11 februari 2012

De eclips die niemand zag

De 'stealth eclips' van 1 juli 2011

Gisteren – vrijdag 1 juli 2011 – was het niet alleen Nieuwe Maan, maar was er ook een gedeeltelijke zonsverduistering, een partiële eclips zoals dat zo mooi heet in vaktermen. Zo’n partiële eclips is leuk om te zien, zoals wij dat zelf in de Lage Landen op 4 januari j.l. hebben ervaren, maar dit keer was er bijna geen hond die er naar keek. Reden: de verduistering was slechts in een onbewoond stukje op aarde te zien, in het oceaangebied ten zuiden van Madagascar en Afrika. OK, als je daar in je bootje ronddobberde dan had je ‘m kunnen zien. De verduistering was erg klein: op het maximum ervan, rond 10.38 uur Nederlandse tijd, bedroeg de ‘grootte’ van de verduistering 0,07. Dat getal geeft weer welk gedeelte van de zon maximaal verduisterd is door de maan. Niet voor niets dat de NASA deze eclips als een stealth eclips omschreef, een eclips die niemand zag. Maar in de ruimte om de aarde lag dat een tikkeltje anders, want daar konden sommige satellieten de verduistering óók zien en vanuit hun positie was ‘ie zelfs groter. Eén van die satellieten was de Europese Proba-2, die met z’n SWAP camera de verduistering kon fotograferen, met bijgaand resultaat. SWAP zag in totaal 9,7% van de zon achter de maan verdwijnen en wel in het ultraviolette gedeelte van het electromagnetisch spectrum. :bron: Bron: Space.com.

Kattenogen? Koplampen? Nee, gewoon een eclips


Als je de foto hierboven ziet zou je toch zweren dat er een auto aankomt. Of met een tikkeltje fantasie, dat je wordt aangestaard door een stel katteogen. Maar nee, het is geen van beiden. Het is de partiële eclips – een gedeeltelijke zonsverduistering dus – welke zich op 1 juni j.l. afspeelde en die in de noordelijke poolstreken en in delen van Noorwegen en Zweden zichtbaar was. Het was woensdag Nieuwe Maan en deze schoof in die streken precies tussen Zon en Aarde in, daarbij gedeeltelijk de zon bedekkend. Maar eh… waarom zien we dan twee van die heldere lichtpuntjes op de foto? Nou eenvoudig, omdat dàt de twee uiteinden van de eclips zijn. Je ziet twee stukjes zon links en rechts, ertussen is de maan. Een opmerkelijk fenomeen dat we ook bij de zonsverduistering van 4 januari 2011 in ons eigen kikkerlandje konden aanschouwen. De bijzondere foto is gemaakt door B. Art Braafhart, in Sallatunturi, ergens in het Finse Lapland, ca. 35 km ten noorden van de Poolcirkel. Ik kwam trouwens nog een mooie foto tegen van de eclips van woensdag, gemaakt ergens op het eiland Kvaloya in het hoge noorden van Noorwegen door Bjornar G. Hansen:


:bron: Bron: voor de eerste foto Tom’s Astroblog en voor de tweede foto Cosmic Log.

Ook LOFAR zag de zonsverduistering van 4 januari

Weten jullie ‘t nog, die gedeeltelijke zonsverduistering die op de vroege morgen van 4 januari j.l. in West-Europa zichtbaar was? Het was (voor veel mensen) Kerstvakantie, dus half Nederland heeft toen de wekker gezet om die eclips waar te nemen en te kieken. Ik stond toen zelf bibberend en wel op de Dordtsche Stoopbank en maakte daar tussen de wolken door enkele foto’s. De eclips blijkt ook te zijn waargenomen door LOFAR, de LOw Frequency ARray, die zich in Nederland (Drenthe), Duitsland, Frankrijk en Engeland bevindt en die 12 juni vorig jaar door Koningin Beatrix werd geopend. LOFAR kijkt met behulp van kleine antennes in het radiogebied van het electromagnetische spectrum, met fequenties van 10 tot 250 Megahertz. LOFAR heeft van wolken geen last, want de radiogolven dringen daar gemakkelijk doorheen. Op de vier foto’s (© Astron) hiernaast – gemaakt bij 140 MHz – zie je vier fasen van de gedeeltelijke zonsverduistering, beginnend linksboven (8.40 uur Nederlandse tijd) toen de maan zich nog voor de zon bevond. Rechtsonder (10.00 uur) is de zon in radiolicht toen de eclips over was. Alle foto’s zijn met tussenpozen van twintig minuten gemaakt. :bron: Bron: Bad Astronomy + Astron.

De eclips van 4 januari deel zoveel

Op dinsdagmorgen 4 januari j.l. was er een gedeeltelijke zonsverduistering, dat weten jullie vast nog wel. Ik heb ‘m zelf vanaf de Stoopbank in Dordrecht gezien en Thierry Legault heeft ‘m vanuit Oman bekeken. Maar de eclips is niet alleen vanaf de aarde bekeken, maar ook in de ruimte. Het Japanse zonneobservatorium Hinode zag ‘m met zijn röntgencamera als volgt:

Kort maar krachtig, nietwaar? :bron: Bron: Bad Astronomy.

Je hebt natuurlijk altijd baas boven baas

Half Nederland heeft vanmorgen die eclips gezien en daar de helft weer van heeft ‘m gefotografeerd of gefilmd, als ik alle foto’s op de gallery van RTL Weerbericht mag geloven. Daar zitten af en toe juweeltjes van foto’s bij. Maar zoals het meestal gaat is er altijd baas boven baas en dat betekent dat er van de eclips van vanmorgen ook een opper-juweel is gemaakt:

Maker van deze foto is Thierry Legault, de Franse astrofotograaf, wiens dubbelportret van maan en ISS ik een paar dagen terug nog toonde. Legault heeft vermoedelijk een dikke portemonnee, want speciaal om deze foto te maken reisde hij naar het sultanaat van Oman. En waarom ging hij helemaal naar Oman om de eclips te fotograferen, terwijl je dat net zo goed vanaf de Dordtse Stoopbank had kunnen doen? A) omdat het in Oman een tikkeltje warmer is dan in Dordrecht – een héél goede reden – en B) omdat hij berekend had dat gezien vanuit Oman het internationale ruimtestation ISS tijdens de eclips gedurende één seconde over het zonsoppervlak zou vliegen! 8-O Op bovenstaand opper-juweel van een foto zie je dus de zon, maan én ISS -yep, helemaal bovenaan die kleine silhouette. Wowie! Afstanden tot Legault van dit drietal objecten: 149 miljoen km, 390.000 km respectievelijk 350 km. Dit is gewoon absurd mooi om te zien. Wel frappant trouwens dat het groepje zonnevlekken rechtsonder het ISS vanmorgen ook door ons (Jan, Piet de Bruin en ik op de Dordtse Stoopbank) is gezien, maar dat we die grote vlek helemaal onderaan niet hebben gezien. Zeker een Omaniaanse zonnevlek. :-) :bron: Bron: Bad Astronomy.

De lichtzuil die voorafging aan de eclips

Vanmorgen was ik met de auto op weg naar de Stoopbank in de polder ten zuiden van Dordrecht, om daar de eclips te gaan bekijken. Op de Oude Veerweg zag ik vanuit de auto plotseling een mooie lichtzuil boven de opkomende zon verschijnen:

Lichtzuilen (‘light pillars’ in het engels) worden uitgebreid beschreven in Marcel Minnaert’s Natuurkunde van het Vrije Veld. Zo’n vertikale lichtzuil boven de zon ontstaat door reflectie van het zonlicht door de ijskristallen in de lucht. Ik nam er snel twee foto’s van en reed daarna snel door naar de Stoopbank, een kilometer of zo verderop. Een paar minuten nadat ik daar aankwam waren de twee ‘horens’ van de zon boven de horizon te zien. Wow, wat een timing, hè?

De eclips vanaf de Dordtse Stoopbank

Vanmorgen heb ik de zonsverduistering (ook wel eclips genoemd) gezien vanaf de Dordtse Stoopbank, samen met Jan Brandt en Piet, een ex-lid van de sterrenclub. Hier enkele foto’s die ik gemaakt heb, de laatste met Jan z’n Mylarfilter.

De eerste is om 8.54 genomen, enkele minuten nadat de zon was opgekomen, de tweede om 9.38 uur en de laatste om 9.47 uur. Vanavond wellicht nog meer sfeerplaatjes. Mooi was trouwens dat op een gegeven moment er een groepje zonnevlekken tevoorschijn kwam, bij het midden van het zonsoppervlak.

De zonsverduistering van 4 januari 2011

De eclips van 4 januari 2011

Het komende jaar 2011 begint op uitstekende wijze, want op dinsdagmorgen 4 januari kunnen we een gedeeltelijke zonsverduistering meemaken. Als de zon rond 8.48 uur opkomt in het zuidoosten dan blijkt deze voor driekwart verduisterd te zijn. Het is deze dag Nieuwe Maan en de maan beweegt nu vanaf aarde gezien bijna precies voor de zon langs. Terwijl de zon verder stijgt, neemt de verduistering af, en omstreeks 10.40 is deze afgelopen. Zie de afbeelding hiernaast voor de grootte van de verduistering op verschillende tijdstippen. Deze zonsverduistering is de eerste van vier gedeeltelijke zonsverduisteringen die dit jaar optreden. Maar de andere drie (op 1 juni, 1 juli en 25 november) zijn in onze streken niet te zien. De verduistering van dinsdag a.s. is nergens op aarde volledig. In het noorden van Zweden wordt de grootste verduistering bereikt, waarbij bijna 86% van de zonsdiameter verduisterd is tijdens het maximum.

Kijk veilig naar de zonsverduistering

Gebruik een eclipsbril om de verduistering te bekijken

Het is niet veilig om onbeschermd naar de zon te kijken. Het felle licht kan onze ogen beschadigen. Overigens zal het licht van de opkomende zon sterk door de dampkring worden gefilterd en kan een korte onbeschermde blik op de rode zonneschijf niet zo’n kwaad. Maar ga zeker niet staren, en kijk uit als de zon wat hoger komt; dan mag u zeker niet onbeschermd kijken. Het beste kunt u kijken met een zogeheten eclipsbrilletje. Deze zijn voor een paar euro te koop bij veel publiekssterrenwachten en bij Stichting ‘De Koepel’ in Utrecht. In plaats van een eclipsbril kan ook een lasbril met verduisteringsfactor 14 of meer worden gebruikt. Meer daarover op www.zonsverduistering.nl. Daar vind je ook informatie over bijvoorbeeld het fotograferen van een verduistering, waarbij je speciale filters nodig hebt. Oh ja, voordat ik het vergeet: op maandag 3 januari hebben we nog het maximum van de meteorenzwerm Boötiden. Een goed begin van het jaar, nietwaar? :bron: Bron: Nova + Sterrengids 2011.

Een gedeeltelijke zonsverduistering gezien door SDO


Het Solar Dynamics Observatory is de 11 februari 2010 gelanceerde sonde die de komende vijf jaren de invloed van de zon op de aarde en de ruimte om de aarde onderzoekt. De SDO bevindt zich in een zogenaamde geosynchrone baan, waarbij ‘ie op een hoogte van 36.000 km – recht boven de lengtegraad 102° W – stilstaat t.o.v. de aarde. Op 7 oktober j.l. was vanuit de SDO een gedeeltelijke zonsverduistering te zien, d.w.z. dat vanaf diens positie de maan tussen Zon en SDO schoof. Hierboven een ‘still’ daarvan, hieronder de bewegende beelden:

De verduistering heeft overigens nog een voordeel opgeleverd voor de wetenschappers. De scherpe maanrand stelt hun namelijk in staat de optiek van de detectoren aan boord van de SDO te verbeteren, met name de zogenaamde lichtdiffractie. :bron: Bron: New Scientist.

Zomergallerij: een eclips met een rasp bekeken

Op 11 juli j.l., terwijl de hele wereld toekeek hoe het Nederlands voetbalelftal het op het laatst aflegde tegen de Spaanse Roja’s, vond er een totale zonsverduistering plaats in het zuidelijke gedeelte van de Grote Oceaan. Je kan zo’n eclips waarnemen met daarvoor geëigende instrumenten zoals telescopen en verrekijkers, maar je kan het ook doen met een rasp, zo’n ding waar je kaas en groente mee kan raspen. De gebroeders Jonathan en Michael Doochin hadden zo’n ding meegenomen en keken ermee naar de eclips, hetgeen bovenstaande foto opleverde, met een paar honderd mini-projecties van de eclips. Hoe kom je d’r op? :-D :bron: Bron: Universe Today.

Eh… als ‘t goed is kom ik vandaag weer terug van vakantie en kunnen de ‘normale’ astroblogs weer ten tonele verschijnen. Ja sorry, ‘t is even niet anders. Einde van de zomergallerij dus en back to business.

Switch to our mobile site