9 februari 2012

Artikelen Reacties

Je bent hier: Home / Archief voor Nobelprijs

Nobelprijswinnaar Perlmutter over supernovae, donkere energie en het versneld uitdijende heelal

16 januari 2012 Door Reageer

Op 4 oktober vorig jaar wonnen de Amerikanen Saul Perlmutter en Adam Riess en de Australiër Brian Schmidt de Nobelprijs voor de Natuurkunde voor hun onderzoek aan supernovae en de daaropvolgende vondst van de donkere energie. Van Perlmutter – de leider van het Supernova Cosmology Project - kwam ik de volgende bijna een uur durende video tegen, waarin hij spreekt over supernovae, donkere energie en het versneld uitdijende heelal. De eerste zesenhalve minuut van de video kan je overslaan, want dat zijn wat inleidende woorden van de Amerikaanse staatssecretaris voor energiezaken, Steven Chu, die ook ooit dezelfde prijs won voor ‘de ontwikkeling van methoden om atomen af te koelen en te vangen met laserlicht’. Afijn, geniet van deze boeiende video.

De tip voor de video kwam binnen via:

[Video] "Supernovae, Dark Energy, and the Accelerating Universe": lecture by S. Perlmutter, Physics Nobel Prize 2011 > http://t.co/n0W1f2Tg
16 January 2012 09:07 via Tweet ButtonReplyRetweetFavorite
@astroparticle
astroparticle
Onderwerp: donkere materie/energie, favoriet, novae en supernovae, sterrenkundigen, video Tags: , , ,

Nobelprijs Natuurkunde gaat naar onderzoekers supernovae

4 oktober 2011 Door 6 Reacties

Een type Ia supernovae. Het gaat om SN 1994D (linksonder) in NGC 4526.

De Nobelprijs voor Natuurkunde gaat dit jaar naar de Amerikanen Saul Perlmutter en Adam Riess en de Australiër Brian Schmidt. Zij krijgen de onderscheiding voor hun onderzoek aan exploderende witte dwergen, die als type Ia supernovae in andere sterrenstelsels te zien zijn. Dat heeft de Zweedse Academie voor Wetenschappen vandaag bekendgemaakt. Riess en Schmidt werkten in het High-z Supernova Search Team en Perlmutter in het Supernova Cosmology Project en deze teams ontdekten in 1998 aan de hand van de waarnemingen aan supernovae dat de expansie van het heelal steeds sneller gaat. De twee teams waren gestart met het idee om te kijken of het mogelijk zou zijn om te zien of het heelal constant uitdijt of dat er een vertraging zichtbaar is, als gevolg van de zwaartekracht. Door de type Ia supernovae als ‘standaard-kaars‘ te gebruiken kon men de afstand van de sterrenstelsels waarin ze explodeerden bepalen. De uitkomst was heel verrassend de waargenomen versnelling, zoals af te lezen valt uit de volgende grafiek:

Dat bracht de sterrenkundigen vervolgens op de zogenaamde donkere energie, een geheimzinnige karaktereigenschap van de ruimte en tijd zelf, die een afstotende werking heeft, tegengesteld aan de aantrekkende zwaartekracht. Bijna drie kwart van de gehele massa-energie van het heelal zou gevormd worden door de donkere energie, bijna een kwart wordt door donkere materie gevormd en de rest bestaat uit ‘gewone’ materie – lees: sterren, planeten, gasnevels, etc… Soms komen type Ia supernova ook voor in sterrenstelsels die dichtbij liggen, zoals in augustus nog het exemplaar dat in M101 in het sterrenbeeld Grote Beer kaboem zei. De drie winnaars ”hebben een heelal blootgelegd dat grotendeels onbekend was voor de wetenschap”, verklaarde de jury haar keuze. Aan de Nobelprijs voor Natuurkunde is een bedrag van bijna 1,1 miljoen euro verbonden. De helft van het bedrag gaat naar Perlmutter. Het andere deel is voor Riess en Schmidt. Hieronder zie je de drie winnaars, van links naar rechts Riess, Schmidt en Perlmutter.

:bron: Bron: Nobelprize.org.

 

Onderwerp: donkere materie/energie, favoriet, kosmologie, novae en supernovae Tags: , , ,

Hoe een stukje plakband kan leiden tot een Nobelprijs

5 oktober 2010 Door 1 Reactie

Vandaag werd bekend dat de in Rusland geboren Nederlandse natuurkundige Andre Geim samen met zijn Russisch-Britse collega Konstantin Novoselov de Nobelprijs voor Natuurkunde krijgen. Zij krijgen dat voor hun ontdekking en verder onderzoek van grafeen, het dunste maar tevens sterkste materiaal ter wereld. Die ontdekking begon met een simpel stukje plakband! Kijk maar naar deze video van Sixty Symbols, die speciaal voor deze uitreiking is gemaakt:

:bron: Bron: Astropixie.

Onderwerp: diversen, video Tags: , , , ,

Nederlander krijgt Nobelprijs voor Natuurkunde

5 oktober 2010 Door 5 Reacties

Andre Geim

De in Rusland geboren Nederlandse natuurkundige Andre Geim krijgt dit jaar de Nobelprijs voor Natuurkunde, samen met zijn Russisch-Britse collega Konstantin Novoselov. Dat heeft het Nobelprijscomité vandaag (dinsdag 5 okt. 2010) bekendgemaakt in Stockholm. De twee wetenschappers krijgen de prijs voor hun onderzoek naar de eigenschappen van grafeen, het dunste maar tevens sterkste materiaal ter wereld. Het is tweehonderd keer beter bestand tegen breken dan staal. Met dat spul heeft Geim nauwkeurige metingen gedaan aan de zogenaamde fijn-structuur constante, welke aangeeft hoe sterk de kracht is van de elektromagnetische interactie tussen elektrisch geladen deeltjes en fotonen. Geim woont in Engeland, waar hij als docent verbonden is aan de universiteit van Manchester. Hij is tevens bijzonder hoogleraar aan de Radboud Universiteit Nijmegen en heeft een eredoctoraat aan de TU Delft. Geim is in 1958 geboren in de Russische stad Sotsji, maar heeft de Nederlandse nationaliteit. Tien jaar geleden werd Geim al gelauwerd met de zogenoemde Ig Nobelprijs, de komisch bedoelde tegenhanger van de Nobelprijs die jaarlijks wordt uitgereikt door de Amerikaanse organisatie Improbable Research. Hij kreeg die onderscheiding samen met een Britse collega omdat zij erin geslaagd waren een kikker te laten zweven met behulp van een zeer sterke magneet. Het is in totaal de tiende keer dat een Nederlander de Nobelprijs voor Natuurkunde wint. Over Nobelprijzen gesproken: afgelopen vrijdag ging de Twursus – zie deze Astroblog over dat leuke fenomeen – van Govert Schilling over… Nobelprijzen! Hij had zeker al een vooruitziende blik. :-) :bron: Bron: ANP.

Onderwerp: diversen Tags: , , , ,

Winnaars Nobelprijs voor Natuurkunde deden nuttig werk voor sterrenkunde

6 oktober 2009 Door Reageer

De Nobelprijswinnaars

De Nobelprijswinnaars

Vandaag werd bekendgemaakt dat de Nobelprijs voor de Natuurkunde gegaan is naar drie Amerikaanse natuurkundigen: Charles Kao, voor onderzoek naar glasvezels en Willard Boyle en George Smith voor onderzoek aan charge-coupled devices (CCD’s). Klinkt allemaal ver van m’n bed voor ons (amateur-)sterrenkundigen, ahum, maar we hebben aan dit drietal erg veel te danken. Ten eerste het tweetal Boyle en Smith. Die vonden in 1969 die CCD uit. Dat leidde tot de digitale fotografie, waar we vandaag de dag niet meer buiten kunnen. Niet alleen gewone stervelingen zoals jij en ik, maar ook de professionals. Neem het Apache Point Observatorium in Sunspot, New Mexico in de Verenigde Staten, dat de data levert voor de Sloan Digital Sky Survey (SDSS), het uitgebreidde onderzoek aan roodverschuiving van sterren in de Melkweg en sterrenstelsels in het heelal. Apache Point heeft één hoofdspiegel van 2,5 meter doorsnede, een vangspiegel en twee lenzen om beeldfouten te corrigeren. Op zich niet zo bijzonder. Maar dè kracht van de telescoop zit ‘m in het ding dat er achter hangt: da’s de meest complexe digitale camera die ooit gebouwd is. In die camera zitten 30 CCD-sensoren ingebouwd, ieder met 2048 x 2048 pixels en die vormen bij elkaar een 120 megapixel-camera. En die CCD’s hebben we dus aan Boyle en Smith te danken. En hoe komen alle bits & bytes van de CCD in de computer? Juist, via glasvezels! En daar komt Kao om de hoek, die andere winnaar van de Nobelprijs, die in 1967 ontdekte dat licht over grote afstanden door glasvezel kan reizen, zonder verlies van informatie. Zonder Kao, Boyle en Smith geen Apache Point Observatorium, geen SDSS, geen Galaxy Zoo, geen digitale vakantiekiekjes. Terecht dat ze de Nobelprijs hebben gewonnen. :-) Bron: Cosmic Variance.

Onderwerp: astrofotografie, diversen Tags: , ,

Deeltjesfysici krijgen Nobelprijs voor natuurkunde

7 oktober 2008 Door 3 Reacties

Yoichiro Nambu

Yoichiro Nambu

Drie onderzoekers van deeltjessymmetrie hebben vanochtend te horen gekregen dat de Nobelprijs voor de natuurkunde aan hen is toegekend. Ze zijn alle drie in Japan geboren, maar eentje is inmiddels genaturaliseerd tot Amerikaan. Dat is Yoichiro Nambo (1921), die de helft van de prijs (ongeveer € 1 miljoen) ontvangt, voor zijn werk over spontane symmetrieverval in de natuur. Dat verval speelt een belangrijke rol in het Standaard Model van de elementaire deeltjes en natuurkrachten die daartussen werken. Men spreekt zelfs van een hoeksteen van het Standaard Model. Het spontane symmetrieverval zou moeten leiden tot het ontstaan van Higgs deeltjes, de mysterieuze deeltjes waarnaar ze op zoek zijn in de Large Hadron Collider bij Genève. De andere twee winnaars zijn Makoto Kobayashi (1944) en Toshidi Maskawa (1940), die in 1972 de verklaring vonden van het in 1964 ontdekte verschijnsel dat kaonen1 zich niet aan de gebruikelijke symmetrieregels hielden. Kaonen bleken de zogenaamde CP-symmetrie te schenden, waarbij ze zich niet hielden aan de spiegelsymmetrie (in de spiegel zien deeltjes er hetzelfde uit) en ladingssymmetrie (deeltjes die alleen verschillen in hun electrische lading gedragen zich hetzelfde). 
Kobayashi (l) en Maskawa

Kobayashi (l) en Maskawa

Voor die ontdekking in 1964 kregen James Cronin en Val Fitch in 1980 de Nobelprijs. Kobayashi en Maskawa gaven zoals gezegd in 1972 de verklaring: kaonen zijn opgebouwd uit in totaal drie families van quarks. Een verklaring die later experimenteel geverifieerd werd. Wat zullen ze in Japan blij zijn na zo’n dag. :-) In Italië zijn ze minder blij, want in de krant La Republica2 heeft Robert Pretonzio, president van het  Italian Institute for Nuclear Physics (INFN) verklaard teleurgesteld te zijn dat de Nobelprijs is voorbijgegaan aan Nicola Cabbibbo. Die zou volgens Pretonzio aan de wieg hebben gestaan van de ideeën van Kobayashi en Maskawa. Het moddergooien is na een halve dag al begonnen. Bron: Physics World + NRC-Handelsblad, 7 oktober 2008.

Noot:
  1. Ook wel K-mesonen genoemd. Het zijn kortlevende subatomaire deeltjes, die bestaan uit een quark en een antiquark. [↩]
  2. OK, toegegeven, ik kan geen Italiaans. Tip kwam hier vandaan. [↩]
Onderwerp: elementaire deeltjes Tags:

Switch to our mobile site