Even wat ruimtevaartstatistieken

Credit: NASA

Momenteel zit de Space Shuttle Discovery zoals bekend mag worden verondersteld vast aan het internationale ruimtestation ISS. Met die vlucht van de Discovery is een mijlpaal in de geschiedenis van de ruimtevaart bereikt, want commandant Mark Polansky maakt de duizendste ruimtereis van een mens! OK, hij is niet de duizendste mens in de ruimte, want er zijn vele ruimtevaarders meerdere keren in de ruimte geweest. Even nauwkeuriger: Mark Polansky is slechts de 447ste mens in de ruimte sinds de Rus Joeri Gagarin op 12 april 1961 één keer om de aarde draaide en de eerste mens in de ruimte werd. Tijd om even wat interessante ruimtevaartstatistieken voor de Astrobloglezers op een rijtje te zetten:
  • Van die 447 ruimtevaarders zijn 281 Amerikanen, 99 Russen, drie Chinezen en 64 mensen van andere nationaliteiten. 31 van hen waren Europeanen (en onder die 31 bevonden zich twee Nederlanders; weten jullie nog hun namen? Wubbo en ……);
  • Onder die ruimtevaarders zaten 44 vrouwen en 403 mannen;
  • Van die ruimtevaarders hebben er 168 één enkele missie voltooid;
  • 158 ruimtevaarders hebben een wandeling buiten hun capsule of hun ruimtestation gemaakt;
  • De oudste ruimtevaarder was de Amerikaanse senator John Glenn, die op zijn 78ste een tweede ruimtereis maakte na een trip in de vroege jaren zestig;
  • De jongste ruimtevaarder was Herman Titov: hij was 25 toen hij begin jaren zestig de ruimte in ging;
  • Zoals gezegd was de Rus Joeri Gagarin met zijn vlucht op 12 april 1961 de eerste mens in de ruimte.
  • Hij maakte met die ene baan rond de aarde de kortste vlucht van alle ruimtereizen;
  • De langste vlucht op één enkele missie voltooide de Rus Valeri Poljakov: hij bleef veertien maanden aan een stuk in de ruimte;
  • Het langst in de ruimte verbleef zijn landgenoot Sergej Avdejev: meer dan twee jaar. Om precies te zijn: 747 dagen, veertien uur en 14 minuten. Maar hij bracht die tijd in de ruimte door op drie verschillende missies;
  • De ruimtevaarders die het vaakst de ruimte in gingen waren twee Amerikanen, Jerry Riss en Franklin Chang-Diaz. Die twee maakten elk zeven ruimtereizen;
  • In de bemande ruimtevaart zijn in totaal achttien bemanningsleden om het leven gekomen;
  • Twaalf ruimtevaarders hebben op hun reis op de maan gestaan.

Aldus een keurig overzicht in NRC-handelsblad (9 dec. 2006), die deze gegevens op haar beurt weer ontleende van de Cité de l’espace in het Franse Toulouse. Op 8 december schijnt die Franse ruimtevaartstad een persbericht daarover de wereld te hebben ingestuurd, maar dat kan ik helaas nergens op internet ontdekken.

Amateur-astrofotografen en Hubble

M82 in Grote Beer door Karel Teuwen

Gisteravond was weer een erg leuk avondje bij sterrenvereniging Christiaan Huygens in Papendrecht. Het was een waarneemavond, maar het weer was niet echt meewerkend en daarom werden binnen diverse foto’s en video’s van leden en niet-leden getoond. En die lieten maar weer eens duidelijk zien tot welke niveau’s amateur-astrofotografen tegenwoordig in staat zijn. Er waren foto’s bij waarvan ik blind moeilijk zou kunnen beoordelen of ze wel of niet met de Hubble ruimtetelescoop zijn genomen.
Als eerste had voorzitter Paul Bakker een fotopresentatie (met geluid) over de eclips van 29 maart dit jaar in Turkije. Ik was zelf niet bij z’n presentatie (moest nog met de kidz naar een lampionnentocht en daar bleek ook een complete kerstbijeenkomst in de kerk aan vast te zitten), maar ik begreep dat ’t erg mooi was. Daarna liet Arno Hol z’n video zien van diezelfde eclips en dat was ook erg mooi. Er wordt wel eens gezegd dat bij sommige momenten de tijd even stil stond, maar uit de reacties bleek dat die 2 minuten van totaliteit de 29e maart precies het omgekeerde het geval was: de tijd vloog werkelijk voorbij. Zou door het gecombineerde gravitationele effect van de Maan en Zon, die op één lijn stonden, er een soort van tijddilatatie optreden 😉 ?

Noord-Amerikanevel in Zwaan door Peter Pulles

aarna was het de beurt aan Peter Pulles, die ’s middags in een paar uur tijd een complete fotoshow had gemaakt met behulp van het programma Photodex. Hij had eerst een probeerversie gebruikt, maar toen alles klaar was bleek ‘ie hinderlijke demo-teksten in beeld te brengen. Tsja, dan sta je voor een keuze. Of alles knippen/plakken in het oubollige en afgezaagde Powerpoint of de portemonnee opentrekken. Peter koos voor dat laatste en via een online transactie werd hij de gelukkige eigenaar van een full-version van Photodex. Nou, het resultaat mocht er wezen! Het programma gaat verder dan de standaard fotoshows met muziekachtergrond en transities. Er zit ook beweging in de foto’s en dat geeft het idee dat je bijvoorbeeld over de maan vliegt. Op die manier leidde Peter ons met eigen gemaakte foto’s door het gehele heelal. Heel erg boeiend allemaal. En als kers op de pudding tracteerde Peter ons nog op eenzelfde Photodex-show van de belgische amateur-astrofotograaf Karel Teuwen. Waartoe die man in staat is tart zo’n beetje alle amateur-wetten, want hij produceert werkelijk fabelachtige plaatjes. En dan schijnt hij op astrofotografiebijeenkomsten nog te klagen dat er hier en daar wat afwijkingen in de foto’s zitten, die er eigenlijk uit moeten. Wie de foto’s van Teuwen wil bekijken kan op z’n website terecht. Peter’s versie van de show van Teuwen was iets van 30 Mb groot, maar ik kwam ook een versie tegen op Teuwen z’n site van 70 Mb (!), die hier te downloaden is (aldus spacepage.be)! Afijn, het was weer een zeer geanimeerde avond bij Christiaan Huygens.

Eh.. ik heb net zelf geprobeerd die proshow2006 van Karel Teuwen te downloaden, maar ik krijg een incomplete download. Geen idee wat er precies aan de hand is. We zullen ’t es uitzoeken.

Kan donkere materie zichtbaar worden gemaakt?

credit: Stefan Hilbert, Max Planck Institute for Astrophysics

Zoals in de Astroblogs regelmatig naar voren is gekomen bestaat slechts zo’n vier procent van het heelal uit gewone materie, 22% in donkere materie en maar liefst 74% uit donkere energie. De donkere materie is zoals de naam al zegt niet te zien en wetenschappers weten feitelijk ook niet waaruit het goedje bestaat. Maar daar kan binnenkort wel eens een eind aan komen, want wetenschappers van het Max Planck Society for the Advancement of Science (jaja, een deftige club zo te horen) hebben een manier bedacht om met een grote radiotelescoop toch donkere materie te kunnen zien. Het idee er achter is simpelweg de gravitationele werking van de donkere materie: deze mag dan wel onzichtbaar zijn voor ons mensen, maar de gevolgen ervan zijn wel te zien in de vorm van gravitatiewerking. Die gevolgen zijn in de vorm van ‘distorties’ in de vorm van sterrenstelsels al eerder aan het licht gebracht, zoals het geval is met de gravitatielenzen. Maar probleem daarbij is dat de distorties, eh.. afwijkingen is misschien een beter woord, nogal grofmazig zijn. Het verstoorde sterrenstelsel op de voorgrond is wel goed te zien, maar hoe de preciese bron er uit ziet die de afwijking veroorzaakt is tot nu toe niet goed te zien. Twee wetenschappers van het Max Planck instituut, Ben Metcalf en Simon White, hebben nu bedacht dat je radiostraling kan opvangen van die bronnen, zonder dat de verstoorde sterrenstelsels zelf in beeld zijn. Hoe dat kan? Door te kijken naar het verre verleden in het heelal toen die verstoorde sterrenstelsels er nog helemaal niet waren! Deze pre-galactische radiostraling moet volgens de berekeningen golflengten hebben van 2 tot 20 meter. Dat is een zeer lage frequentie en de hedendaagse radiotelescopen kunnen die straling niet zien. Maar toekomstige radiotelescopen, zoals de Nederlandse LOFAR en de Square Kilometre Array (SKA), waar ik het in m’n Astroblog van zaterdag j.l. nog over heb gehad, kunnen die straling wel zien. Volgens Metcalf en White moeten dit soort telescopen overigens niet alleen donkere materie kunnen zien, maar ook donkere energie. Maar hoe dat precies in elkaar zit mogen jullie zelf uitpluizen in het oorspronkelijke artikel van die twee, want ik heb er nu even geen tijd voor (straks naar Chr. Huygens, maar eerst de kids naar één of andere lampionnenoptocht brengen). Op de foto hierboven trouwens een simulatie van de donkere materie in beeld gebracht: links de pre-galactische radiostraling, die weergeeft waar de donkere materie zich bevindt, rechts een optische (nep-)foto van sterrenstelsels die daar later ontstaan. Bron: Max Planck Instituut. O ja, nog even snel dit:

Geomagnetische storm op komst?

Gisteren schreef ik over die grote zonnevlek die te zien is. Uit betrouwbare bron (A.Timmermans) begreep ik dat die vlek een geomagnetische storm te weeg heeft gebracht, die onze kant op komt. Misschien is ‘ie gisteren al aanbeland op aarde, misschien vandaag. Geen idee. Ik moet nu weg, doei….

Komt Galileo naar Noordwijk?

Credit: ESA

Deze week kwamen 25 Europese ministers van Transport bijeen om te beslissen in welke plaats de hoofdzetel komt van Galileo, het Europese prestigieuze satellietnavigatie-systeem. Tot de kandidaten behoorden Athene, Barcelona, Brussel, Cardiff, Ljubljana, München, Noordwijk, Praag, Rome, Straatsburg en Swatar. Die laatste plaats zal niet bij iedereen een lichtje doen branden, maar het schijnt op Malta te liggen. Galileo is de Europese tegenhanger van het Amerikaanse GPS-systeem. Het Galileo-systeem zal uit zo’n 30 satellieten komen te bestaan, waarvan de eerste december 2005 werd gelanceerd. In 2010 moet het systeem gaan werken. Uitkomst van het ministerberaad afgelopen maandag in Brussel was dat er géén besluit is genomen (hoezo verrassend), maar dat de beslissing in maart 2007 zal vallen. Aldus de NRC-Next van vandaag, waar een kort interview stond met Harry Groen, burgemeester van Noordwijk. Op dit moment is Noordwijk al de plaats waar ESTEC is gezeteld, het Europese ruimtevaartcentrum. Volgens Groen betekent die aanwezigheid van het ruimtevaartklimaat met ESTEC én het uitstekende ruimtevaartonderzoek van de TU Delft in de buurt dé doorslaggevende reden om te kiezen voor Noordwijk. Grootste concurrent van Noordwijk schijnt Praag te zijn, maar volgens Groen moeten de ministers echt voor Noordwijk kiezen, want behalve genoemde voordelen kan je in Noordwijk in de hotels ook een beter broodje kaas krijgen dan in Praag. Noordwijk heeft één belangrijke handicap. De Europese regeringsleiders hebben namelijk afgesproken dat hoofdzetels van nieuwe Europese organisaties in principe met voorrang worden toegewezen aan de tien landen die in 2004 lid van de EU werden. Daardoor hebben Ljubljana (Slovenië), Praag (Tsjechië) en Swatar (Malta) een streepje voor. Het blijft dus erg spannend voor Noordwijk tot maart volgend jaar. Ze mogen de broodjes kaas wel héél lekker maken 😉 . Saillant detail in het interview met Groen was overigens het feit dat twee jaar geleden Peter Teets, staatssecretaris van defensie in de Verenigde Staten, zou hebben gezegd dat de Amerikanen bij een oorlog Galileo desnoods zullen bombarderen ( 😯 ). Dit omdat Amerikaanse gps-geleidebommen gestoord worden door het signaal van Galileo, dat sterker is dan dat van de GPS-satellieten. Wordt Harry Groen daar zenuwwachtig van? Maakt Noordwijk kans om door de Amerikanen gebombardeerd te worden? Integendeel, Groen blijft gewoon bij de kandidatuur van Noordwijk. Goed zo! Bron: Financieel Dagblad en NRC-Next.

Grote zonnevlek te zien

Credit: Paul F.Cambell

Naast Geminiden komende nacht zijn er voor de waarnemer nog meer mooie dingen aan de hemel te zien. Sinds kort is er op de Zon namelijk een grote zonnevlek te zien. Zonnevlek 930 zoals hij wordt genoemd is op dit moment ergens midden op de zonneschijf te vinden. Hierbij een foto van Paul F.Cambell van nr. 930, gemaakt met een 60 mm Meade reflector. Op Spaceweather.com meer info over de vlek. Bron: BAUT-forum.

Cassini ontdekt grote bergketen op Titan

Credit: NASA/JPL.

Op 25 oktober 2006 vloog NASA’s Saturnusverkenner Cassini langs haar grootste maan Titan en fotografeerde daarbij in infrarood een niet eerder waargenomen grote bergketen. De keten is ongeveer 150 km lang, 30 km breed en de bergtoppen zijn hier en daar zo’n 1,5 km hoog. Men vermoedt dat de bergketen voornamelijk uit ijsachtig materiaal bestaat en dat de bovenste lagen organisch zijn. Dat organische materiaal is afkomstig van de regen, mist en dampen die in de atmosfeer van Titan regelmatig optreden. De bergketen zelf is waarschijnlijk ontstaan als gevolg van botsende tektonische platen, zoals dat ook op Aarde gebeurt. De bergketen is iets ten zuiden van de equator op Titan te vinden. De infraroodopnamen werden gecombineerd met radarbeelden van de bergketen en dat gaf veel nuttige informatie. In de bergketen werd ook een cirkelvormig object ontdekt, waarvan men denkt dat het wellicht een vulkaan is. De foto van de bergketen hierboven is een combinatie van drie foto’s, gefotografeerd in drie verschillende golflengten, te weten 1.3 micrometer in blauw licht, 2 micrometer in groen licht en 5 micrometer in rood licht. Gisteren is de Cassini opnieuw vlak langs Titan gevlogen en men hoopt dat die ‘fly-by’ meer gegevens aan het licht zullen brengen over de bergketen. Met name over de mogelijke aanwezigheid van een vulkaan op Titan. Zodra daar nieuws over bekend is zal het voor jullie hier te lezen zijn! Hou ’t in de gaten. Bron: NASA/JPL.

Over poolkappen, koppelingen en bestuursvergaderingen

Credit: NASA

Terwijl ik op teletekst lees dat het internationale ruimtestation ISS en de Space Shuttle Discovery maandagavond 23.12 uur onze tijd een succesvolle koppeling hebben gemaakt (zie foto) zie ik tot mijn schrik óók op dezelfde teletekst dat geleerden denken dat in 2040 de noordpool geheel gesmolten zal zijn! Tweeduizendveertig, da’s al over pak ‘m beet 33 jaar! Hoeveel Bill Clinton’s en Al Gore’s hebben we nodig om dat onheilstij te keren? Het bericht is afkomstig van de herfstbijeenkomst van de American Geological Union, die momenteel in San Francisco bijeen zijn. Eén van de sprekers daar is M.Holland van het National Center for Atmospheric Research en samen met twee collega’s bracht die het bericht naar voren in een artikel getiteld “Abrupt reductions in the future Arctic ice cover“. Uiteraard is het maar een voorspelling en het hoeft allemaal niet zo erg te zijn, maar het is toch weer een duidelijk signaal dat het met ons klimaat niet goed gaat. Vanavond heb ik van sterrenkundevereniging Christiaan Huygens een bestuursvergadering en ik zal mijn zorg hierover daar naar voren brengen. Tsja, je moet toch ergens beginnen met verandering 🙂 .

Credit: NASA

Binnenkort Geminiden te zien

Credit: Urania

In de nacht van woensdag op donderdag (13 > 14 december a.s.) kunnen we wellicht getracteerd worden op een mooie meteorenzwerm: de Geminiden! Als het meezit kunnen we in de nanacht zo’n 60 ( 😯 ) meteoren per uur zien. Dat wil zeggen als de weergoden meehelpen. De Maan zal niet zoveel storen, want hij is net voorbij het laatste kwartier. Zoals de naam al zegt lijken alle Geminiden afkomstig te zijn uit het sterrenbeeld Tweelingen (Gemini). Het punt waar de meteoren vandaan komen heet de radiant. In werkelijkheid bewegen de meteoren in de ruimte evenwijdig aan elkaar, als onderdeel van een stofspoor dat ooit door de planetoïde 3200 Phaethon is achtergelaten. Als de aarde door het stofspoor trekt lijken de deeltjes, net als de evenwijdig lopende rails en bovenleiding van een spoorweg, samen te komen in één punt. Het kaartje laat de radiant van de Geminiden zien. Het maximum van de Geminiden valt helaas donderdag overdag, om een uur of twaalf ’s middags. Het moeten wel hééél heldere meteoren zijn als we die willen zien. 😉 Als er Astroblogslezers zijn die de Geminiden hebben gefotografeerd: stuur ze naar mij door en ik zal ze hier voor het oog van de wereld (ahum….) publiceren. Meer info over hoe je meteoren fotografeert alhier.

Stem op de Bad Astronomy Blog!

Credit: Weblog Awards

Tot en met 15 december a.s. worden de verkiezingen voor de “2006 Weblog Awards” gehouden. Iedereen kan daarvoor stemmen op de genomineerde weblogs. In de categorie wetenschap staat ook een collega-astroblog op de lijst van tien genomineerden, namelijk de Bad Astronomy Blog! Op dit moment staat de astroblog tweede ( 🙁 ), dus Phil Plait, de man achter de Bad Astronomy Blog, kan wel de nodige steun gebruiken. Ik doe daarom bij deze de oproep aan alle astrobloglezers: ga hier stemmen en wel op de Bad Astronomy Blog! Astrobloglezers Aller Landen, Verenigt U 😉 . Let op: je kan 1x per dag stemmen (ze kijken naar je IP-nummer), dus de komende dagen kan je nog 5 keer stemmen. Gebruik ze! Thanx.

Space Shuttle Discovery gelanceerd

En ondertussen is vannacht, terwijl de meesten van ons op één oor sliepen, de Space Shuttle Discovery gelanceerd. Alles is geloof ik goed gegaan en de Discovery is nou op weg naar de ISS. De lancering is zoals de bedoeling was in het donker gebeurd, dus volgens het boekje. Over 12 dagen komt de Discovery, inclusief zeven bemanningsleden, weer terug. Bron: Space.Cweb.

IBM ontwikkeld chip voor ASTRON om vroege heelal te bestuderen

Credit: ASTRON

Deze week werd bekend gemaakt dat computerreus IBM gaat samenwerken met het Nederlandse ASTRON bij de ontwikkeling van de grootste radiotelescoop ter wereld! Een onderdeel van IBM, te weten IBM Essex Junction, zal daarbij de microprocessors gaan bouwen die gegevens van de duizenden radioschotels moeten verwerken. Het gaat daarbij om het SKA-project, wat staat voor Square Kilometre Array, en die schotels zullen in Noord-Nederland (vlakbij Westerbork, waar anders) en in Zuid-Frankrijk (bij Nancay) worden neergezet. De radiotelescoop zal op zoek gaan naar radiosignalen met frequenties tussen 0,1 en 25 Ghz, afkomstig van exoplaneten, gammastralers, supernovae, donkere materie en zelfs van de oerknal. In totaal gaat het om 25.000 schotels. In feite is dit nog maar het prototype van het uiteindelijke SKA-project, welke miljoenen schotels zal omvatten verspreid over een gebied dat groter is dan de Verenigde Staten. 😯 Alle schotelantennes van SKA bij elkaar zullen een oppervlakte hebben van één vierkante kilometer, vandaar de naam. De pilot van 25.000 schotels heeft de naam SKADS/EMBRACE gekregen (wat in astro-afkortingenland vast en zeker ergens voor zal staan). IBM en ASTRON gaan de chip ontwikkelen, die in de eerste helft van 2007 klaar zal zijn. De chips moeten de terrabytes aan informatie die de schotels zullen gaan voortspuwen gaan verwerken. De chips zullen weinig vermogen vragen en zullen een frequentiesnelheid van meer dan 200 GHz hebben. De chips mogen weinig ruis geven omdat de radiosignalen uit de ruimte zeer zwak zijn en alle aardse ruis zoveel mogelijk moet worden uitgeschakeld.

Credit: ASTRON

ASTRON is een stichting voor Astronomisch Onderzoek in Nederland, opgericht in 1949 en dit samenwerkingsverband zetelt in Dwingeloo. Doel van de stichting is om sterrenkundig onderzoek mogelijk te maken. ASTRON is onder andere eigenaar van de Westerbork Synthese radiotelescoop. Naast het SKA-project is ASTRON ook met andere projecten bezig, zoals LOFAR. Een stel ondernemende types daar in Noord-Nederland. Ga zo door! Bron: IBM.