Jaarlijks archief: 2007

2009 internationaal jaar van de sterrenkunde

Geplaatst op door Arie Nouwen
9

Credit: IAU

De Verenigde Naties hebben 2009 uitgeroepen tot Internationaal Jaar van de Sterrenkunde! Leuk nieuws uiteraard, maar ook oud nieuws. Ruim een jaar geleden berichtte ik hier al over dit heugelijke feit. Misschien dat het nu allemaal officieel is, dat het point-of-no-return bereikt is en dat bijvoorbeeld milieugroepen geen kans meer maken om 2009 alsnog uit te roepen tot internationaal jaar van de Venezoleaanse boseekhoorn. Geen idee trouwens of die beesten bestaan. Afijn, het Internationale Jaar van de Sterrenkunde (International Year of Astronomy 2009 – IYA2009) is een initiatief van de Internationale Astronomische Unie (IAU) en Unesco. De VN-resolutie was ingediend door Italië, het land waar Galileo Galileï 400 jaar geleden de eerste astronomische ontdekkingen deed met een telescoop. IYA2009 zal een wereldwijde viering worden van de sterrenkunde en haar bijdragen aan de samenleving en de cultuur, met als hoogtepunt de 400ste verjaardag van het eerste gebruik van een astronomische telescoop in het jaar 1609. Overigens werd de telescoop in 1608 in Nederland uitgevonden door één van de Zeeuwen Zacharias Jansen of Johannes Lipperhey. De herdenking daarvan vindt al in het najaar van 2008 plaats.

Met het sterrenkundejaar willen de initiatiefnemers bereiken dat de wereldburger zijn plaats in het heelal herontdekt door met een gevoel van verwondering op een zoektocht door het universum te gaan. De IAU wil met met name onder jongeren de interesse in de wetenschap in het algemeen en de sterrenkunde in het bijzonder bevorderen. Hé, dat past ook goed in de doelstelling van sterrenkundevereniging Christiaan Huygens om sterrenkunde te populariseren, met name onder jongeren! 🙂 In Nederland is een Nationale Werkgroep IYA2009 opgericht ter voorbereiding van activiteiten in 2009 voor zowel het algemene publiek als het onderwijs. Vanuit het thema ‘Het heelal: ontdek het zelf’ beoogt de werkgroep zoveel mogelijk mensen kennis te laten maken met het heelal en onze plaats daarin. Meer informatie op de speciale website voor het VN-Jaar van de Sterrenkunde. Vanavond trouwens bij Huygens een lezing van Dr. J.H.J. de Bruijne over The Gould Belt. Ik kan daar helaas niet bij zijn want oppas voor de kids kon voor vanavond niet geregeld worden. Tsja, dat heb je met al die kerstdrukte. 🙁 Bron: Astronomie.nl.

Credit: IAU

Kans dat planetoïde Mars raakt op 30 januari ’08

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: NASA

In november dit jaar werd een planetoïde ontdekt, die de naam 2007 WD5 kreeg. Het brok steen met een diameter van 100 meter blijkt volgens computerberekeningen een kans van 1 op 75 te hebben om op 30 januari 2008 te botsen met Mars. Aldus Steve Chesley, sterrenkundige verbonden aan het Near Earth Object Program bij NASA’s Jet Propulsion Laboratory. In eerste instantie leek de kans kleiner, 1 op 350, maar recente berekeningen deze week lieten een groter risico zien. Qua grootte is 2007 WD5 vergelijkbaar met het object dat in 1908 insloeg in Siberië bij Tunguska. Met 12,8 km per seconde is 2007 WD5 op weg naar Mars. Indien hij inderdaad inslaat zal het ergens aan de evenaar van Mars plaatsvinden. Daar bevindt ook de Marsrover Opportunity zich, maar die blijkt niet in de potentiële gevarenzone te liggen. Afijn, mensen geniet nog even van die mooie planeet daar aan de hemel [1]Nou ja, Mars kan wel tegen een stootje hoor. Als 2007 WD5 inslaat dan zal er een krater ontstaan á  la de Arizonakrater.. 😉 Bron: MSNBC.com.

References[+]

References
↑1 Nou ja, Mars kan wel tegen een stootje hoor. Als 2007 WD5 inslaat dan zal er een krater ontstaan á  la de Arizonakrater.

Moeder van ISS-astronaut Tani omgekomen

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Ik las zojuist het tragische bericht dat gisteren, woensdag 19 december, de moeder van Dan Tani, de astronaut die sinds oktober 2007 in het internationale ruimtestation ISS verblijft, om het leven is gekomen. Het komt vaker voor dat vaders en moeders van astronauten overlijden, maar het is volgens mij de eerste keer dat dit gebeurt terwijl de astronaut in de ruimte verblijft. Rose Tani, 90 jaar oud, reed een treinoverweg over en op dat moment sloten de spoorbomen. Ze wilde een schoolbus passeren, maar had kennelijk geen erg in de spoorbomen die omlaag kwamen. Een trein botste frontaal op haar auto en ze was op slag dood. De NASA heeft vervolgens via een beveiligde lijn het bericht aan Dan Tani verteld. Tani had een zeer nauwe band met z’n moeder, dus het ongeval zal hem geraakt hebben. Tani zou normaal gesproken woensdag op Aarde teruggekeerd zijn indien de Atlantis volgens schema op 6 december zou zijn gelanceerd. Z’n moeder zou in dat geval wellicht haar zoon hebben opgewacht bij de landing en dan zou het ongeval niet hebben plaatsgevonden. Da’s echt cru! 🙁 De eerstvolgende gelegenheid dat Dan Tani terug kan keren is nu eind januari. Bron: Chigago Tribune.

COROT ontdekt 2e exoplaneet én oscillaties

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: COROT exo-team

De Franse exoplaneetjager COROT, die 27 december 2006 werd gelanceerd en 3 februari 2007 werkelijk actief werd, heeft haar tweede exoplaneet ontdekt. Het gaat om de planeet COROT-exo-2b, die 800 lichtjaar verderop om een ster draait die te vinden is in het sterrenbeeld Slang (Serpens). De planeet is erg groot, zo’n 1,4 keer zo groot en 3,5 keer zo zwaar als Jupiter. De gemiddelde dichtheid van COROT-exo-2b is 1,5 gram per cm3 en da’s ook iets groter dan die van Jupiter. Om de twee dagen draait de planeet een rondje om de centrale ster, waarmee direct aangegeven is dat de afstand ster-planeet erg klein is (zo’n zes keer de straal van de ster). Een week geleden meldde ik de geruchten die er op internet rondgingen over een bijzondere ontdekking van COROT, maar in het vandaag gepubliceerde persbericht van de ESA kan ik niet echt schokkende dingen ontdekken. Het enige bijzondere is dat naast die tweede exoplaneet de COROT ook actief is geweest in waarnemingen aan stellaire seismologie, d.w.z. sterbevingen. Die bevingen zijn het gevolg van geluidsgolven die door de ster heen bewegen en die als dipjes in de lichtcurven kunnen worden gezien. Dergelijke oscillaties zijn door COROT inderdaad waargenomen in een veranderlijke ster van het type Delta Scuti en daarmee kan men meer te weten komen over het inwendige van sterren. De oscillaties zijn in de figuur hierboven te zien [1]De rode lijn in die figuur stelt de begrenzing voor wat vanaf de Aarde te zien is. Alles ónder de lijn is vanaf de Aarde onzichtbaar.. Afijn, COROT heeft z’n best gedaan (tot nu toe), maar het échte werk moet volgens mij nog beginnen. We wachten het af. Bron: ESA.

References[+]

References
↑1 De rode lijn in die figuur stelt de begrenzing voor wat vanaf de Aarde te zien is. Alles ónder de lijn is vanaf de Aarde onzichtbaar.

Actieve gletsjer op Mars ontdekt?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: ESA

De Mars Express van  de European Space Agency (Esa) heeft mogelijk een actieve gletsjer op Mars ontdekt! Met behulp van de High Resolution Stereo Camera aan boord van de Mars Express, de verkenner die sinds z’n aankomst bij Mars op 25 December 2003 al zo’n 5.000 rondjes om de rode planeet heeft gedraaid, werd de gletsjer in het gebied Deuteronilus Mensae gefotografeerd. Op de foto zijn witte punten zichtbaar, die volgens Dr. Gerhard Neukum, hoofd wetenschappen van het Marx Expressteam, wijzen op vers ijs. Eerder al waren op Mars restanten teruggevonden van oude gletsjers, miljoenen jaren oud. Maar deze gletsjer is jong, slechts enkele duizenden jaren oud én nog steeds actief! Afijn, Mars is na de ontdekking van siliciumdioxide, de Marsfoto’s van poor man’s Damian Peach nu weer in het nieuws met een actieve gletsjer. December 2007 is met recht Marsmaand! Bron: BBC.

Is de ster van bethlehem gevonden?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Public Domain

Zo kort voor Kerstmis duiken ieder jaar weer de verhalen op over welke sterrenkundige fenomenen ten grondslag liggen aan het verschijnen van de ster van Bethlehem ruim tweeduizend jaar geleden. En dit jaar is het al niet anders. Ene David Reneke, nieuwsredacteur van het blad Sky and Space Magazine heeft alles wat toen te zien was in de computer gestopt en daaruit blijkt dat op 12 augustus in het jaar 3 voor Christus Venus en Jupiter erg dicht bijeen stonden (in conjunctie stonden zoals we dat zo mooi noemen) en aan de vroege ochtendhemel tussen 03.45 en 05.20 uur als één helder object te zien waren. Tien maanden later gebeurde hetzelfde, maar stonden de twee planeten nóg dichter bij elkaar. Dat was op 17 juni in het jaar 2 voor Christus, toen ze in het sterrenbeeld Tweelingen stonden. Kortom, als we Reneke’s verhaal mogen geloven moeten we Kerstmis in juni vieren! Nou, we hebben al jaren geen witte kerst, dus wat dat betreft maakt een kerstviering in juni geen enkel verschil. Bron: Daily Astronomy.

Gammaflitser uit het niets gezien?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: B. Cenko, et al. and the W. M. Keck Observatory.

Gammaflitsen [1]Een gammaflits of gamma-ray burst (GRB) is een heftige uitbarsting van hoogenergetische gammastraling en duurt van enkele milliseconden tot enkele minuten. Tijdens de flits is de energie-uitstoot … Continue reading worden al sinds de jaren zestig met enige regelmaat waargenomen. Maar de gammaflits die op 25 januari 2007 door de gammasatelliet Swift in het sterrenbeeld Tweelingen (Gemini) werd ontdekt is wel een heel bijzondere. Deze flits, vanwege de ontdekkingsdatum GRB 070125 genoemd, komt namelijk van een plek in de ruimte die volledig leeg is! Het meest nabije sterrenstelsel in de buurt van de gammaflitser ligt 88.000 lichtjaar verderop. Da’s allemaal erg vreemd, want het gangbare model van dit type gammaflitsers is dat ze ontstaan doordat een zeer zware ster aan het einde van z’n leven explodeert en een zwart gat vormt. Maar dergelijke zware sterren ontstaan alleen in sterrenstelsels vol dichte gas- en stofwolken. Zo’n zware ster ergens temidden van de interalactische leegte tussen de sterrenstelsels is erg onwaarschijnlijk. Het idee is nu dat deze ster ontstaan is in de sliert van gas en stof die zich door de getijdewerking tussen twee sterrenstelsels heeft gevormd (zie als voorbeeld van zo’n getijdestroom deze foto van UGC 10214). Als twee stelsels in een gravitationele interactie geraken kan er gas en stof over en weer vliegen. In ons lokale deel van het heelal kan 1% van de sterren in zo’n getijdestroom ontstaan. Kennelijk is dat ook het geval met de ster die GRB 070125 deed ontstaan. Op grond van een waargenomen roodverschuiving in een magnesiumlijn van het spectrum van de gammaflitser kon men achterhalen dat de gebeurtenis 9,4 miljard lichtjaar hier vandaan gebeurde [2]en dus 9,4 miljard jaar geleden plaatsvond! en vanwege die afstand zijn resterende gas- en stofwolken in de buurt van de gammaflitser niet meer te zien. Bron: NASA.

References[+]

References
↑1 Een gammaflits of gamma-ray burst (GRB) is een heftige uitbarsting van hoogenergetische gammastraling en duurt van enkele milliseconden tot enkele minuten. Tijdens de flits is de energie-uitstoot honderden malen meer dan de straling die afkomstig is van een supernovauitbarsting.
↑2 en dus 9,4 miljard jaar geleden plaatsvond!

Death Star-stelsel in actie

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: X-ray: NASA/CXC/CfA/D.Evans et al.; Optical/UV: NASA/STScI; Radio: NSF/VLA/CfA/D.Evans et al., STFC/JBO/MERLIN

Met de röntgen-ruimtetelescoop Chandra hebben sterrenkundigen het sterrenstelsel 3C321 waargenomen en daarmee op prachtige wijze in beeld gebracht hoe deze een energiestraal afvuurt op een naburig sterrenstelsel. Net een fragment uit Stars Wars met de Death Star die een vijandelijke planeet verpulvert, nietwaar? 3C321 is wat men een blazar [1]Die naam is in 1978 bedacht door Ed Spiegel, die een combinatie maakte van quasars en BL Lacertae objecten. noemt, een actief sterrenstelsel die een hoge energiestraal afvuurt. Linksonder op de foto zien we 3C321, in welke centrum zich een superzwaar zwart gat bevindt, en rechtsboven ervan het naburige stelsel, waarvan mij de naam even ontschoten is. De foto is eigenlijk het resultaat van een combi van verschillende instrumenten: in paars-roze de röntgenstraling gefotografeerd door Chandra, in rood-oranje de optische straling zoals Hubble die zag en tenslotte in blauw de radiostraling, welke in beeld is gebracht door de radiotelescopen Very Large Array (VLA) en MERLIN. Het zwarte gat middenin 3C321 is de motor van de ‘jet’, die het begeleidende stelsel vol raakt en daarna afbuigt. De blauwe vlek onder de begeleider is de ‘hotspot’ waar de jet dit stelsel raakt, zo’n 20.000 lichtjaar van het centrum van 3C321 vandaan, en vervolgens afbuigt. De jet strekt zich uit tot een afstand van maar liefst 850.000 lichtjaar, wat niet op de foto te zien is. Een artikel over de waarneming van 3C321 verschijnt binnenkort in The Astrophysical Journal. Lezers die zich stierlijk vervelen tijdens de kerstdagen kunnen het hier lezen. 🙂 Bron: Chandra/Harvard.

References[+]

References
↑1 Die naam is in 1978 bedacht door Ed Spiegel, die een combinatie maakte van quasars en BL Lacertae objecten.