10 februari 2012

Variatie in duinenvelden op Titan verklaard door hoogte en breedtegraad

Duinen op Titan (links) en in Saoedi-Arabië (rechts)

Op Titan, de grootste maan van Saturnus, komen uitgebreide duinenvelden voor. Maar liefst 13% van het oppervlak van de maan is bedekt met duinen, zich uitstrekkend over een gebied ter grootte van Canada, da’s zo’n 10 miljoen vierkante km. Hoewel de duinen op Titan qua vorm overeenkomen met soortgelijke duinen op aarde in Namibië en Saoedi-Arabië, zijn ze qua afmetingen veel groter. Gemiddeld zijn ze 1 á 2 km breed, 100 km lang en wel 100 meter hoog. Gebruikmakend van de radargegevens van de sonde Cassini,  die al een paar jaar om Saturnus draait, heeft Alice Le Gall (o.a. LATMOS-UVSQ, Parijs) ontdekt waardoor de variatie in de duinen op Titan ontstaat: door de hoogte en door de breedtegraad. De duinen komen vooral voor in de laaglanden op Titan en in de equatoriale zone, in een strook tussen 30°Z  en 30°N. Op het noordelijk halfrond blijken de duinen ook smaller te zijn en staan ze verder van elkaar af, hetgeen vermoedelijk komt door de elliptische baan van Saturnus om de zon. De geringde planeet doet zo’n 30 jaar over één omwenteling en in de seizoenen, die ieder zo’n zeven jaar duren, krijgt de zuidelijke helft van Titan iets meer zonnewarmte dan de noordelijke helft. De duinen op Titan bestaan niet zoals op aarde uit silicaten, maar uit vaste korrels hydrokoolstof, die neerdwarrelen uit de atmosfeer. Op het noordelijk halfrond zijn de omstandigheden vochtiger en daarom zijn die korrels er zwaarder, zodat de duinen minder kans hebben om er uit te breiden. Op de afbeelding linksboven zie je links twee door Cassini waargenomen duinen op Titan, Belet en Fensal genaamd, rechts vergelijkbare duinen op aarde, beiden in het gebied Rub Al Khali in Saudi Arabië. :bron: Bron: ESA.

Titan is aardig in balans


De maan Titan – hierboven prachtig te zien samen met een andere maan van Saturnus, Dione – is niet alleen bijzonder omdat het de enige maan in het zonnestelsel met een atmosfeer is, maar z’n energiebalans blijkt ook nog eens in evenwicht te zijn. Beide kenmerken, de atmosfeer en de evenwichtige energiebalans, doen de maan zeer sterk lijken op de aarde. Een team sterrenkundigen onder leiding van Liming Li (Universiteit van Houston in Texas) bekeek de gegevens van de energiebalans van Titan, welke tussen 2004 en 2010 werd verzameld door aardse telescopen en door de sonde Cassini, die om Saturnus en tussen de manen door vliegt. Met de energiebalans wordt bedoeld hoeveel straling de maan of een planeet van de zon ontvangt en hoeveel wordt uitgestraald. Planeten als Jupiter, Saturnus en Neptunus bijvoorbeeld blijken meer straling uit te zenden, dan ze ontvangen, wijzend op een interne warmtebron. Veranderingen in de energiebalans kan wijzen op klimaatverandering. Gisteren is de Cassini voor de zoveelste keer langs Titan gevlogen en de gegevens daarvan wil men gebruiken om meer te weten te komen over de atmosfeer, die wel tien keer zo dicht is als die van de aarde. Op de foto hierboven, welke op 10 december 2011 gemaakt is door Cassini, zie je Titan op de achtergrond, omgeven door z’n atmosfeer – de blauwe waas er omheen. :bron: Bron: Universe Today.

Titan wijst ons wel de weg

Links op Titan het opmerkelijke, pijlvormige wolkenpatroon

September 2010 zag de Saturnusverkenner Cassini een opmerkelijk wolkenpatroon in de atmosfeer van de grote maan Titan. Zoals je op de foto hiernaast ziet hebben die witgekleurde wolken de vorm van een pijl. De lengte van deze pijl: 1200 bij 1500 km! Een joekel van een pijl dus! De wolken behoorden tot een grote storm die toen op Titan woedde en wetenschappers denken dat de vorm gecreëerd werd door enorme golfbewegingen in diens atmosfeer. Dergelijke bewegingen in de equatoriale zone van Titan zouden door hun resonanties wolkenpatronen zoals waargenomen kunnen vormen. Men heeft op de computer driedimensionale modellen van de atmosfeer van Titan gemaakt en het lukte de wetenschappers de wolkenpatronen te simuleren. De neerslag in dergelijke stormen – meest methaan en ethaan – kan het twintigvoudige bedragen van wat normaal op Titan valt. Mogelijk dat de stormen een verklaring zijn voor het landschap op Titan, dat bezaaid is met grote, diep uitgesneden valleien. :bron: Bron: Space.com.

Heeft Titan net als Europa een oceaan onder z’n oppervlakte?

Heeft Titan een oceaan onder z'n oppervlakte?

Een groep Belgische sterrenkundigen onder leiding van Rose-Marie Baland (Koninklijk Observatorium in Brussel) denkt dat het mogelijk is dat onder het ijzige oppervlakte van Titan – de grootste maan van de planeet Saturnus – een vloeibare oceaan van water voorkomt. De groep baseert zich daarbij op metingen die de afgelopen zeven jaren zijn gedaan door de verkenner Cassini, die voortdurend bezig is tussen de manen van Saturnus door te vliegen en waarnemingen te doen. Die waarnemingen hebben opgeleverd dat Titan altijd met dezelfde kant naar Saturnus kijkt, net zoals onze maan altijd met dezelfde kant naar de aarde kijkt. Waar de Belgische groep vooral naar keek was het zogenaamde traagheidsmoment van Titan, de neiging van een object om z’n rotatie af te remmen. Het waargenomen traagheidsmoment van Titan kan volgens de Belgen het beste verklaard worden als de maan een vaste buitenkant heeft en een vloeibare binnenste. Titan zou wat dat betreft lijken op de maan Europa van Jupiter, waarvan ook sterke vermoedens bestaan dat deze een vloeibare oceaan onder z’n ijskorst heeft. Baland’s groep denkt dat de oceaan van Titan voornamelijk uit water bestaat. Dat roept meteen een vraag op: hoe kan het dat de atmosfeer van Titan vol zit met methaan, een verbinding die gemakkelijk en snel wordt afgebroken door het zonlicht? Er moet iets zijn dat het methaan continue bijvult, maar hoe kan dat gebeuren door een ondergrondse oceaan van water? Mmmmm, misschien toch maar denken aan een oceaan vol methaan? :bron: Bron: Technology Review.

Weersverwachting voor Titan: kans op buien!

Seizoensgebonden equatoriale wolken op Titan

Titan kent natte en droge seizoenen, zo blijkt uit gegevens die zijn verzameld door Cassini. Hoewel de grootste maan van Saturnus in het bezit is van methaanmeren nabij de poolgebieden, zien de gebieden rond de evenaar er nogal droog uit. Wetenschappers hebben hier wel droge kanalen, een soort van rivierbeddingen, waargenomen op foto’s die gemaakt zijn door de Huygens-sonde, maar deze werden geacht de restanten te zijn van een eerdere, ‘nattere’ fase in de geschiedenis van Titan.

Nieuwe waarnemingen van Cassini hebben echter een ander beeld laten zien. Nadat een equatoriaal gebied bedekt is geweest met wolken, is het oppervlak hier plaatselijk van kleur veranderd.  Hoewel hier meerdere verklaringen voor bestaan, zoals vulkanisme en harde wind, luidt de meest waarschijnlijke verklaring dat regen, afkomstig van een grote methaanstorm, verantwoordelijk moet zijn voor de waargenomen kleurveranderingen. Deze veranderingen strekken zich uit over een gebied ter grootte van Californië.

Uit dit alles blijkt dat de equatoriale gebieden op Titan seizoensgebonden neerslag kennen, met ‘droge’ en ‘natte’ seizoenen. Bedenk wel dat deze ‘neerslag’ niet uit water bestaat: bij de temperaturen die heersen op Titan is water(ijs) immers zo hard als staal. In plaats daarvan regent het er vloeibaar methaan (aardgas) en ethaan, stoffen die op aarde alleen onder hoge druk vloeibaar kunnen zijn. Deze regen maakt deel uit van een exotische vloeistofcyclus op Titan, vergelijkbaar met de watercyclus op aarde: verdamping, condensatie, regen, rivieren en meren – maar dan gebaseerd op aardgas! Mocht je dus van plan zijn een vakantie te boeken naar Titan, vergeet dan niet een goede paraplu mee te nemen, en uit te kijken met vuur…

Bron: Universe Today

Mogelijk heeft men cryovulkanen op Titan ontdekt

Door gebruik te maken van nieuwe 3D-technieken heeft men uit waarnemingen gemaakt met de verkenner Cassini van de maan Titan van Saturnus af kunnen leiden dat zich op die maan mogelijk een hele keten van zogenaamde cryovulkanen bevindt. Mensen van het wetenschappelijke team van Cassini, zoals de geoloog Randy Kirk (U.S. Geological Survey), hebben een 3D-flyover weten te maken – hieronder te zien – van een gebied genaamd Sotra Facular, waarin twee pieken van meer dan een kilometer hoog te zien zijn en diepe kraters, van wel anderhalve kilometer diep. Ook zijn er vingerachtige stromen te zien, wat duidt op uitstromingen van materiaal uit het binnenste van Titan.

Eh… even voor alle duidelijkheid: in bovenstaande video zijn de hoogtes met een factor 10 versterkte, om de verschillen duidelijk te accentueren. Nou, da’s behoorlijk gelukt. Kirk en z’n makkers denken met cryovulkanen van doen te hebben, vulkanen die geen heet gesmolten lava uitspuwen, maar warm water, methaan en ethaan. In tegenstelling tot de aarde heeft Titan geen heet magma in z’n binnenste en dus spuwt ‘ie uit wat er wel binnenin zit. De cryovulkanen zouden kunnen verklaren waarom er zoveel methaan voorkomt in de atmosfeer van Titan. Men denkt overigens dat Titan niet het enige object in het zonnestelsel is waar cryovulkanen voorkomen. Eerder had men het vermoeden dat deze ook op Eris voorkomen, een dwergplaneet voorbij de baan van Pluto. :bron: Bron: Universe Today.

NASA heeft ontdekking gedaan over buitenaards leven


De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA zal komende donderdag 2 december op een persconferentie nieuws onthullen over een ontdekking op het gebied van buitenaards leven. Yep, niet gelogen. Lees zelf maar:

NASA will hold a news conference at 2 p.m. EST on Thursday, Dec. 2, to discuss an astrobiology finding that will impact the search for evidence of extraterrestrial life. Astrobiology is the study of the origin, evolution, distribution and future of life in the universe.

14.00 uur EST, da’s volgens mij 20.00 uur bij ons in Nederland. De persconferentie zal live te volgen zijn via de website van de NASA. Danny, thanx voor de tip! :bron: Bron: NASA
[Naschrift] : blogger Jason Kottke heeft op basis van de namen van wetenschappers die donderdag bij de persconferentie aanwezig zullen zijn en hun recente publicaties een ruwe inschatting gemaakt waar de ontdekking over gaat. Hij denkt dat men op Titan, de grootste maan van Saturnus, arsenicium gevonden heeft of misschien zelfs aanwijzingen voor het voorkomen van bacteriën. Eh… arsenicum klintk niet echt levensvriendelijk, maar voor primitief leven schijnt dat juist weer onmisbaar te zijn. Kotkke’s blog heet “Has NASA discovered extraterrestrial life?”. Wetenschapsredacteur Alexis Madrigal, die het te publiceren artikel in Science over de ontdekking gelezen heeft, twitterde vanavond dat de vraag van Kotkke’s blog met nee moet worden beantwoord. Eén van die wetenschappers is overigens Felisa Wolf-Simon en over haar wordt gespeculeerd dat zij mogelijk op arsenicum gebaseerd leven gevonden heeft op… Aarde! 8-O

Hoe zit het nou met ‘de mogelijkheid van leven op Titan en Mars’?

Artistieke voorstelling van een methaanmeer op Titan

De laatste week is een enorme geruchtenmachine op gang gekomen op internet over de vraag of er buiten de aarde leven bestaat of heeft bestaan. Of buitenaards leven bestaat heeft betrekking op Titan, de grootste maan van Saturnus en de een-na grootste maan van het zonnestelsel. Of buitenaards leven hééft bestaan gaat over Mars. Om even de nodige geruchten te ontkrachten: nee, er is geen leven buiten de aarde ontdekt. Het gaat puur om aanwijzingen dát er leven op Titan zou kúnnen bestaan en dát leven vroeger op Mars zou kunnen hebben bestaan, geen bewijzen. Helder? In het geval van Titan gaat het om twee recentelijk verschenen wetenschappelijke artikelen, waarin beschreven wordt dat de hoeveelheid waterstof en acethyleen aan het oppervlak zichtbaar zijn afgenomen. Titan kent meren vol met methaan en vijf jaar geleden werd geopperd dat methaan-gebaseerd leven wel eens zou kunnen zorgen voor consumptie van waterstof, acethyleen en ethaan, hetgeen leidt tot een afname van deze ingrediënten. Logisch dus dat Cassini’s actuele waarneming van de afname van waterstof en acethyleen afgelopen week tot verregaande speculaties leidde én tot vette koppen in online kranten. Wetenschappers zijn een stuk voorzichtiger en benadrukken dat het slechts aanwijzingen zijn en dat ook niet-biologische oorzaken voor de waarnemingen kunnen bestaan. Wat leven op Mars betreft het volgende: [Lees meer...]

Microbacterieën zouden op Mars kunnen overleven

De bron bij Lost Hammer

In een zoute bron in het noorden van Canada heeft een groep microbiologen onder leiding van Lyle Whyte (McGill University) een bacterie gevonden die in staat is de barre omstandigheden te overleven, omstandigheden die ook op Mars voorkomen. Op Axel Heiberg Island in de provincie Nunavut bevindt zich de Lost Hammer bron, welke zoveel zout bevat dat ‘ie, ondanks de plaatselijke temperatuur van soms wel vijftig graden onder nul, nooit bevriest. Ook zit er geen zuurstof in het water, wel bellen van opborrelend methaan. Dat zijn allemaal omstandigheden die ook op Mars voorkomen, waar men begin vorig jaar methaanpluimen ontdekte. Whyte en collegae dachten in Lost Hammer bacterieën te zullen aantreffen die dat methaan produceerden, maar het omgekeerde bleek het geval: ze zagen bacterieën die het methaan eten en omzetten in zwavel. En dergelijk microbacterieel leven zou ook kúnnen voorkomen in de gebieden op Mars waar de temperatuur redelijk hoog wordt. Er zijn plekken op Mars waar het net onder of zelfs net boven 0 °C wordt. Mocht je zelf een keertje pootje willen baden in dat bizarre meertje in Noord-Canada dan is hier de geografische positie: 79° 26’ 0” N, 90° 46’ 0” W.  Wel een knijper meenemen voor de stinklucht. :-) Op de maan Titan van Saturnus zijn overigens methaanmeren gevonden, alleen is de temperatuur daar een tikkie lager: -180 °C. Mòcht daar ook leven voorkomen dan is dat explosief en stinkt ‘t. :bron: Bron: Eurekalert.

[Naschrift: aanwijzingen voor leven op Titan? ] Goh, even aanhakend op wat ik het laatste zei in de blog hierboven over leven op Titan: ik lees net dat er inderdaad aanwijzingen zijn dàt er wellicht leven op Titan is! 8-O In 2005 voorspelden Chris McKay (NASA’s Ames Research Center) en Heather Smith (International Space University in Straatsburg, Frankrijk) dat microbacterieën op Titan waterstof zouden kunnen inademen en acethyleen zouden ‘eten’, hetgeen zou leiden tot de aanmaak van methaan. Waterstof en acethyleen zouden daardoor verminderen aan het oppervlakte en dat blijkt daadwerkelijk waargenomen te zijn door de Visual and Infrared Mapping Spectrometer (VIMS) aan boord van Cassini. Hoeft allemaal niet per sé te wijzen op het bestaan van leven, maar het is wel degelijk een mogelijkheid. Bron: New Scientist.

Cassini vloog weer eens lang Enceladus en Titan

Gisteren is de Saturnusverkenner Cassini als onderdeel van Rev131, haar 131e en 18 dagen durende rondje om de geringde planeet, langs de prominente manen Enceladus en Titan gevlogen. Eén juweel van een foto die Emily Lakdawalla op haar site van de Planetary Society plaatste van die passage is deze:

Bovenaan zien we Enceladus, daaronder van links naar rechts de ringen van Saturnus en dááronder de verlichtte rand van de maan Titan. Eh… “bovenaan zien we Enceladus”? Ik zie jullie al denken ‘ik zie helegaar niets! Bovenaan is ‘t helemaal donker’. Yep, maar kijk eens goed. Je ziet heel vaag dat een zwarte licht gebogen silhouet afsteekt tegen een grijze achtergrond. Die zwarte silhouet is Enceladus, daaronder zie je enkele ringen, waarvan de onderste en helderste de F-ring is. Als je ‘t nog niet herkend, kijk dan op deze foto waarop je alles mèt tekst ziet. In de bron (Planetary Society) staat ook nog een bewerkte foto waarop je bovenstaande foto ziet gecombineerd met een drietal geisers op Enceladus, maar die is wel erg ‘gemaakt’. Cassini passeerde overigens gisteren óók de maan Dione en dat leverde ook prachtige plaatjes op. Die bewaar ik wel voor een volgend blogje. Bron: Planetary Society.

Switch to our mobile site