11 februari 2012

Artikelen Reacties

Je bent hier: Home / Archief voor röntgenbronnen

‘Supervulkaan’ M87 in actie

19 augustus 2010 Door Reageer

Een uitbarsting van 'supervulkaan' M87

Op de foto hiernaast zien we een uitbarsting in beeld in de kern van het elliptische sterrenstelsel M87, dat vijftig miljoen lichtjaar van ons verwijderd is en dat ligt in het sterrenbeeld Maagd (Virgo). De foto is een combinatie van röntgenlicht (in blauw), vergaard door NASA’s röntgensatelliet Chandra, en radiostraling (in rood-oranje) dat met de Very Large Array is gedetecteerd, een radiotelescoop van de National Science Foundation in de VS. Het gebied dat we zien is 200.000 lichtjaar in doorsnede. De uitbarsting van hoogenergetisch gas wordt veroorzaakt door het superzware zwarte gat, welke zich in het centrum van M87 bevindt. Rondom M87 bevindt zich heet gas, dat afkoelt en richting centrum van het stelsel valt. Maar zodra het terugvallende gas in botsing komt met uitgespuwd materiaal afkomstig van de accretieschijf rondom het zwarte gat worden schokgolven gecreëerd, die weer de andere kant uitgaan, naar buiten toe. Dit lijkt op hetgeen men ook bij de IJslandse vulkaan Eyjafjallajokull zag, toen die een paar maanden terug uitbarstte. Ook daar vallend puin en stofwolken, die onderweg nieuw uitgeblazen materiaal uit de kratermond tegenkwamen. Vandaar dat ze M87 ook wel een supervulkaan noemen. Tikkie groter dan Eyjafjallajokull, dat wel. De foto hiernaast is overigens hier te zien mèt toelichtende labels, wel handig. :bron: Bron: Chandra.

Onderwerp: sterrenstelsels, zwarte gaten Tags: , , ,

Tataratááá, de 2XMM-DR3 catalogus is verschenen!

29 april 2010 Door Reageer

Dat is 'm, 2XMM J083026+524133

Nee dames, helaas, het gaat niet om de nieuwste versie van de Neckermann- of Wehkampgids. We hebben het over de derde catalogus van röntgenbronnen verzameld door de Europese satelliet XMM-Newton. Aan de tweede versie – 2XMMi-DR2 uit 2008 – werden 42.000 nieuwe bronnen toegevoegd en dat brengt het totale aantal bronnen op een kwart miljoen. Met z’n blikveld van 30 boogminuten bekijkt de XMM-Newton normaal gesproken zo’n 600 objecten per jaar. Huh, hoe komt ‘ie dan aan 42.000 nieuwe röntgenbronnen? Nou simpel, die 600 bronnen zijn bijzondere objecten, die op basis van wetenschappelijke voorstellen (‘proposals’) uitgebreid worden bestudeerd. Terwijl XMM-Newton dat doet èn tijdens het zwenken van het ene naar het andere te bestuderen object bekijken extra instrumenten naar de röntgenhemel en dit piggy-backing levert per object zo’n 70 nieuwe objecten op, waarvan 98% nooit eerder is gezien. Eén van de ontdekte objecten is een enorme cluster van sterrenstelsels genaamd 2XMM J083026+524133, op de keukenweegschaal goed voor zo’n 5 × 1014 zonmassa’s. Op de afbeelding zie je die cluster in beeld. Het actieve sterrenstelsel linksboven in beeld was het oorspronkelijke object dat XMM onderzocht, 2XMM J083026+524133 was de bijvangst.  De sterrenkundigen hopen dat XMM-Newton over 5 á 6 jaar maar liefst een half miljoen röntgenbronnen in kaart zal hebben gebracht. Ik spreek jullie dan weer. ;-) Bron: ESA.

Onderwerp: diversen Tags: , ,

Chandra ‘ziet’ twee samensmeltende zwarte gaten in NGC 6240

6 oktober 2009 Door 1 Reactie

Twee samensmeltende zwarte gaten in NGC 6240Bovenstaande foto is een combinatie van een optische foto (het blauwe licht) gemaakt door de Hubble ruimtetelescoop in 2008 en een röntgenfoto (het geel-oranje-rode licht) van de Chandra ruimtetelescoop in 2006. Het gaat om NGC 6240, een zogenaamd ultralumineus infrarood sterrenstelsel in het sterrenbeeld Slangendrager (Ophiuchus) op een afstand van ongeveer 330 miljoen lichtjaar. Zie je in de kern van NGC 6240 die twee heldere puntjes? Dat zijn de actieve gebieden met verhoogde röntgenstraling waarbinnen zich twee superzware zwarte gaten bevinden. Die zwarte gaten bevinden zich zo’n 3.000 lichtjaar van elkaar. Sterrenkundigen denken nu dat die twee ongeveer 30 miljoen jaar geleden in elkaars gravitationele invloedsfeer terechtkwamen en dat ze sindsdien langzaam naar elkaar toe spiraliseren. Over enkele tientallen of honderden miljoenen jaren zullen de zwarte gaten op elkaar botsen en samensmelten. Botsingen van stellaire zwarte gaten geven al flinke gammaflitsers als resultaat. Laat staan als deze twee giganten gaan botsen, dan krijg je echt een mega-gammaflitser. Gelukkig duurt dat nog eventjes. :-) Bron: Chandra.

Onderwerp: sterrenstelsels, zwarte gaten Tags: ,

Chandra’s röntgenblik op het centrum van het Melkwegstelsel

22 september 2009 Door 1 Reactie

Mozaïek van het Melkwegstelselcentrum door Chandra gemaaktDe NASA heeft vandaag van het centrale gedeelte van de Melkweg een mozaïek gepubliceerd , welke is samengesteld uit 88 aparte foto’s die door het Chandra X-ray Observatory zijn gemaakt. Hierboven zie je die mozaïek zonder de benamingen van objecten, de ‘pure versie’ zogezegd, en onderaan zien je de gelabelde versie. Centraal op de foto is het gebied genaamd Sagittarius A* (afgekort tot Sgr A*), alwaar zich een superzwaar zwarte gat van zo’n 4,31 miljoen zonmassa’s bevindt. Dat zwarte gat zelf is uiteraard onzichtbaar en het wordt ook nog eens verhuld door vele tussenliggende gaswolken. Op dit moment is dat massieve zwarte gat qua activiteit rustig, maar uit de waarnemingen blijkt dat 50 en 300 jaar geleden röntgenuitbarstingen moeten hebben plaatsgevonden. Andere opvallendheden op de mozaïek van Chandra zijn de Arches cluster, een sterhoop die slechts 100 lichtjaren van Sgr A* vandaan ligt, en röntgenfilamenten in het gas. Die filamenten waren eerder ook al in het infrarood en in het optische gedeelte van het spectrum waargenomen. Verder zijn talloze puntbronnen te zien die röntgenstraling uitzenden en die òf wijzen op supernovarestanten of op binaire systemen, waarbij massa van een gewone ster stroomt naar een compacte compagnon, een witte dwerg, neutronenster of stellair zwart gat. Kortom, een prachtige foto, die ons beeld van het centrale gedeelte van onze Melkweg weer een stukje completer maakt. Bron: Chandra.

Het centrale gedeelte van de Melkweg mèt benamingen

Onderwerp: sterrenstelsels, zwarte gaten Tags: , , ,

Mysterie van galactische röntgenstraling opgelost

30 april 2009 Door Reageer

Chandra lost mysterie op

Chandra lost mysterie op

Door de röntgensatelliet Chandra twaalf dagen achtereen te laten kijken naar een stukje hemel ter grootte van 3% van de Volle Maan heeft men een mysterie opgelost rondom een diffuse gloed van röntgenstraling rondom de kern van de Melkweg. Al twee decennia geleden heeft men waargenomen dat zich 2° onder en boven het vlak van de Melkweg en 40° naar beide zijden van dat vlak een soort van kam (‘ridge’) van röntgenstraling bevindt1. Eén bron van die straling zou intergalactisch gas kunnen zijn dat door een temperatuur van wel honderd miljoen graden röntgenlicht zou uitstralen. Probleem met die verklaring is echter dat het vlak van de Melkweg te licht is en niet goed in staat is dat gas vast te houden. Daarom probeerde men met Chandra het raadsel op te lossen en dat is gelukt. Het bleek dat er in het genoemde gebiedje aan de hemel maar liefst 473 puntbronnen stonden die allemaal röntgenstraling uitzenden. 80% van die bronnen dragen bij aan de waargenomen galactische röntgenstraling. Het door Chandra waargenomen gebied staat 1,4° af van het centrum van de Melkweg. Men heeft dat punt bewust gekozen omdat het in het gebied van de diffuse röntgenstraling ligt, maar ook verderweg van het centrum om geen last te hebben van absorptie van de straling van de puntbronnen. Op de foto hierboven zie je het Chandraveld onderaan. De rest is een foto van infraroodstraling van het gebied rondom het centrum van de Melkweg, genomen met NASA’s Spitzersatelliet. De puntbronnen zijn vermoedelijk witte dwergen in dubbelstersystemen én dubbelsterren met sterke magnetische activiteit. Beide systemen zijn in staat om röntgenstraling te produceren. Vandaag verscheen een artikel over de oplossing van het mysterie van de galactische röntgenstraling in het Engelse vakblad Nature. Bron: Chandra/Harvard.

Noot:
  1. In het Engels spreekt men van de Galactic ridge X-ray emission [↩]
Onderwerp: sterrenstelsels Tags: , ,

De veranderende röntgenhemel in beeld

13 augustus 2008 Door Reageer

Ik kwam vandaag een filmpje op Youtube tegen van röntgenbronnen aan de hemel, dat gemaakt is op basis van vele waarnemingen die met de Rossi X-ray Timing Explorer (RXTE) zijn gemaakt.

Tussen februari 1996 en november 1999 nam deze röntgensatelliet de hemel waar met z’n röntgenogen en die waarnemingen hebben ze achter elkaar geplakt en dat is een filmpje geworden van 7 minuten en 36 seconden lang. De eerste 1 minuut en 20 seconden lijkt het weinig spectaculair en worden de bekende röntgenbronnen aan de hemel, zoals de Zon (het bewegende bolletje) en Scorpius-X11 even aan de kijker voorgesteld. Leerzaam gedeelte, dat zeker. Maar daarna, letterlijk met een ‘Go!’ aangegeven, start de animatie en zien we hoe in de loop der tijd de röntgenhemel voortdurend varieert en bruist van de röntgenbronnen. Dat moet je echt eventjes zien. Bron: Astrodyke.

Noot:
  1. Sco-X1 is ná de Zon de helderste röntgenbron aan de hemel. Het is een neutronenster op 9.000 lichtjaar afstand die je in het filmpje als geel bolletje boven het galactisch centrum ziet. [↩]
Onderwerp: diversen Tags:

Switch to our mobile site