The Edge: gevaarlijke ideeën op de loer!


Af en toe komt een onderwerp voor een astroblog ook gewoon aanwaaien. Vandaag zat ik in de Volkskrant in de Kennisbijlage een recensie te lezen van een boek van de natuurkundige Leonard Susskind. Het boek heet The Cosmic Landscape en in het boek gaat het over het antropische principe (AP). Dat principe is al vrij oud, in 1973 kwam de theoretisch natuurkundige Brandon Carter er als eerste mee aan. Met AP wordt bedoeld dat de vele natuurconstanten precies zijn zoals ze zijn omdat er anders geen mensen in het heelal zouden kunnen ontstaan. Zo is

Planeet ontdekt die op Aarde lijkt

Credit: Universiteit van Warschau/OGLE Collaboration

Voor het eerst hebben astronomen een planeet bij een andere ster ontdekt die op de Aarde lijkt. Er zijn al 170 planeten bij andere sterren ontdekt, maar die zijn allemaal gasachtig zoals Jupiter en ook vele malen zwaarder dan de Aarde. De nu ontdekte planeet, die de aardige naam OGLE-2005-BLG-390 draagt, is slechts 5,5 maal zo zwaar als de Aarde en z’n oppervlak is hard. Je kunt er dus gewoon op lopen, nou ja, meer schaatsen waarschijnlijk want de temperatuur is er zo’n -220 graden celcius. Dit komt omdat de planeet verder weg staat van de ster waar hij rondjes omheen draait dan de Aarde van de Zon én omdat die ster ook nog eens minder heet is. Het is een zogenaamde M-dwergster die zich in het sterrenbeeld Boogschutter bevindt. OGLE-2005-BLG-390 staat op 2,6 Astronomische eenheid (AE) van zijn ster verwijderd. De Aarde staat 1 AE van de Zon, d.w.z. gemiddeld zo’n 149 miljoen km. De OGLE-planeet en z’n moederster staan beiden 28.000 lichtjaar hier vandaan in de richting van het centrum van de Melkweg. De aardachtige planeet is ontdekt met een nieuwe techniek, de zgn. microlensing. Deze is toegepast in het ‘optical gravitational lensing experiment’ (OGLE), waarbij gekeken wordt naar het krommingseffect van een ster. De massa van een ster doet de ruimte er omheen een klein tikkeltje krommen en hierdoor buigt het licht van er achter liggende sterren ook weer een tikkeltje af.

Credit: Universiteit van Warschau/OGLE Collaboration


De planeet die om de ster heen draait geeft ook weer een klein effect aan de kromming en die is door de astronomen gemeten. Uit de kromming (zie figuur hieronder, waarbij het kleine ‘bumpje’ rechtsonder door OGLE-2005-BLG-390 wordt veroorzaakt) kan men dan massa en baan van de planeet afleiden. De nu ontdekte planeet is de derde die met de OGLE-techniek is gevonden. De andere 170 eerder ontdekte planeten zijn ontdekt door doppler-verschuivingen, waarbij men kijkt naar het zwaartekrachtseffect van planeten op de ster waar ze omheen draaien. Omdat alleen zware sterren zo’n effect teweeg kunnen brengen zijn lichtere planeten met deze techniek niet waar te nemen. Morgen wordt de ontdekking bekend gemaakt in Nature. Het NOS-Journaal bracht vanavond ook al het nieuws, in de acht uur-versie. Het blijft leuk om dit soort astronieuws weer in het grote mensen-journaal gepresenteerd te zien.

‘Tot de grenzen van het heelal’

Vrijdagavond 13 januari hield de in Leiden studerende Belg Stijn Wuyts, 3e jaar promovendus, een lezing voor Christiaan Huygens. Thema van de lezing was de evolutie van sterrenstelsels vanaf het allereerste begin van het ‘zichtbare’ heelal, het moment 300.000 jaar na de Big Bang, toen voor het eerst licht werd losgekoppeld van materie. Een interessante lezing, die een aardig inkijkje liet zien in het hedendaagse kunnen van de moderne telescopen. Een grafiekje liet zien hoe de ontwikkeling van de telescopen gestaag verlopen is door de vergroting van de objectieven. Begon Galileo Galile

In hoeveel dimensies leven we eigenlijk?


Vorige week was ik met vrouw en kinderen een weekje in Eurodisney. Op woensdag bracht ik met de drie oudste kinderen een bezoekje aan de 3D-film ‘Honey, I shrunk the audience’. Voor de twee jongsten, de ene 8 en de andere 10 jaar, was het de eerste keer dat ze zo’n drie-D-brilletje opkregen en dat ze een film meemaakten die duidelijk maakte wat het begrip diepte nou precies inhoudt. Leuke film was het, met die ene van Monthy Python, nee niet John Cleese, die ander dus. Je weet dat het nep is en toch ga je met je hoofd even opzij als er een enorme hond vanuit het filmdoek jouw kant op komt.
Dat we ruimtelijk gezien in drie dimensies leven is natuurlijk al lang bekend. Sinds Einstein z’n relativiteitstheorie zo’n 100 jaar geleden publiceerde is daar ook de tijd aan vast geknoopt en sindsdien zitten we met een vierdimensionale ruimtetijd.
Maar ook dat blijkt weer achterhaald. Een tijdje terug, op 6 september 2005 om precies te zijn, stond er in NRC Handelsblad een artikel van de hand van Dirk van Delft over de ‘wondere ruimtetijd in tien dimensies’. Een interessant artikel grotendeels gewijd aan de snaartheorie

God’s visitekaartje in kosmische achtergrondstraling?

Indien God werkelijk het gehele universum geschapen zou hebben, zou hij dan niet ergens een boodschap hebben achtergelaten die vanuit alle hoeken van het universum voor alle levende wezens te zien zou zijn? Een vraag waarover twee wetenschappers zich onlangs in een artikel hebben gebogen. De twee natuurkundigen, Stephen Hsu (Universiteit van Oregon) en Anthony Zee (Universiteit van Californië, Santa Barbara) komen met het idee dat een Opperwezen tijdens de Big Bang in de allereerste inflatieperiode een binaire code zou kunnen hebben verstopt, die zichtbaar zou moeten zijn in de Cosmic Microwave Background (CMB), de kosmische achtergrondstraling. Deze straling, halverwege de jaren zestig ontdekt door radio-astronomen en het overblijfsel van de hete knal waarmee het heelal is ontstaan, zou volgens Hsu en Zee een gigantisch reclamebord aan de hemel zijn. Letterlijk en figuurlijk dus, zichtbaar vanuit ale hoeken van het heelal. Hsu en Zee hebben zelfs uitgerekend hoeveel informatie de CMB zou kunnen bevatten, uitgaande van de beperkte hoeveelheid te onderscheiden gebieden aan de hemel van een bepaalde afmeting. Ze komen uit op 100.000 bits aan informatie die in de CMB in een boodschap versleuteld kan worden. Als reactie op het artikel hebben een stel Canadese astronomen een artikel geschreven waarin ze beargumenteren dat deze hoeveelheid informatie te groot is en dat minder informatie in de CMB kan worden verstopt. Verwacht kan worden dat als gevolg van het gefilosofeer van de wetenschappers binnenkort de eerste zoektocht naar het visitekaartje van God á  la het SETI-project gaat beginnen. SETI was het project waarbij men met de Arecibo-radiotelescoop op Puerto Rico de hemel afstruinde naar buitenaards leven en waarbij ook amateurs hun computertijd in konden zetten om de data te analyseren. Mijn oproep zou zijn om niet te beginnen aan een dergelijke speurtocht, want de boodschap is namelijk al gevonden! (naar een idee van Paul):