van de Draconiden vindt je in eRad 3-2011 van de Dutch Meteor Society. Afwachten wat we dit jaar te zien krijgen! :bron: Bron: IMO.

Altijd handig, zo’n waarneemgids per video over de Perseïden

Door de storing van de Volle Maan moeten we er geen erg hoge verwachtingen van hebben, maar toch kan het geen kwaad om het maximum van de jaarlijks terugkerende meteorenzwerm Perseïden in de komende nacht van vrijdag op zaterdag te gaan bekijken. De volgende video van de NASA kan daarbij handig zijn:

Ik wil jullie ook wijzen op de internationale actie van de Meteorwatch, om de Perseïden die je ziet direct via Twitter door te geven. Hoe? Gewoon een tweet maken met als hashtag #meteorwatch, gevolgd door je postcode en landcode (NLD voor Nederland, BEL voor België). Van alle meldingen wordt een kaart gemaakt. :bron: Bron: Space.com.

Volle Maan bederft het feestje van de Perseïden

De Perseiden

Komende zaterdagochtend om een uur of acht valt het maximum van de jaarlijks terugkerende meteorenzwerm van de Perseïden. Dat zou op zich die nacht een waar festijn kúnnen zijn van vele heldere, snel bewegende vallende sterren, ware het niet dat de maan roet in het eten gooit. Want dezelfde zaterdag – we hebben ‘t over 13 augustus 2011 – is het ‘s avonds Volle Maan, om 20.57 uur om precies te zijn. Vandaar dat we ons moeten beperken tot het waarnemen van de helderste vallende sterren, pakweg 20 tot 30 er uur als het meezit. Zonder die storende maan zouden dat er ruim 80 per uur kunnen zijn. De beste tijd om de Perseïden waar te nemen is ergens tussen 3.00 en 5.45 uur ‘s nachts, als de radiant van de zwerm in het sterrenbeeld Perseus ongeveer 69° boven de horizon staat, in het oostnoordoosten. Rond 05.45 uur gaat het schemeren en om 06:18 uur komt de Zon op. Op het kaartje hiernaast zie je de radiant van de Perseïden, rond 5 uur ‘s nachts. :bron: Bron: Sterrengids 2011 + Hemel.waarnemen.

Switch to our mobile site