Ringen in de kosmische microgolf-achtergrondstraling
Bron: NRC-Handelsblad, 15 oktober 2011.
Er zijn helemaal geen echo’s van het vorige heelal
16 oktober 2011 Door Reageer
Bron: NRC-Handelsblad, 15 oktober 2011.
De echo van de creatie
27 mei 2011 Door Reageer
Van 7 t/m 13 juni a.s. wordt in Engeland het jaarlijkse Cheltenham Science Festival gehouden. Nee, ik had er ook nog nooit van gehoord, maar dat doet er even niet toe. Waar het om gaat is dat op dat festival de kosmoloog Andre Pontzen (@apontzen op Twitter) een lezing zal geven over de kosmische microgolf-achtergrondstraling, het overblijfsel van de hete oerknal waarmee 13,7 miljard jaar geleden het heelal begon. Die straling is als het ware een echo van dè creatie, het allereerste begin. Hier vast een heel leuke trailer, waarin Pontzen figureert.
Bron van deze Astroblog is een tweet van Planck, de satelliet die op dit moment deze echo bestudeert. Heb je interesse in het bijwonen van Pontzen z’n lezing, dan moet je hier wezen. Pontzen’s lezing is op 11 juni om 10 uur plaatselijke tijd.
Tot welke afstand kan men naar ons kijken?
16 april 2011 Door 12 Reacties
John Heise bij Huygens
Afijn-II, om dit verhaal nog langer te maken, door de expansie van het heelal is tijdens die afgelopen 13,75 miljard jaar het heelal zelf in omvang gegroeid, resulterend in een waarneembaar heelal van maar liefst 93 miljard lichtjaar. En vanwege die versnelde expansie zal een sterrenstelsel buiten een straal van 10 miljard lichtjaar (roodverschuiving z=1,8) de aarde nooit kunnen zien, daarmee de tweede vraag van Heise beantwoordend. Afijn-slot, een boeiend maar ook best wel ingewikkeld avondje bij Huygens, die ieders ‘horizon’ weer een stukje verder weg heeft gebracht.
Sterrenkundigen vinden jong sterrenstelsel met oude sterren
13 april 2011 Door 1 Reactie
Met hulp van drie grote instrumenten – de Hubble en Spitzer ruimtetelescopen en op Hawaï de Keck telescoop – zijn sterrenkundigen er in geslaagd om een sterrenstelsel te ontdekken dat al vroeg in het heelal voorkwam, maar dat sterren bevat die oud zijn en die daarmee uit een nòg vroeger tijdperk dateren. Het sterrenstelsel zelf heeft een roodverschuiving van z=6,027 en dat betekent dat het 950 miljoen jaar na de oerknal voorkwam. Geen spectaculaire ouderdom, want er zijn oudere sterrenstelsels ontdekt, eentje zelfs met een roodverschuiving van meer dan 10, duidend op een afstand van ruim 13,2 miljard lichtjaar, UDFj-39546284. Die laatste was er al 480 miljoen jaar na de oerknal. Maar het bijzondere aan het nu gevonden sterrenstelsel is dat op grond van spectrografische waarnemingen blijkt dat de sterren daarin al dateren van 200 miljoen jaar na de oerknal. En da’s echt een record, want nooit eerder zijn signalen ontvangen van sterren die zo vroeg na de oerknal ontstaan zijn.
De cluster Abell 383
Het ontdekte sterrenstelsel met de ‘oude’ sterren is niet direct waargenomen door Hubble, Spitzer en Keck. Wat men heeft gedaan is kijken naar de cluster van sterrenstelsels, genaamd Abell 383. Die ligt niet heel ver weg in het heelal, maar wat het doet is iets wat Albert Einstein bijna honderd jaar geleden al voorspelde: dat de massa van de sterrenstelsels van dat cluster door hun zwaartekrachtswerking in staat is het licht van de erachter liggende sterrenstelsels te verbuigen. Je ziet dat in de volgende figuur afgebeeld:
Het gevolg is dat één sterrenstelsel dat zich achter de cluster bevindt – gezien vanaf de aarde tenminste – als meerdere vlekjes rondom de cluster te zien is. Op de bovenste foto zie je twee “lenses galaxy images”. Dàt is het bewuste sterrenstelsel dat men ontdekt heeft en dat de oude sterren bevat. Een ander gevolg van de zwaartekrachtswerking is dat het licht van sterrenstelsels verbogen wordt en dat er lichtbogen ontstaan, welke je ook op de bovenste foto ziet. Afijn, met de waarnemingen aan dit bijzondere sterrenstelsel hoopt men meer te weten te komen over de zogenaamde reïonisatiefase van het heelal. Het licht van die allereerste sterren zorgde er namelijk voor dat door hun sterke ultraviolette straling de electronen zich gingen scheiden van de atoomkernen. Bron: NASA.
Saturnus schittert in de film Outside In
8 maart 2011 Door Reageer
Outside In is een IMAX-film van Stephen van Vuuren die aan de hand van foto’s gemaakt door de Cassini-Huygens missie de kijker op een reis meeneemt vanaf de oerknal 13,7 miljard jaar geleden tot het heden. Cassini draait al een paar jaren rondom de grote planeet Saturnus, dus die neemt een prominente plek in de film in. De makers van Outside In hebben met toepassing van de zogenaamde 2.75D photographic fly-through technology van de vele foto’s van Cassini – waaraan de Titanlander Huygens tot 14 januari 2005 gekoppeld was – een film gemaakt. Een film die zeker de moeite waard is om in een IMAX-theater te bekijken, zo blijkt wel uit deze trailer (luidsprekers op volle sterkte!):
5.6k Saturn Cassini Photographic Animation from stephen v2 on Vimeo.
Vooral die flyby langs Saturnus, waarbij de ‘deathstar-maan’ Mimas wordt gepasseerd, is subliem. Hier een andere trailer van de film, net zo mooi. De muziek uit de film is van Ferry Corsten, William Orbit en Samuel Barber. De tip voor deze trailer kwam van lezer Ralf Deuze. Ralf, thanx!
9 maart ‘Hoboken Lecture’ van Lord Martin John Rees
6 februari 2011 Door Reageer
Op woensdag 9 maart a.s. zal Lord Martin John Rees in het Natuurhistorisch Museum in Rotterdam de allereerste Hoboken Lecture geven, een lezing die de naam “From ‘Big Bang’ to Biosphere” heeft. De toegang tot de lezing is gratis, al moet je je er wel eerst voor aanmelden. Na de lezing is er nog gelegenheid tot het stellen van vragen, hetgeen verzorgd zal worden door Govert Schuilling, de bekende wetenschapsjournalist en -auteur. Hier het volledige programma van de Hoboken Lecture:
| Tijd | Programma |
|---|---|
| 17:15 | Museum opens (Westzeedijk 345, Rotterdam): free entrance to the exhibits |
| 18:00 | Welcome and introduction: Professor Jelle Reumer, Director Natural History Museum |
| 18:05 - 18:50 | Hoboken Lecture From Big Bang to Biosphere: Lord Martin John Rees, Astronomer Royal |
| 18:50 - 19:00 | Q&A: moderated by Govert Schilling, science journalist |
| 19:00 - 19:15 | Closing musical performance (Haydn): Codarts students |
| 19:15 | Closing remarks: Martin Hope, Director British Council Benelux and EU office |
| 19:15 - 20:00 | Drinks, reception |
| 20:00 | Museum closes, end of the programme |
En dan de grote vraag waar de lezing precies over zal gaan. Welnu, dit kunnen we verwachten:
From ‘Big Bang’ to Biosphere — Astronomers have made astonishing progress in probing our cosmic environment, thanks to advanced technology. We can trace cosmic history from some mysterious ‘beginning’ nearly 14 billion years ago, and understand in outline the emergence of atoms, galaxies, stars and planets — and how, on at least one planet, life emerged and developed a complex biosphere of which we are part. But these advances pose new questions: What does the long-range future hold? How widespread is life in our cosmos? Should we be surprised that the physical laws permitted the emergence of complexity? and Is physical reality even more extensive than the domain that our telescopes can probe? This illustrated lecture will attempt to address such issues.
Bron: Hoboken Lecture. tip voor deze Astroblog kwam via Twitter van @fvkwnl. Frans, Thanx!
Is ons heelal gebotst met andere heelallen?
19 december 2010 Door Reageer
Ons heelal is doordrenkt met een gloed van fotonen, welke een temperatuur van 2,7 K heeft en die de kosmische microgolf-achtergrondstraling wordt genoemd, afgekort de CMB (Cosmic Background Radiation) op z’n engels. Die gloed is het restant van de hete oerknal, waarmee ons heelal 13,7 miljard jaar geleden ontstond. Geringe afwijkingen in de temperatuur op vier plaatsen in die CMB wijzen er volgens Stephen Feeney (University College London) en z’n collegae op dat die plaatsen de afdrukken zijn van botsingen die ons heelal heeft gehad met andere heelallen. Op de afbeelding hierboven zie je die plaatsen – als het ware kosmische kneuzingen van botsingen tussen heelallen – rechtsonder met de gekleurde ellipsen aangegeven. De cirkelvormige kneuzingen zijn ongeveer acht volle manen in omvang groot en ze worden beschreven in twee wetenschappelijke artikelen, hier en daar. Dàt er naast ons eigen heelal nog andere heelallen zijn is een consequentie van het model van de zogenaamde eeuwige inflatie. In het ‘gewone’ inflatiemodel van de oerknal kende het vroegste heelal een korte fase, waarin de expansie exponentiëel toenam. Daarna stopte de inflatie en vervolgde het heelal z’n normale expansie. Het externe inflatie-model zegt dat continue heelallen kunnen ontstaan, ieder met een fase van inflatie. Het kan voorkomen dat die heelallen vervolgens botsen en dan krijg je het vrijkomen van gigantische hoeveelheden energie, waar de kneuzingen de afdrukken van zijn. Feeney en makkers denken dat niet alleen de anomaliën in de temperatuur wijzen op de botsingen, maar dat op die plekken ook een andere polarisatie te meten moet zijn, als ‘t ware de voorkeursrichting van de fotonen van de CMB. Met de Planck satelliet zou die polarisatie te detecteren moeten zijn. Nou, we zijn benieuwd of Planck die bevestiging inderdaad kan geven. Wordt vervolgd. Bron: New Scientist.
Lood-botsingen LHC tonen oerknal als superhete vloeistof
26 november 2010 Door 3 Reacties
Resultaten van ALICE
Bron: New Scientist.
Penrose: het vorige heelal is zichtbaar in WMAP-data
22 november 2010 Door 2 Reacties
Samen met z’n collega Vahe Gurzadyan (Yerevan Physics Institute in Armenië) heeft de beroemde wis- en natuurkundige Roger Penrose (Universiteit van Oxford) een artikel gepubliceerd waarin hij zegt dat in de data van de WMAP-satelliet1 tekenen te vinden zijn van het vorige heelal. Yep, het staat er echt, tekenen van het vorige heelal, de voorganger van ‘ons’ heelal. WMAP – de NASA satelliet die in september na zeven jaar van trouwe dienst naar een ‘grafbaan’ werd gedirigeerd – heeft de minieme temperatuursverschillen in de achtergrondstraling gemeten. Penrose en Gurzadyan zeggen in de data van WMAP concentrische ringen te zien, gebieden waar de temperatuur een fractie lager is dan elders. Die ringen zijn volgens hen de overblijfselen of ‘afdrukken’ van zwarte gaten, die in de laatste momenten in het vorige heelal tegen elkaar botsten. Dat heelal kromp ineen, totdat het op een gegeven moment weer uitbarstte in een oerknal en het huidige heelal vormde. Het gevolg van de botsing van die zwarte gaten zou de oerknal als het ware overleeft hebben en 13,7 miljard jaar later (nu dus) zichtbaar zijn als die ringen. De gangbare oerknal-theorie zegt dat kort na de oerknal een korte periode van inflatie plaatsvond, toen het heelal gigantisch snel groeide. Penrose is niet zo gecharmeerd van inflatie en in zijn theorie van opeenvolgende aeonen, zoals hij de verschillende heelallen noemt, is dan ook geen plaats voor inflatie. Afijn, in de Conformal cyclic cosmology (CCC), zoals Penrose en Gurzadyan het noemen, is dìt heelal eentje in een hele keten. En de huidige versnelde uitdijing van het heelal zal volgens hen ooit weer leiden tot de geboorte – ahum – van een nieuw heelal. Mmmm, hoe ze dat laatste precies voor zich zien zal ik een ander keertje wel uit de doeken doen. Bron: Universe Today.
- Da’s de Wilkinson Microwave Anisotropy Probe (WMAP), de satelliet die ons na zeven jaar van onderzoek onschatbare informatie over de kosmische microgolf-achtergrondstraling (de ‘CMB’) heeft gegeven. Da’s het overblijfsel van de hete oerknal, waarmee het heelal 13,7 miljard jaar geleden ontstond. [↩]
LHC-experiment is ‘porno voor God’
9 november 2010 Door Reageer
Een paar dagen terug had ik het bericht dat de Large Hadron Collider (LHC), de grootste deeltjesversneller ter wereld van CERN bij Genève, gestopt is met protonenbotsingen en dat ze binnenkort starten met het tegen elkaar knallen van loodionen. Met die loodionen is het zware werk begonnen, want zo’n loodion is stukken zwaarder dan een los proton. Met de proeven willen ze letterlijk de oerknal simuleren, de Big Bang waarmee 13,7 miljard jaar geleden het heelal onstond. Ze zijn al bezig met proefdraaien, maar komende vrijdag gaan de botsingen echt plaatsvinden. Filosoof Jonathan Keats uit San Francisco grijpt de botsingen aan om die dag via een rechtstreekse verbinding tussen de LHC in Genève en z’n gallerie Louis V.E.S.P. verslag te doen van deze unieke simulatie, waarbij de beelden getoond worden in een soort zaaltje met een scherm en een altaar met kaarsjes en wierook. En waarom is Keats – de man die poëzie maakt van wetenschap, die ooit patent nam op z’n eigen brein én die onroerend goed verkocht in de extra dimensies die de snaartheorie voorspeld, knappe gozer die dat lukt – zo geïnteresseerd in de proeven met de LHC? Omdat die oerknal in zijn ogen “de goddelijke coïtus” is. “En met de LHC kunnen we die – de oerknal dus – nu minstens zo goed simuleren als een pornoster een orgasme kan nabootsen”, aldus Keats in een e-mail. Kortom, de botsingen met de loodionen vanaf komende vrijdag (een maand lang, bij mijn weten), zijn dus porno voor God. Geen Casa Rossa, maar Cosmos Rossa. Goh, weer eens een andere blik op deze experimenten. We gaan het vrijdag met belangstelling volgen. Oh ja, nog even dit: Keats heeft op z’n site ook porno voor planten, met onder andere video’s van bijen die van meeldraad naar stamper vliegen. Je moet ‘t allemaal maar bedenken. Bron: NRC-Handelsblad, 8 november 2010.
Social profiles Adrianus V