Maandelijks archief: februari 2008

Donderdagochtend totale maansverduistering!

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: hemel.waarnemen.com

Komende donderdag, 21 februari, zal vanaf zo’n kwart voor drie ’s nachts in Nederland een totale maansverduistering zichtbaar zijn! Als de weergoden ons goed gezind zijn een uitstekend moment om de schaatsen, eh… de telescopen uit het vet te halen en te gaan kijken. Even alle (Nederlandse) tijden en gebeurtenissen op een rijtje, waarbij de nummers wijzen op de diverse stadia zoals in het diagram zijn te zien:
GebeurtenisTijdMaan-schaduwHoogtew.r.Hoogte
1: Gedeeltelijke eclips in bijschaduw begint:01u35m39s1°30'30"47.3°ZZW-47.9°
2: Gedeeltelijke eclips in kernschaduw begint:02u43m40s0°57'28"42.1°ZW-43.1°
3: Totale eclips begint:04u01m20s0°26'17"32.8°WZW-34.0°
4: Maximum eclips:04u26m44s0°22'51"29.4°WZW-30.5°
5: Totale eclips eindigt:04u52m04s0°26'16"25.7°WZW-26.9°
6: Gedeeltelijke eclips in kernschaduw eindigt:06u09m43s0°57'21"14.1°W-15.2°
7: Gedeeltelijke eclips in bijschaduw eindigt:07u17m53s1°30'19"3.9°W-4.7°

Op het diagram zie je de kernschaduw (umbra, donkere cirkel in het midden van het kaartje) en bijschaduw (penumbra, de minder donkere ring om de kernschaduw) van de Aarde weergegeven. De tijden zijn berekend voor Utrecht. De grootte van de eclips is 1,11. Dat getal zegt iets over hoeveel maandiameters de Maan binnendringt in het gebied van de kernschaduw van de Aarde. Hoe hoger het getal, des te dieper in de kernschaduw. In de tabel lees je dat de Maan om 01.35 uur in de bijschaduw van de Aarde komt. Da’s niet zo’n indrukwekkend gebeuren, want het zal weinig verandering geven. Pas om 2.10 uur zal je aan de oostelijke maanrand een helderheidsafname kunnen zien. Als om 2.43 uur de Maan de kernschaduw raakt zal het spektakel pas echt beginnen. De hoogte van de Maan is dan een comfortabele 42º boven de horizon.

Credit: hemel.waarnemen.com

Om 4.26 uur is het maximum van de eclips (maanhoogte 22º) en om 6.09 uur is het feest weer afgelopen als de Maan de kernschaduw verlaat. De maanhoogte is dan 14º. Tijd om te ontbijten en weer naar je werk te gaan. 🙁 En de volgende totale maansverduistering? Die is op 15 juni 2011. Oeps! 😉 Voor een gedeeltelijke verduistering hoef je niet zo’n geduld te hebben, want die is al op 16 augustus ’s avonds te zien. Bron: Hemel.Waarnemen.com + Sterrengids 2008.

Tweede Jupiter ontdekt

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

Credit: NASA

In het sterrenbeeld Hercules staat op 60 lichtjaar afstand de dwergster HD 154345 [1]Met z’n schijnbare helderheid van 6,74m een dankbaar object voor een verrekijker. Coördinaten: rechte klimming 17u 02m 36,40s, declinatie +47° 04′ 54,77″.. Een viertal sterrenkundigen [2]Te weten Jason White, Geoff Marcy, Paul Butler en Steven Vogt. zijn er in geslaagd om met de reusachtige 10-meter Kecktelescoop op Hawaiï bij die ster een planeet te ontdekken die héél erg veel op Jupiter lijkt. En dan bedoelen we niet alleen de massa van deze als HD 154345b door het leven gaande planeet, maar óók de afstand tot de centrale ster. Exoplaneten die net zo zwaar zijn als Jupiter zijn er genoeg gevonden en lichtere en zwaardere exemplaren ook. Maar het bijzondere in HD 154345b zit ‘m erin dat deze met z’n 4,2 Astronomische Eenheid afstand tot HD 154345 ongeveer dezelfde afstand heeft als Jupiter tot de Zon, die 5,2 AE bedraagt. HD 154345b is 0,95 keer zo zwaar als Jupiter en hij doet er 9 jaar over om één rondje om HD 154345 af te leggen. Jupiter’s omloop bedraagt 12 jaar. Héél veel overeenkomsten dus, die maken dat HD 154345b een tweelingbroer van Jupiter zou kunnen zijn [3]De ster HD 154345 lijkt overigens ook veel op onze Zon. Hij is iets lichter en kleiner.. Alle andere Jupiter-achtige exoplaneten staan allemaal veel dichter bij hun centrale ster. En waar zo’n zware gasreus zich bevindt kunnen geen aardachtige planeten zijn, zo blijkt uit diverse berekeningen. De gravitationele invloed van zo’n massief object zorgt ervoor dat een aardachtige planeet, die in massa zo’n 1/5.000e is van de gasreus, óf op de centrale ster óf uit het planetenstelsel wordt geslingerd. Tsja, het leven is soms hard. 😉 Máár in het geval van HD 154345b is de gasreus op veilige afstand van de regio rond 1 AE, alwaar aardachtige planeten kunnen ontstaan. Deze zijn nog niet ontdekt rondom HD 154345, maar dat komt omdat de instrumenten nog niet sterk genoeg zijn. Maar de omstandigheden zijn er wel ideaal voor. Daar komt bij dat het HD 154345-systeem zo’n twee miljard jaar oud is, dus vergelijkbaar met het zonnestelsel op het moment dat op Aarde het eerste microscopische leven in zee begon te ontstaan. Ja ja, voelen jullie ‘m al aankomen? Dit verhaal wordt daarom vast en zeker vervolgd! 😀 Het artikel van White, Marcy, Butler en Vogt is voor de geïnteresseerden hier te lezen. Gisteren verscheen van hun hand ook een publicatie over de ontdekking in Science.  Bron: Bad Astronomy Blog.

References[+]

References
↑1 Met z’n schijnbare helderheid van 6,74m een dankbaar object voor een verrekijker. Coördinaten: rechte klimming 17u 02m 36,40s, declinatie +47° 04′ 54,77″.
↑2 Te weten Jason White, Geoff Marcy, Paul Butler en Steven Vogt.
↑3 De ster HD 154345 lijkt overigens ook veel op onze Zon. Hij is iets lichter en kleiner.

Ga met je klas de ruimte in!

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: ESA

De Europese ruimtevaartorganisatie ESA nodigt Europese leerkrachten uit om ideeën te bedenken die Columbus, het lab dat deze week aan de ISS is gekoppeld, gebruiken om de effecten van gewichtloosheid aan leerlingen te laten zien. Leraren van basisscholen en middelbare scholen kunnen deelnemen, evenals mensen die wetenschappelijk onderwijs geven in een museum, aan een lerarenopleiding of aan een onderwijsinstelling. De voorstellen moeten in het Engels worden geschreven. Ze moeten een wetenschappelijke demonstratie beschrijven die zich in de gewichtloze omgeving van het ISS anders gedraagt dan op aarde én ze moeten zijn ontworpen voor leerlingen op basis- of middelbare-schoolniveau. Wie met z’n klas mee wil doen heeft tot 30 mei 2008 de tijd om de ideeën aan te leveren. Formulieren, voorwaarden en de hele rataplan is te vinden op deze ESA-site.  Een team van experts van ESA zal de twintig beste voorstellen selecteren. De beste tien worden op 16 juni 2008 op deze website bekendgemaakt. Deze ontvangen alle tien €500, een lespakket van ESA en een bouwpakket om een schaalmodel van het ISS te maken. Als dank voor hun moeite krijgen de volgende tien inzenders ook een bouwpakket van het schaalmodel van het ISS. In juli begint de voorbereiding om een aantal van de beste experimenten naar het ISS te vliegen, waar een astronaut van ESA de experimenten uitvoert. Leerlingen in de verschillende Europese landen krijgen een unieke kans om het ‘klaslokaal in de ruimte’ te zien, en hopelijk kunnen ze het experiment tegelijkertijd in hun eigen klas uitvoeren. Ooohhh, gaan ze zó de ruimte in?! Bron: ESA.

Geen enkele zee ontkomt aan menselijke verstoringen

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Geplaatst in diversen | Geef een reactie

Drievoudige aardscheerder ontdekt

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA/Arecibo

Een aardscheerder is een planetoïde met een zodanige baan om de Zon dat deze de baan van de Aarde kruist, althans zeer dicht bij de Aarde in de buurt kan komen. We hebben daar onlangs een mooi voorbeeld van gezien in de vorm van 2007 TU24, die de Aarde op maandag 29 januari passeerde. Maar nu hebben ze met de Arecibo radiotelescoop op Puerto-Rico [1]Die volgens de geruchten waarschijnlijk gesloten gaat worden. iets bijzonders ontdekt: een drievoudige aardscheerder! 😯 Het gaat om planetoïde 153591 (2001 SN263), die op 19 september 2001 door het LINEAR-programma werd ontdekt. De planetoïde zal op 20 februari de Aarde passeren op een (veilige) afstand van 10 miljoen km. Uit voorzorg worden alle potentiële aardscheerders door Arecibo bekeken. Uit de ‘veiligheidsscan’ van 2001 SN263 van 11 februari j.l. bleek dat we niet van doen hebben met één stuk steen, maar welgeteld drie stenen. De diameters zijn 2, 1 en 0,4 km. De foto met de radarbeelden van Arecibo doet vermoeden dat er één grote planetoïde is en twee kleintjes, maar dat is schijn. Er zijn meer meervoudige planetoïden bekend, maar geen enkele daarvan is een aardscheerder. Planetary.org/blog.

References[+]

References
↑1 Die volgens de geruchten waarschijnlijk gesloten gaat worden.

Is de binaire voorloper van een supernova gezien?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: X-ray: NASA/CXC/MPE/R. Voss et al.; Optical: NASA/Swift

Supernovae heb je in twee smaken: type I supernovae zijn dubbelstersystemen (ook wel binaire systemen genoemd), waarvan één component een witte dwerg is en de andere component een gewone ster. Als er van de gewone ster genoeg massa naar de witte dwerg gestroomd is en een bepaalde kritische hoeveelheid is bereikt zegt die dwerg kaboem. Type II zijn massieve sterren die aan het einde van een kort maar krachtig leven vaarwel zeggen en dan in één klap hun buitenlagen uitstoten, daarbij een neutronenster of zwart gat achterlatend. November 2007 werd een type I supernova ontdekt in het elliptische sterrenstelsel NGC 1404. Dat gebeurde met de 0,25 meter robottelescoop TAROT op La Silla (Chili). Deze week wordt in het Engelse vakblad Nature gemeld dat de Chandra röntgensatelliet waarschijnlijk vier jaar geleden al de dubbelster heeft gezien die november 2007 als supernova SN 2007on bekend werd. Het was kennelijk voor de supernova al een röntgenbron, want anders zou Chandra het niet hebben gezien. Helemaal zeker dat de binaire voorloper van SN 2007on is gezien is het trouwens niet, want latere (nog niet gepubliceerde) metingen laten zien dat er een klein verschil is in de positie van de dubbelster en SN 2007on. Tsja, wat moeten we nou met zo’n bericht. 🙁 Bron: Chandra/Harvard.

Gaat de VS de defecte spionagesatelliet neerschieten?

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: U.S. Navy Photos

De Amerikanen hebben zoals bekend te kampen met een defecte spionagesatelliet, een USA-193, die begin maart ergens op Aarde neer zal storten. CNN meldt vandaag dat men overweegt om de satelliet met een raket gelanceerd vanaf een schip van de Amerikaanse marine neer te schieten! 😯 Niet dat de satelliet daarmee compleet vernietigd zal worden en niets meer op Aarde terechtkomt. Zo simpel is het niet. Maar wanneer de 9.000 kg zware satelliet door de raket geraakt wordt zullen de brokstukken gemakkelijker in de Aardse dampkring verbranden. Het zal wel een hele precisie vergen om die satelliet op het juiste moment en op de juiste hoogte te raken, want de brokstukken mogen geen risico vormen voor overige satellieten die keurig om de Aarde draaien. China heeft ook wel eens een defecte weersatelliet neergeschoten en dat leverde toen veel kritiek op van de VS. Nu zijn ze het mogelijk zelf van plan, dus mogen er geen fouten bij worden gemaakt. Bron: CNN.

Een paardenkop in de achtertuin

Geplaatst op door Arie Nouwen
5

Vandaag stuurde Paul Bakker mij een prachtige foto op van de Paarden-kopnevel (Barnard 33) in Orion, een donkere nevel die een deel van de op de achtergrond liggende nevel IC 434 verduistert. Hij schreef daarover: “Eindelijk hadden we weer eens een paar stabiel heldere avonden. Ik kon niet van huis weg, maar ook vanuit mijn achtertuin in zwaar lichtvervuilde omgeving zijn met een lichtvervuilingsfilter leuke opnamen te maken. Bijgaande foto van de Paardenkopnevel + Vlamnevel [1]Da’s het gebied linksonder van die heldere ster. Deze ster is Alnitak (zeta Orionis), de linkerster van de drie gordelsterren. is totaal bijna 115 minuten belicht met een gemodificeerde Canon 350D, op 1600iso, gekoppeld aan een William Optics 80mm Megrez F/6,9 apo refractor op een Losmandy G8 montering. Volgen gebeurde automatisch met een ST-4 camera van SBIG en een 70mm refractor van de Lidl. Foto’s zijn gestapeld met K3CCDTools versie 3. Vervolgens is de opname nabewerkt op scherpte en contrast in Adobe Photoshop 7. Vanaf een donkere plek wil ik het nogmaals gaan proberen, kijken hoeveel verschil het maakt. Maar dat wordt misschien wel volgend jaar. Orion zal al snel plaats gaan maken voor de lentesterrenbeelden.” Goh, waar die goedkope refractors van de Lidl al niet goed voor zijn. 😉

References[+]

References
↑1 Da’s het gebied linksonder van die heldere ster. Deze ster is Alnitak (zeta Orionis), de linkerster van de drie gordelsterren.

Periodieke tabel voor banen om zwart gat

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Janna Levin en Gabe Perez-Giz (Columbia University)

Bij scheikunde leren we dat elektronen alleen in bepaalde gebieden en met een welbepaalde energie rond de atoomkern kunnen bewegen. Ze houden zich op in een aantal schillen rondom de kern, die een verschillend energieniveau hebben, waarbij elke schil volgens het Pauli-principe een beperkt aantal elektronen kan bevatten. Ik ben niet zo’n chemo-kid, maar ik geloof dat de periodieke tabel onder andere gestoeld is op het aantal schillen dat een atoomkern heeft.  Vergelijkbaar met de electronbanen om de atoomkernen blijken objecten die om zwarte gaten draaien ook specifieke banen te volgen! Dat is ontdekt door de natuurkundigen Janna Levin en Gabe Perez-Giz (Columbia University in New York, VS). Ver verwijderd van een zwart gat zullen objecten een elliptische baan hebben, vergelijkbaar met de baan van de Aarde om de Zon. Maar dichterbij wordt de zwaartekracht sterker en uit de berekeningen van Levin en Perez-Giz blijken de banen net als de schillen om een atoomkern heel erg specifiek te zijn. Hierboven zie je die banen, die met een spirograaf getekend lijken te zijn. De ‘periodieke tabel’ van banen om een zwart gat kan nuttig zijn voor de zoektocht van sterrenkundigen naar gravitatiegolven. Einstein’s algemene relativiteitstheorie voorspelt het bestaan van die golven, maar ze zijn nog nooit waargenomen. Met de beschrijving van de banen om een zwart gat kunnen de karakteristieken van gravitatiegolven beter omschreven worden en daarmee kan men er gerichter naar zoeken. Mmmm, nou gelijk eens kijken of de berekende banen van Levin en Perez-Gin ook toepasbaar zijn op de sterren die om het superzware zwart gat in het centrum van de Melkweg draaien. Zou het Pauli-principe ook voor zwarte gaten opgaan? Bron: Space.NewScientist.com.

Nog meer astro-Valentijn

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: NASA

Naast de Valentijnsplanetoïde Eros zijn er nog meer objecten die Valentijnsdag een sterrenkundig tintje geven. Hierboven  bijvoorbeeld: De Valentijn Mars Mesa! Een gebied ergens in de Promethei Rupes regio bij de zuidelijke pool van mars. De foto werd genomen met de Mars Orbiter Camera (MOC) aan boord van de Mars Global Surveyor (MGS). Grappig nietwaar? En wat dacht je van de foto hieronder: de Mars Valentijnskrater. Op z’n breedst is de krater 2,3 km groot.  Ook weer een resultaat van de MOC aan boord van de MSG. Bron: Bad Astronomy Blog.

Credit: NASA