11 februari 2012

Chandra ziet microquasar bellen blazen

Microquasar S26 in NGC 7793

Met behulp van NASA’s röntgen-ruimtetelescoop Chandra hebben sterrenkundigen in het sterrenstelsel NGC 7793, gelegen in het sterrenbeeld Beeldhouwer (Sculptor), een zogenaamde microquasar ontdekt die naar twee kanten enorme hoogenergetische gasbellen uitblaast. Zo’n microquasar is niets anders dan een stellair zwart gat, eentje die dus voortgekomen is uit een zware ster, die aan het einde van z’n actieve leven als supernova ontplofte en wiens kern vervolgens ineenstortte tot zwart gat. Vlakbij dit zwarte gat bevindt zich een gewone ster, wiens materiaal wordt aangetrokken en rond het zwarte gat gaat rondtollen in een accretieschijf. Het materiaal wordt onder invloed van magnetische velden om de zoveel tijd in grote hoeveelheden uitgebraakt in twee richtingen en dat levert onderbroken straalstromen op, op de foto te zien in de uitvergrotingen rechts.

Microquasars

Zo’n bellen blazende zwart gat wordt een microquasar genoemd, verwant aan de ’echte’ quasars, die gevoed worden door superzware zwarte gaten in de kernen van actieve sterrenstelsels. In ons eigen Melkwegstelsel bevindt zich ook zo’n microquasar, SS433, maar die is tien keer minder energiek dan S26, zoals de microquasar in NGC 7793 wordt genoemd. Op de kleine afbeelding rechtsboven is het zwarte gat de blauw-groene vlek in ‘t midden, naar rechtsboven en linksonder zijn de bellen te zien, in röntgenlicht, van top tot teen 34.000 lichtjaren lang. 8-O De onderste foto is in H-alpha licht en de grote is een optische foto.  Bron: Chandra.

Fermi ziet gamma-uitbarsting bij een micro-quasar

Cygnus X-3

Cygnus X-3

Sinds 1963 kennen we de quasars (quasi-stellar radio source), sterrenstelsels wiens actieve kern – aangedreven door supermassieve zwarte gaten – door hun enorme afstand in optische telescopen op een ster lijkt. Microquasars zijn de lichte variant ervan en ze zijn nog niet zo heel lang bekend. Net als quasars hebben ze een sterke, veranderlijke radiostraling, die vanuit twee radiojets wordt uitgezonden. Het verschil is dat bij zo’n microquasar de bron een dubbelster is, waarvan één van de compagnons een zwart gat of neutronenster van enkele zonmassa’s is. Beroemdste voorbeeld is SS433. Met de gammasatelliet Fermi hebben ze onlangs een uitbarsting bij de microquasar Cygnus X-3 ontdekt in hoogenergetisch gammalicht. De zichtbare ster van Cygnus X-3 – 30.000 lichtjaartjes voorbij de slager in het sterrenbeeld Zwaan (Cygnus) - is een zeer zware Wolf-Rayet ster, die met een oppervlaktetemperatuur van ruim 100.000 graden superheet is. Deze ster heeft een zeer sterke zonnewind, waarmee continue massa de ruimte in wordt geslingerd, richting de compacte partner. Of dat een zwart gat of een neutronenster is niet bekend, maar we weten wel dat ‘ie in 4,8 uurtjes één keer om de ster draait. Dat materiaal van de ster verzamelt zich in een zogenaamde accretieschijf rondom het zwarte gat of neutronenster en af en toe vinden daar hoogenergetische uitbarstingen plaats. Tussen 11 oktober en 20 december 2008 en tussen 8 juni en 2 augustus 2009 werden door Fermi gamma-uitbarstingen bij Cygnus X-3  waargenomen, uitbarstingen die gevolgd werden door radio-uitbarstingen. In de uitbarstingen heeft men nog geen periodiciteit ontdekt, dus de vraag is of toekomstige uitbarstingen voorspeld kunnen worden. Wordt vast en zeker vervolgd. Bron: New Scientist.

Switch to our mobile site