Integral vindt minder verborgen zwarte gaten dan gedacht

Impressie van een verborgen superzwaar zwart gat, omgeven door een schijf van heet gas. Credit: ESA / V. Beckmann (NASA-GSFC)

Een zoektocht naar superzware zwarte gaten, die verborgen in stofwolken in de centra van sterrenstelsels zouden voorkomen, heeft minder resultaat opgeleverd dan gedacht. Met behulp van de European Space Agency’s (ESA) International Gamma Ray Astrophysics Laboratory (INTEGRAL) satelliet hebben Amerikaanse en Europese astronomen harde röntgen- en gammastraling bestudeerd die afkomstig zou zijn van die zwarte gaten. Met de Integral kunnen de astronomen zeer energetische straling waarnemen, met waarden van 20 tot 40 KeV. Andere satellieten zoals NASA’s Chandra X-ray Observatory en de Italiaanse Rossi X-ray Timing Explorer zien ‘slechts’ straling van 2 tot 20 KeV. En vergelijk het even met zichtbaar licht: die heeft een energie van ongeveer 2 eV! Het gehele heelal blijkt doordrenkt te zijn van een röntgenachtergrond met een energie van 30 KeV. De theorie is dat deze röntgenstraling het resultaat is van die superzware zwarte gaten in de melkwegstelselcentra. Integral heeft de röntgenstraling afkomstig van die zwarte gaten bestudeerd en de uitkomst was de volgende: 40% van de gedetecteerde zwarte gaten bleken die in zogenaamde Seyfert-1 sterrenstelsels te zijn, waarvan de kern zeer explosief is en niet verborgen achter dichte stofwolken. 50% bleek te gaan om Seyfert-2 stelsels, die enigzins verborgen kernen met een zwart gat hebben. En slechts 10% bleek te gaan om sterrenstelsel met een verborgen superzwaar zwart gat. Dit betekent dat de verborgen superzware zwarte gaten in ieder geval niet in ons eigen melkwegstelsel en haar nabije omgeving voorkomen. Slechts op verre afstanden komen stelsels voor die een dergelijk zwart gat hebben. In de kaart hieronder zien we de Integral-resultaten van de gedetecteerde verborgen zwarte gaten. In de diamantjes verspreid over de kaart staan deze zwarte gaten. De heldere band van links naar rechts is onze eigen melkweg, met grote gebieden van geïoniseerd waterstof. Hoe ging ook al weer dat lied van de Beatles? “Lucy In The Sky With Diamonds”? Bron: NASA.

Close-up van Jupiter’s rode vlekken

Met de Geminitelescoop op Aarde hebben astronomen op 13 juli j.l. de close encounter in beeld gebracht van de grote rode vlek en rode vlek junior op Jupiter. OK, toegegeven, 13 juli is alweer een tijdje geleden, maar gisteren heb ik gezegd even wat highlights van de afgelopen 14 dagen te geven. De door het Geminiteam gepubliceerde foto is een juweeltje en daarom hierbij de afbeelding. De grote rode vlek is al eeuwen een bekend fenomeen op Jupiter. In 1664 was Robert Hooke waarschijnlijk de eerste die ‘m waarnam. Rode Vlek junior, officieel genaamd Oval BA, is van recentere datum. Tussen 1998 en 2000 was deze ontstaan door het samengaan (‘mergen’) van drie kleinere witte stormen. De zo ontstane storm was zelf ook wit, maar op 27 februari 2006 was het de Filipijnse amateur-astronoom Christopher Go (drie hoeraatjes voor Go!) die ontdekte dat de witte storm plotseling rood was geworden. En zo was Rode Vlek Junior ontstaan. Over de kleurovergang bestaan twee theorie

Komkommertijd in Astroland

Het is duidelijk te merken dat ook in astroland de komkommertijd is aangebroken. De bulletins van astronomische nieuwsdiensten staan gewoonlijk vol van nieuw ontdekte zwarte gaten, supernova-explosies in nabije sterrenstelsels, record-gammaflitsers op ultraverre afstanden en ga zo maar door. Maar dezer dagen is het nieuws echt mager. Er is een space shuttle van de week gelanceerd en de bemanning doet wat leuke manoeuvres, de Venus Express heeft wat gegevens over de bewolkte planeet en verder noppes. Het leukste nieuws hoorde ik nog van de vriend van m’n schoonzus (ik kom zojuist van een verjaardagsfeest waar hij was, hips..). Hij komt oorspronkelijk uit Noord-Holland uit een klein dorp en daar schijnen van de week allerlei UFO’s te zijn gesignaleerd. Hij had het over oranje lichten die allemaal bewogen en roteerden. Een korte zoektocht op Google bracht mij op de nieuwspagina van fok.nl alwaar inderdaad melding werd gemaakt van UFO’s die rond 3 juli in Noord-Holland waren gezien. Even een quote: “Deze week hebben veel mensen in Noord-Holland ufo’s gesignaleerd. De familie Heidelberg uit Huizen zag zaterdag zes oranje gekleurde bollen overvliegen. Een afbeelding en de opnames hiervan staan in het filmpje onder dit nieuwsbericht. Na deze melding kwam er een ufo-melding uit het Haarlemmermeerbos. Jan Pijnenburg zag tijdens het vissen “ronde oranje zwalkende ballen. Het kwam niet naar ons toe maar ging van ons af”. Hij zag vrijwel hetzelfde als de mensen in Huizen. Tijdens een bruiloft in een oud slot in Heemstede viel de stroom uit. Ze liepen naar buiten om te kijken wat er aan de hand was, en ineens waren ze de getuigen van ufo’s die rondvlogen. Lisette van Dee was een van de bezoekers van de bruiloft. “In eerste instantie was het er eentje, een geel-oranjige bol. We dachten eerst aan een neervallend vliegtuig, maar toen kwamen er nog meer, een stuk of vijf of zes.”.
Daarna stroomden de ufo-meldingen binnen. Een andere vrouw uit Huizen zag ze, een man uit Amstelveen en meer meldingen uit talloze andere plaatsen in Noord-Holland. Allemaal hadden ze hetzelfde verhaal.

OK, ik geef toe het zijn geen keiharde astronomische nieuwsfeiten, maar ja in zo’n komkommertijd moet je af en toe een beetje schipperen met het nieuws en mag je ook dit soort tweederangs berichten onder het voetlicht brengen. Er staat trouwens op die fok-pagina ook een video-opname van de UFO’s, maar die link werkt bij mij niet. Jullie kunnen het een keertje proberen. Wordt vervolgd.

Minder slapen bij volle maan

Credit: 2011 Britta Heise / CC License

Vanmorgen om twee minuten over vijf was het volle maan. Gisteren stond er een artikel in het AD over de relatie tussen slapen en volle maan. Uit een Zwitsers onderzoek, waarover in het juninummer van het tijdschrift Journal of Sleep Research is gepubliceerd, blijkt dat bij volle maan de 31 proefpersonen (18 vrouwen en 13 mannen) gemiddeld 6 minuten korten sliepen dan bij halfvolle maan en 18 minuten korter zelfs dan bij nieuwe maan. Bij vrouwen was het effect iets groter dan bij mannen. Ook was er volgens de studie een relatie tussen de maanstand en vermoeidheid: bij volle maan voelde men zich vermoeider dan bij nieuwe maan. Aldus de Zwitsers onder aanvoering van ene Martin Roosli in het artikel getiteld “Sleepless night, the moon is bright: longitudinal study of lunar phase and sleep”. Verder gaat het artikel in het AD in op de vele andere verhalen die er zijn over de invloed van de volle maan, o.a. op de hoeveelheid geboorten en de weervolven en andere ongure types die dan tevoorschijn zouden komen. Allemaal flauwekul, aldus het AD. We kunnen allemaal rustig slapen, op die 18 minuten na dan 😉

Astrosong
Gisteren kreeg ik van Jan Brandt nog een leuke animatie toegestuurd. Het is getiteld Astrosong en is aan de stem te horen van de makers van Monty Python. Het is een liedje van een paar minuten waarin het hele universum in kort bestek wordt uitgelegd. Erg grappig allemaal.

Zéér langzame neutronenster ontdekt

Meestal zijn astronomische ontdekkingen van de categorie: steeds sneller, steeds zwaarder, steeds verder weg. Maar dit keer een ontdekking de andere kant uit: in het midden van supernova-restant RCW103 (zie afbeelding) heeft een Italiaans team van astronomen een neutronenster ontdekt met een rotatiesnelheid van 1 omwenteling per 6,7 uur. Voor een neutronenster met een geschatte leeftijd van ongeveer 2.000 jaar (welke leeftijd verkregen werd door de uitdijing van de nevel te meten en dan terug te rekenen) is die rotatiesnelheid enkele tienduizenden keren langzamer dan andere neutronensterren met dezelfde leeftijd. Met behulp van ESA’s XMM-Newton r

Nobelprijswinnaar over 25 hoofdvragen van de fysica

Op woensdag 12 juli a.s. zal Nobelprijswinnaar David Gross een publiekslezing houden in de aula van de Universiteit van Amsterdam. Onder de titel “The future of Physics” zal Gross ingaan op de 25 grote vragen waar de huidige natuurkunde mee worstelt. Vandaag (donderdag dus) stond in de wetenschapspagina van NRC Handelsblad een interessant artikel over Gross. E

4 juli: verjaardag van de Krabnevel M1

Hoera, vandaag is het op de kop af 952 jaar geleden dat de Krabnevel werd gevormd. Op 4 juli 1054 verscheen in het sterrenbeeld Stier een heldere ster, een supernova genaamd. Diverse waarnemers in China, het Arabische schiereiland en vermoedelijk ook in Amerika (toen nog bewoond door indianen) hebben de nieuwe ster gezien en beschreven. De supernova was zeer helder. De Chinese waarnemers, meest astrologen aan het hof van de Chinese keizer, konden de ‘gastster’ gedurende 23 dagen zelfs bij daglicht zien. ’s Nachts was de supernova te zien tot 17 april 1056, welgeteld 653 dagen later. De supernova was ongeveer zes keer zo helder als de planeet Venus, tenminste volgens de kronieken uit die tijd. Omgerekend zal z’n maximale helderheid ongeveer -6m zijn geweest.
In 1731 ontdekte de amateur-astronoom John Bevis in het sterrenbeeld Stier een vaag vlekje en hij voegde deze toe aan zijn hemelatlas, de Uranographia Britannica. Onafhankelijk van hem zag Charles Messier de nevel op 28 augustus 1758 en hij catalogiseerde hem in zijn atlas van hemelobjecten. Die stelde hij samen om te voorkomen dat hij bij zijn jacht op kometen die vlekjes voor kometen zou aanzien. Het vlekje in Stier werd de eerste in Messier’s catalogus, later M1 genoemd. Op grond van een tekening die Lord Rosse in 1844 van M1 maakte werd de nevel de Krabnevel genoemd, vanwege z’n grillige filementen. In 1921 was het de Zweed Knut Lundmark die als eerste opmerkte dat M1 op de plaats stond van waar in 1054 een supernova was verschenen. En tenslotte werd op 9 november 1968 in M1 een pulserende radiobron ontdekt, de Krabpulsar (ook wel genoemd vanwege z’n co

Wetenschap tijdens de zonnewende


Wat deed u precies op woensdag 21 juni 2006? Die dag is bij de meeste Nederlanders bekend als het begin van de zomer. Het is de dag dat de Zon ’s middags zijn hoogste punt in het zuiden bereikt, de dag van de zonnewende, in het latijn solstitium.
Het Britse wetenschappelijke tijdschrift Nature heeft van die dag van ’s nachts om 00.00 uur tot de volgende nacht 23.59 uur