Maandelijks archief: januari 2008

Website over 400 jaar telescopen gelanceerd

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: IAU/Philippus Lansbergen

Dit jaar is het precies vier eeuwen geleden dat Hans Lipperhey in Middelburg de telescoop uitvond. Om dat belangrijke moment te herdenken heeft de Stichting Volkssterrenwacht Philippus Lansbergen uit Middelburg deze week een website met als thema 400 jaar Telescoop (1608-2008) gelanceerd. De site geeft nieuws en informatie over de vele activiteiten [1]Zie hier voor een overzicht van die activiteiten. die de sterrenwacht samen met andere instellingen in 2008 organiseert. Verder staan er ook verhalen en achtergrondinformatie op over de uitvinding. Op 12 april wordt “het jaar van de telescoop” officieel in Middelburg geopend. Ons wereldbeeld is sinds de uitvinding van de telescoop in 1608 radicaal veranderd. De beroemde astronoom Galileo Galileï richtte één jaar na de vinding als eerste een kijker op de sterrenhemel. Wat hij toen zag vormt nog steeds de basis van de moderne sterrenkunde. Die revolutionaire ontdekkingen uit 1609 zijn voor de Verenigde Naties aanleiding om 2009 uit te roepen tot Internationaal jaar van de Sterrenkunde. Genoeg redenen om ook de uitvinding van de telescoop te vieren. Wie hem daadwerkelijk uitvond staat overigens nog ter discussie. Een andere Middelburger, Sacharias Jansen, en de Alkmaarder Jacob Metius maakten net als Lipperhey ook aanspraak op de vinding. Het oudst bekende bewijs is echter een document uit 1608 waarin Lipperhey octrooi aanvraagt voor een “seecker instrument om verre te sien”. Als onderdeel van zijn aanvraag demonstreerde hij zijn uitvinding voor Prins Maurits in Den Haag. Ondanks de grote belangstelling kreeg hij geen patent, omdat het instrument ook al bij anderen bekend zou zijn. Het principe van de ‘Hollandse Kijker’ bleek te gemakkelijk na te maken om het patent toe te kennen. Afijn, de rest kennen we, want Galileo ging er een jaar later met de eer vandoor. Bron: Astronomy2009.nl.

References[+]

References
↑1 Zie hier voor een overzicht van die activiteiten.

211e bijeenkomst AAS begonnen

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: AAS

Vandaag is in Austin (Texas, VS) de 211e bijeenkomst gestart van de American Astronomical Society (AAS). ‘Ja, dus???’ hoor ik menig astrobloglezer al roepen. Ja, dus kunnen we komende week weer een stortvloed aan ontdekkingen verwachten. Meestal gaan dat soort bijeenkomsten namelijk gepaard met de nodige onthullingen. Een jaar geleden was er ook zo eentje [1]Nummer 209. Tussendoor hebben ze ook een zomereditie gehad, die als nr. 210 door het leven gaat. en dat leverde ook wat ontdekkingen op, zoals de eerste driedimensionale kaart van donkere materie in het heelal en drie quasars die vlak bij elkaar staan. Interessant is dat er ook een aantal collega-astrobloggers in Austin zijn, namelijk Phil Plait, Pamela Gay en Fraser Cain. Eh…hoor ik daar ook niet te zijn? 🙁 De bedoeling is dat dit drietal live verslag gaat doen van de AAS-bijeenkomst. Ik ga het uiteraard volgen en als er wat interessants te melden valt zal dat alhier te lezen zijn. De bijeenkomst is vrijdag a.s. weer afgelopen. Aha, dan heeft Christiaan Huygens haar nieuwjaarsreceptie! 🙂

References[+]

References
↑1 Nummer 209. Tussendoor hebben ze ook een zomereditie gehad, die als nr. 210 door het leven gaat.

Bill Gates financiert bouw 8,4m telescoop

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: LSST Collaboration

Bill Gates, eh…waar kennen we die ook weer van. O ja, Microsoft, da’s waar. Diezelfde Gates gaat actief worden in de sterrenkunde! Hij gaat namelijk 10 miljoen $ steken in de bouw van de zogenaamde Large Synoptic Survey Telescope (LSST), een 8,4 meter telescoop die in de Atacamawoestijn in Chili moet verrijzen. Z’n collega Charles Simyoni, die Word en Excel heeft ontwikkeld, gaat er zelfs 20 miljoen $ in steken. Aan de telescoop komt een 3-gigapixel camera (3.200 megapixel 😯 ) te hangen en die is via internet door iedereen te bestuderen. Daar zal uiteraard een prijskaartje aan hangen. 🙁 De LSST zal gebouwd worden op de Cerro Pachon, een berg in noord-Chili. Ergens in 2014 moet het hele zaakje gaan draaien. De LSST zal vast prachtige Windows op het heelal geven. 😉 Bron: DailyGalaxy.com.

Pauselijke sterrenwacht ruimt veld voor diplomaten

Geplaatst op door Arie Nouwen
5

Credit: Specola Vaticana

De wereldberoemde pauselijke sterrenwacht (Specola Vaticana) bij Castel Gandolfo, de zomerresidentie van de paus ten zuiden van Rome, moet het veld ruimen. Paus Benedictus XVI wil de ruimte liever gebruiken voor de ontvangst van diplomaten. De sterrenwacht wordt verplaatst naar een leegstaand klooster ruim anderhalve km verderop. De pauselijke sterrenkundigen zelf, waaronder de huidige directeur van de sterrenwacht, Jose G. Funes, zeggen dat de verhuizing geen degradatie betekent van de pauselijke waardering voor wetenschappen. Maar waarnemers zeggen dat er wel degelijk sprake is van een paus die de wetenschap niet zo hoog in het vaandel heeft staan. Benedictus’ voorganger, paus Johannes Paulus II, was ondanks z’n conservatisme vrij open voor wetenschappelijke ideeën. In een rede in 1996 keurde hij zelfs de evolutietheorie bijna goed. Benedictus XVI lijkt meer een voorstander te zijn van de ideeën van het Intelligent Design, de opvatting dat bepaalde karakteristieken van het heelal en organismen het best worden verklaard als het werk van een intelligente “ontwerper”. Mmmm, we gaan die paus es goed in de gaten houden. 😉 Bron: News.independent.

De 24e zonnecyclus begint binnenkort!

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: (NASA SOHO)

Op 4 januari om 21.00 uur Nederlandse tijd werd een kleine zonnevlek op het noordelijk halfrond van de Zon waargenomen die het nummer 10981 kreeg (zie foto). Niets bijzonders zou je zo zeggen, ware het niet dat deze zonnevlek een omgekeerde polariteit [1]Alle zonnevlekken hebben een magnetische noordpool en een zuidpool, die altijd dezelfde kant uit zijn geörienteerd. Met de start van een nieuwe zonnecyclus wordt deze magnetische polariteit … Continue reading heeft. Dit is een duidelijke aanwijzing dat de 24e zonnecyclus [2]De cyclus van 1755-1766 was nummer 1. binnenkort gaat beginnen. In eerste instantie dacht men dat deze maart 2008 zou beginnen (zie deze figuur met daarin de aantallen waargenomen zonnevlekken en de extrapolatie daarvan), maar dat zal waarschijnlijk eerder zijn. Zo’n zonnecyclus start overigens niet in één keer, maar wordt geleidelijk opgebouwd. Men denkt dat cyclus 24 ergens in 2011 of 2012 haar maximum zal bereiken. Bron: SWPC.

References[+]

References
↑1 Alle zonnevlekken hebben een magnetische noordpool en een zuidpool, die altijd dezelfde kant uit zijn geörienteerd. Met de start van een nieuwe zonnecyclus wordt deze magnetische polariteit omgekeerd.
↑2 De cyclus van 1755-1766 was nummer 1.

Organische moleculen ontdekt buiten zonnestelsel

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Carnegie Instituut

Organische moleculen komen niet alleen op Aarde voor. In kometen heeft men ze ook gezien en ze zijn ook waargenomen in wolken op Titan. Maar nu zijn deze bouwstenen van het leven voor het eerst ook buiten het zonnestelsel ontdekt! Om de ster HR 4796A, 220 lichtjaar van ons vandaan in het sterrenbeeld Centaurus, hebben sterrenkundigen van het Carnegie Instituut met behulp van Hubble’s Near-Infrared Multi-Object Spectrometer een protoplanetaire stofschijf bestudeerd. Conclusie van het onderzoek was dat het rode licht van die schijf voornamelijk afkomstig is van grote organische koolstofmoleculen, die tholinen [1]Van het griekse woord dat ‘modderig’ betekent. Het was Carl Sagan die het woord voor het eerst gebruikte. worden genoemd. Andere mogelijke oorzaken voor de rode kleur, zoals ijzeroxide, worden uitgesloten. Op Aarde komen tholinen niet voor, omdat de zuurstof in de atmosfeer ze direct zou vernietigen, maar elders in het zonnestelsel en nu dus ook daarbuiten komen ze wel voor. Ze bevinden zich het liefst op koude lichamen, zoals kometen. Er zijn onderzoekers die denken dat dergelijke kometen tholinen naar de Aarde brachten en zodoende het leven hier voortbrachten. Wellicht hebben die mensen van Carnegie dus iets waargenomen wat aan de oorsprong ligt van het leven op Aarde zelf. Interessant idee, nietwaar? Zo en nou ga ik es effe wat in huis doen. Straks komt er een zooi mensen hier in huis. Eén of andere verjaardag geloof ik. 🙂 Bron: Carnegie Instituut.

References[+]

References
↑1 Van het griekse woord dat ‘modderig’ betekent. Het was Carl Sagan die het woord voor het eerst gebruikte.

Is er een absolute maximumtemperatuur?

Geplaatst op door Arie Nouwen
12

Interessante vraag voor het spel Triviant [1]Of is het nou Trivial Pursuit?: is er een absolute maximumtemperatuur? We kennen allemaal het absolute nulpunt: de temperatuur van 0 kelvin of van -273,15 °C. Kouder kan niet, want dan zouden de atomen volkomen stilstaan en dat kan niet. Maar is er ook zoiets als het absolute maximum? Op die vraag blijkt door de natuurkundigen verrassend genoeg niet één eenduidig antwoord te kunnen worden gegeven. Het hangt namelijk van het gekozen model voor de natuurkrachten af welke maximum-temperatuur mogelijk is. Een paar opties:

Ten eerste: Volgens het standaardmodel van de elementaire deeltjes en krachten is er één absolute maximumtemperatuur, de zogenaamde Plancktemperatuur, genoemd naar de Duitse natuurkundige Max Planck. Deze bedraagt:

1.41679(11) x 1032 K.

Best wel heet, nietwaar? 😉 Afgezien van de allereerste 10-43 seconden na de Oerknal is deze temperatuur nooit bereikt in enig object. Boven die temperatuur kunnen de huidige theoretische modellen geen verklaring geven voor hetgeen er allemaal gebeurt. Daar is dan weer die bekende Theorie van Alles voor nodig.

Ten tweede: natuurkundigen die in de snaartheorie geloven hebben een andere absolute maximumtemperatuur: de zogenaamde Hagedorntemperatuur. Goh, die is ook weer door een Duitse natuurkundige bedacht, in dit geval ene Rolf Hagedorn. De meeste snaarnatuurkundigen durven geen exact getal te noemen voor de waarde ervan, maar door een enkeling wordt 1030 K genoemd, dus twee orden van grootte kleiner dan de Plancktemperatuur. Brrrrr, koud. 🙂

Ten derde: heel praktisch wordt door een aantal natuurkundigen 1017 K genoemd. Hoe ze daaraan komen? Simpel door te kijken wat de Large Hadron Collider, de superdeeltjesversneller die dit jaar in bedrijf wordt genomen, aan temperatuur kan bereiken. En da’s die respectabele 1017 K, die nog wel 15 orden van grootte kleiner is dan de Plancktemperatuur. Er zijn modellen die voorspellen dat bij de 14 biljoen electronvolt die de LHC kan bereiken extra dimensies vrijkomen, die verhinderen dat de Plancktemperatuur gehaald wordt. De grens van 1017 K zou daarmee een absolute maximumtemperatuur kunnen zijn.

Ten vierde: heel verrassend 0 K! Er zijn natuurkundigen die denken dat het absolute nulpunt wel eens hetzelfde kan zijn als het absolute maximum. 😯 Tsja, daar moeten we een andere keer maar eens verder over discussieren. Bron: PBS.org.

References[+]

References
↑1 Of is het nou Trivial Pursuit?

Lancering Atlantis/Columbus niet eerder dan 24 januari

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA

De NASA heeft laten weten dat de lancering van de spaceshuttle Atlantis, met het Europese laboratorium Columbus aan boord, niet vóór 24 januari zal plaatsvinden. Technici bij het Marshall Space Flight Center in Huntsville (Alabama, VS) zijn nog druk bezig aan de sensorsysteem connectoren die de brandstoftoevoer moeten regelen (zie afbeelding). Die sensoren zorgden tot twee keer toe voor uitstel van een geplande lancering van de Atlantis. Op 10 januari hoopt men een geheel nieuwe sensor te kunnen aanbrengen. De lancering van vluchtnummer 122 zal nu waarschijnlijk ergens tussen 24 januari en de eerste week van februari plaatsvinden. Bij terugkeer van de Atlantis naar de Aarde zal eindelijk ook ISS-astronaut Dan Tani kunnen terugkeren, wiens moeder op 19 december 2007 om het leven kwam. Mmmm, ik zal de sensorsysteem connector van m’n auto ook es gaan controleren. 😉 Bron: NASA.

Gratis online sterrenkundecursussen volgen

Geplaatst op door Arie Nouwen
5

Credit: Nikolayhg/Pixabay


Wie het wil kan online gratis diverse sterrenkundecursussen volgen! Die worden geleverd door het welbekende Massachussets Institute of Technology, het MIT. Deze biedt maar liefst 1.800 complete cursussen aan, waarvan het materiaal allemaal te downloaden is. “syllabi, lecture notes, assignments, study materials, readers and exams”, noem de hele reutemeteut maar op, het zit er allemaal in. Het MIT spreekt van OCW. Nee, da’s niet het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Het gaat om Open Courseware. Alle OCW-cursussen staan hier netjes gegroepeerd. In de categorie physics hebben ze ‘undergraduate’ cursussen en ‘graduate’ cursussen. In de undergraduate zit onder andere de cursus Introduction to Astronomy (8.282J) en Astrophysics I (8.901). Voor de gevorderden heeft het MIT o.a. de cursus Particle Physics of the Early Universe (8.952). Ik heb zelf voor de grap de introductiecursus sterrenkunde maar eens gedownload, een zipbestand van 14,9 Mb. Uitgepakt krijg je zo’n 17 Mb aan lesmateriaal, dat niet echt eenvoudig te noemen is. In het studiemateriaal zitten diverse PDF’jes, o.a. over Thomson- en Rayleighverstrooiing en over het Shakura-Sunyaev Accretieschijfmodel. Eh…alles in het Engels uiteraard. Proefexamens en echte examens zitten er ook bij. Ook de antwoorden! 🙂 Ha, gelukkig. Afijn, je begrijpt het wel: je zal er geen echt PhD mee behalen, maar het is puur ter lering ende vermaack. Het was André Heijkoop die mij wees op het bestaan van de MIT-cursussen. André, bedankt hiervoor! MIT/OCW.

Een witte dwerg met een identiteitscrisis

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Casey Reed

Weer wat nieuws: hebben ze een witte dwerg ontdekt die zich gedraagt als een pulsar! 😯 Ja ja, sterren…het zijn soms net mensen. Tot nu toe dacht men dat witte dwergen compacte kernen zijn van uitgebluste sterren á la de Zon, die langzaam afkoelen en indutten. Maar de witte dwerg AE Aquarii, op 102 parsec afstand gelegen in het sterrenbeeld Waterman, draait héél snel rond z’n as én zend hoog-energetische röntgenstraling uit. En als zodanig gedraagt hij zich als een echte pulsar. Aldus Japanse en Amerikaanse sterrenkundigen die deze vreemde eend in de bijt bestudeerden met behulp van de Suzaku, een röntgensatelliet van Japans-Amerikaanse makelij. De internationale groep was op zoek naar bronnen van kosmische straling in onze eigen Melkweg, vermoedelijk gammastraling die van pulsars afkomstig is. Maar per toeval stuitte men op de als pulsar acterende witte dwerg AE Aquarii. Die blijkt maar liefst 33 keer per seconde rond haar as te tollen, daarbij in bundels de harde röntgenstralen uitzendend. Het lijkt wat dat betreft erg sterk op de pulsar in de Krabnevel. Een artikel van een aantal Japanners over de ontdekking verschijnt binnenkort in the Publications of the Astronomical Society of Japan. Daar zullen weinigen van ons lid van zijn vermoed ik, dus moet je het artikel hier maar even bekijken. Niet doorvertellen hoor. 😉 Bron: NASA/Goddard.