Maandelijks archief: februari 2008

‘Tot in den Hemel’

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Even een onderwerp wat helemaal niets met sterrenkunde te maken heeft [1]Nou ja, dat zeg ik nou wel, maar zo’n wolkenkrabber van 808 meter hoog lijkt toch verdacht veel op de klassieke toren van Babel, waarmee de mensen dichter bij de hemel (lees: de sterren) wilden … Continue reading. In Dubai zijn ze namelijk een wolkenkrabber aan het bouwen die maar liefst 808 meter hoog wordt. Hij laat daarmee de huidige recordhouder van hoogste wolkenkrabber, de Petronas Towers in Kuala lumpur (Maleisië) met z’n 448 meter, ver achter zich. Het gaat om de Burj Dubai [2]In de NRC hebben ze het per abuis over de Burj al Arab, de Arabische Toren, maar dat is dat beroemde hotel aan de kust in Dubai.. Hij is bijna twee keer zo hoog als de welbekende Sears Tower in Chigago (442 meter). Wanneer wordt de 1e kilometer bereikt? Bron: NRC-Handelsblad, 5 februari 2008.

References[+]

References
↑1 Nou ja, dat zeg ik nou wel, maar zo’n wolkenkrabber van 808 meter hoog lijkt toch verdacht veel op de klassieke toren van Babel, waarmee de mensen dichter bij de hemel (lees: de sterren) wilden komen.
↑2 In de NRC hebben ze het per abuis over de Burj al Arab, de Arabische Toren, maar dat is dat beroemde hotel aan de kust in Dubai.

Negen keer een point-of-no-return

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: Free-Photos/Pixabay.


Dat het klimaat op aarde aan het veranderen is kan niemand meer ontkennen, of je nou een Al Gore-adept bent of niet. Maar dat het allemaal zo razendsnel gebeurt, in een tempo dat we tot voor kort niet voor mogelijk hielden, wordt nog niet breed onderkend. Dat tempo blijkt uit een lijstje van negen kritieke geologische/klimatologische momenten dat is opgesteld door Prof. Tim Lenton (Universiteit van East Anglia, Verenigd Koninkrijk). Negen keerpunten, negen points-of-no-return die cruciaal zijn in de klimaatverandering en die eenmaal gepasseerd niet meer omkeerbaar zijn [1]Anders zou het ook geen point-of-no-return heten. 😉 . Eentje daarvan zal zelfs binnen één jaar plaatsvinden. Oeps! Lenton’s lijstje ziet er als volgt uit:
  • Het smelten van het noordpoolijs (over ca. 10 jaar)
  • Het smelten van de ijskap op Groenland (meer dan 300 jaren)
  • Het smelten van de West-Antarctische ijskap (ook meer dan 300 jaren)
  • Het omkeren van de Atlantische thermohaliene circulatie (over ca. 100 jaren) 
  • De toename van de El Nino Southern Oscillation (over ca. 100 jaren)
  • De ommekeer van de Indische zomermoesson (over ca. 1 jaar)
  • De ‘vergroening’ van de Sahara/Sahel en de verstoring van de West-Afrikaanse moesson (over ca. 10 jaar)
  • Het afsterven van het tropisch regenwoud van de Amazone (over ca. 50 jaar)
  • En tenslotte het afsterven van de bosgebieden in Canada en Siberië (ook over ca. 50 jaar)

    • Ik ben niet zo thuis in al die geologisch/klimatologische termen, dus voor een nadere uitleg over zoiets als de Atlantische thermohaliene circulatie verwijs ik graag naar de Wikipedia of de Oosthoek-Encyclopedie in de boekkast [2]Als die nog bestaat. Diersoorten kunnen uitsterven, maar dat geldt ook voor encyclopedieën.. Maar de boodschap van Lenton mag duidelijk zijn: de komende 300 jaar gaan we negen keer een drempel over, negen keer met het bordje éénrichtingsverkeer erbij en de uitkomst vind ik allesbehalve rooskleurig. 🙁 Bron: Telegraph.co.uk.

    References[+]

    References
    ↑1 Anders zou het ook geen point-of-no-return heten. 😉
    ↑2 Als die nog bestaat. Diersoorten kunnen uitsterven, maar dat geldt ook voor encyclopedieën.

    Is veelvraat NGC 1132 een kosmisch fossiel?

    Geplaatst op door Arie Nouwen
    Beantwoorden

    Credit: NASA, ESA and the Hubble Heritage (STScI/AURA)-ESA/Hubble Collaboration

    Vandaag verschenen zowel van de Hubble ruimtetelescoop als van de Chandra röntgen-satelliet foto’s van het gigantische elliptische sterrenstelsel NGC 1132, zo’n 320 miljoen lichtjaar ver weg gelegen in het sterrenbeeld Eridanus. Het stelsel wordt omgeven door vele dwergstelsels en bolhopen en sterrenkundigen noemen het geheel een fossiele groep. Het is namelijk het overblijfsel van een lange geschiedenis van botsingen tussen diverse sterrenstelsels en het ‘opvreten’ van kleinere stelsels door grotere stelsels. NGC 1132 is daar zo’n beetje als een ware Gargantua [1]Van dat sprookje van Rabelais, Gargantua en Pantagruel. het enige overblijfsel van. NGC 1132 en haar omgeving worden omgeven door een enorme hoeveelheid donkere materie, zo blijkt uit de studie die met Chandra van het stelsel is gedaan. Chandra zag een grote diffuse hoeveelheid röntgenstraling aldaar, afkomstig van heet gas in een hoeveelheid die normaal gesproken alleen voorkomt bij grote clusters van sterrenstelsels.

    Credit: X-ray: NASA/CXC/Penn State/G. Garmire; Optical: NASA/ESA/STScI/M. West

    De foto hiernaast laat dat gas zien, gecombineerd met de ‘gewone’ Hubblefoto (in visueel licht uiteraard) van NGC 1132. De grootte van NGC 1132 en z’n omringende dwergstelsels is ongeveer 120.000 lichtjaren in doorsnede, maar het waargenomen gas is wel tien keer groter in omvang. Het hete gas dat Chandra heeft waargenomen verteld sterrenkundigen op haar beurt weer iets over de verspreiding van de donkere materie. ‘Boven’ (ten noorden van) NGC 1132 zien we meer heet gas dan aan de ‘onderkant’ (ten zuiden). Kennelijk is er door de vele botsingen die NGC 1132 heeft ondergaan meer donkere materie aan één kant van het elliptische sterrenstelsel komen te liggen. Dergelijke asymmetrische verdelingen van donkere materie zijn trouwens al vaker waargenomen. Nix nieuws onder de zon. 😉 Bron: Hubble + Chandra.

    References[+]

    References
    ↑1 Van dat sprookje van Rabelais, Gargantua en Pantagruel.

    Kunnen we met de LHC andere dimensies zien?

    Geplaatst op door Arie Nouwen
    3

    Credit: unknown

    De bedoeling is dat mei 2008 de superdeeltjesversneller LHC [1]De Large Hadron Collider, te vinden op 46°14′ N, 6°03′ O. in gebruik wordt genomen. De LHC, waaraan momenteel bij CERN in Genéve de laatste hand wordt gelegd, zou ons wel eens een kijkje kunnen geven in de wereld van extra dimensies! 😯 Aldus het viertal natuurkundigen genaamd Gary Shiu, Bret Underwood, Kathryn Zurek (alle drie UW-Madison) en Devin Walker (UC-Berkeley). Volgens hen moet de LHC in staat zijn om exotische deeltjes te produceren, de zogenaamde Kaluza-Klein (KK) gravitonen [2]Genoemd naar Theodor Kaluza en Oskar Klein, die in 1921 onafhankelijk van elkaar het idee van de extra dimensies opperden.. Die deeltjes, á¬ndien ze bestaan, zouden gevoelig zijn voor de extra dimensies in het heelal. De snaartheorie voorspeld dat er behalve de gewone vier dimensies (drie voor de ruimte en eentje voor de tijd) nog zes extra dimensies zijn, die ‘opgerold’ (gecompactificeerd met een duur woord) zijn en daardoor niet waarneembaar. De diameter van de extra dimensies moet volgens schattingen kleiner dan ongeveer 10-15 meter zijn. De KK-gravitonen zouden volgens Shiu et al kunnen resoneren met de extra dimensies en aldus zouden ze ons een kijkje kunnen geven in die ‘andere wereld’. Indien ze worden geproduceerd bestaan ze héél erg kort. Ze vervallen vervolgens en produceren daarbij een hele serie gewone deeltjes. Door die te bestuderen zou men meer te weten kunnen komen over de KK-gravitonen en daarmee iets over de wereld van de extra dimensies, waardoor ze beïnvloed worden. Op 25 januari 2008 verscheen een artikel over de voorspellingen van Shiu en z’n collega’s in het 100e nummer (hieperdepiep hoera) van het vakblad Physical Review Letters. Voor de geïnteresseerden is het hier te lezen. Geen gemakkelijke kost, dat beloof ik 😉 Bron: ScienceDaily.

    References[+]

    References
    ↑1 De Large Hadron Collider, te vinden op 46°14′ N, 6°03′ O.
    ↑2 Genoemd naar Theodor Kaluza en Oskar Klein, die in 1921 onafhankelijk van elkaar het idee van de extra dimensies opperden.

    Super-AGB’s: witte dwerg of supernova?

    Geplaatst op door Arie Nouwen
    1

    Credit: RAS

    Komende vrijdag, 8 februari dus, zal de Royal Astronomical Society in Londen een discussie organiseren over de zogenaamde Super-AGB’s. Die afkorting staat voor Asymptotic Giant Branch [1]De Asymptotic Giant Branch is een onderdeel van het beroemde Hertzsprung-Russell Diagram. Zo’n HR-diagram geeft op haar beurt weer de relatie aan tussen de absolute helderheid van een ster en … Continue reading en het gaat over een soort zware sterren ergens tussen 7 en 9 zonmassa’s. Dat zijn niet de zwaarste sterren, want sommige kunnen wel meer dan 100 zonmassa’s zwaar zijn, maar het is wel een bijzondere stersoort. Laat ik even uitleggen waarom, want het is een tikkie ingewikkeld. De meeste sterren hebben twee manieren om hun pensioen te halen: bij de ene manier zal de ster eerst een waterstofverbranding in haar centrum meemaken, gevolgd door een heliumverbranding. Tijdens die heliumverbranding zijn de buitenlagen enorm uitgezet en ziet de ster er als een rode reus uit. De buitenste lagen drijven steeds verder weg en vormen een uiteindelijk een planetaire nevel. Het centrum van de ster eindigt vervolgens als een witte dwerg [2]Zie daar het uiteindelijke lot dat onze Zon beschoren is.. Bij de andere manier zal de heliumverbranding gevolgd worden door nog andere verbrandingsfasen, te beginnen bij koolstof en eindigend bij ijzer. En dat resulteert tenslotte in een supernova-explosie, die op haar beurt weer een neutronenster of zwart gat in het centrum achterlaat. Kortom, twee pensioenvormen: witte dwerg (pfffffff zeggen de buitenlagen) en neutronenster/zwart gat (boem zeggen de buitenlagen). En nou komen die Super-AGB’s om de hoek kijken: volgens velen vormen deze sterren namelijk de exacte scheidslijn tussen pfffff en boem, tussen witte dwergen en neutronensterren/zwarte gaten. Super-AGB’s zijn rode reuzen met genoemde massa, die een compacte kern hebben en daarbuiten een schil met heliumverbranding. Nadere studie van deze sterren zou dus meer duidelijkheid kunnen geven waarom de ene ster met pffffff eindigt en de andere ster met een boem. 🙂 Op de foto een mix van een Hubblefoto met een planetaire nevel en een model van de interne structuur van een super-AGB-ster. Afijn, vrijdag dus een leuke discussie daar in Londen. Wellicht dat jullie er volgende week meer over horen. Bron: RAS + Professor Astronomy.

    References[+]

    References
    ↑1 De Asymptotic Giant Branch is een onderdeel van het beroemde Hertzsprung-Russell Diagram. Zo’n HR-diagram geeft op haar beurt weer de relatie aan tussen de absolute helderheid van een ster en zijn kleurtemperatuur of spectrum. Het diagram is een een classificatie van sterren en geeft inzicht in hun evolutie.
    ↑2 Zie daar het uiteindelijke lot dat onze Zon beschoren is.

    Bob Marley ging de Beatles voor

    Geplaatst op door Arie Nouwen
    5

    Komende nacht worden de Beatles omhoog gebeamd naar de Poolster. Dat wil zeggen dat het nummer Accross the Universe met behulp van NASA’s Deep Space Network. Beam it up, Scotty. 😉  Maar daarmee zijn de Beatles niet de eerste popgroep die de ruimte in worden geschoten. Negen jaar geleden ging reggaester Bob Marley ze voor. Charles Chafer, bedenker van het zogenaamde Cosmic Call concept, verklaard op de website van Livescience dat hij in 1999 met behulp van de 70meter radiotelescoop in Evpatoriya (Oekraïne) 100.000 boodschappen naar verschillende sterren heeft uitgezonden. Onder andere het nummer One Love van Bob Marley, waarvan Chafer vond dat dat nummer het beste de geest van de Aarde weergeeft. De sterren waren volgens Chafer allemaal geschikt om aardachtige planeten te herbergen. Eerst Bob Marley, nu weer de Beatles. Wanneer gaan we met de Westerbork-radiotelescoop André Hazes omhoog stralen? 😎 Bron: Livescience.

    Is Iran de volgende ruimtevaartnatie?

    Geplaatst op door Arie Nouwen
    1

    De Islamitische republiek Iran heeft vandaag een raket getest, die in 2009 de eerste Iraanse satelliet in een baan om de Aarde moet brengen. Het was President Mahmoud Ahmadinejad persoonlijk die de laatste aftelling tot de lancering deed en vervolgens uitriep dat Allah de grootste is. De raket steeg vanaf het lanceerplatform in de woestijn op en kort daarna kwam de raket per parachute weer terug op aarde. Een video van de lancering is hier te zien. De bedoeling is dat maart 2009 de satelliet Omid (Hoop) wordt gelanceerd. Iran zal daarmee de 11e ruimtevaartnatie worden. De rakettest heeft met name in de Verenigde Staten en Israel tot verontwaardigde reacties geleid. Een natie die raketten de ruimte in kan schieten kan ook een vijandig land met raketten bestoken. Het Witte Huis in Washington betreurt dan ook de test van vandaag [1]Wrang detail: de Iraanse raket heet Explorer-1. Hoe heette de allereerste Amerikaanse satelliet? Juist: Explorer-I.. President Ahmadinejad heeft al vaker geroepen dat hij het liefst Israel van de kaart geveegd ziet, dus de vraag wordt door westelijke commentatoren gesteld hoe vreedzaam de testen zijn. Laten we hopen dat Omid werkelijk hoop brengt en geen ellende. Bron: Space.Newscientist.com + Space.com.

    References[+]

    References
    ↑1 Wrang detail: de Iraanse raket heet Explorer-1. Hoe heette de allereerste Amerikaanse satelliet? Juist: Explorer-I.

    Ringvormige zonsverduistering op de zuidpool

    Geplaatst op door Arie Nouwen
    Beantwoorden

    Credit: 12019/Pixabay.


    Mocht je komende donderdag toevallig op de Zuidpool zijn óf mocht je een aldaar verblijvende Keizerspinguin (Aptenodytes forsteri) of andere diersoort zijn dan bof je, want die dag vind er een ringvormige zonsverduistering plaats. Bij ons in het ‘koude’ kikkerlandje is het gewoon Nieuwe Maan (04.43 uur Nederlandse Tijd), niks bijzonders dus, maar op de Zuidpool start er een verduistering om 04.24 uur en eindigt hij om 05.27 uur, alles weer in onze tijd [1]Goede vraag trouwens: welke tijdszone hebben ze op de zuidpool?. Bij een ringvormige (ook wel genoemd annulaire) zonsverduistering is de zon gedeeltelijk aan het zicht onttrokken door de maan “€ de zon vormt een lichtgevende rand om de maan. De schijnbare maandiameter wisselt door de niet cirkelvormige baan van de maan om de Aarde. Soms is de maan groot genoeg om de gehele zon te bedekken en dan hebben we een totale zonsverduistering. Soms is de maan net een tikkeltje te klein daarvoor en dan blijft er een randje zon over. En da’s donderdag 7 februari het geval. De verduistering is de 60e in de 121e Saroscyclus [2]223 maanden duren vrijwel exact even lang als 18 jaren. Dat betekent dat om de achttien jaar zon, maan en aarde vrijwel dezelfde posities ten opzichte van elkaar innemen, en dat betekent op zijn … Continue reading, die begon op 25 april 944. Hebben we in Nederland ook nog iets leuks in het vooruitzicht qua verduisteringen? Jazeker: in de vroege ochtend van donderdag 21 februari a.s. hebben we een totale maansverduistering! 🙂 Ik zal daar binnenkort wel meer over vertellen. Bron: Sterrengids 2008.

    References[+]

    References
    ↑1 Goede vraag trouwens: welke tijdszone hebben ze op de zuidpool?
    ↑2 223 maanden duren vrijwel exact even lang als 18 jaren. Dat betekent dat om de achttien jaar zon, maan en aarde vrijwel dezelfde posities ten opzichte van elkaar innemen, en dat betekent op zijn beurt weer dat zons- en maansverduisteringen zich om de achttien jaar herhalen. Deze periode van achttien jaar  heet Saros.

    2007 TU24 is ook een supernovascheerder

    Geplaatst op door Arie Nouwen
    2

    Credit: Richard Steinberg

    De Aardscheerder 2007 TU24, die vorige week maandag de Aarde op 537.500 km afstand passeerde, is door prof. Richard Steinberg (Drexel Universiteit in Philadelphia, VS) gefotografeerd juist op het moment dat hij een supernova passeerde. De planetoïde is kennelijk ook een supernovascheerder. 🙂 Het gaat om SN2008A [1]Het is de eerst ontdekte supernova in 2008, vandaar de A. in NGC 634 [2]In het sterrenbeeld Driehoek., op de foto bij de twee streepjes. Het sterrenstelsel is van magnitude 13 en de supernova magnitude 17. Een twee seconde durend filmpje met 52 frames van de passage is hier te zien (4,09 Mb). Een foto van het tafereel met iets meer pixels is hier verkrijgbaar (870 Kb). De apparatuur die Steinberg gebruikte: ST8XME – 12″ Meade LX200R @ f/5 – AP1200 – MaxIm DL v4.61. Bron: Starstryder + Techgroups.Yahoo.com.

    References[+]

    References
    ↑1 Het is de eerst ontdekte supernova in 2008, vandaar de A.
    ↑2 In het sterrenbeeld Driehoek.

    Volg de Cassini live met CASSIE

    Geplaatst op door Arie Nouwen
    Beantwoorden

    Credit: NASA

    Het is nu mogelijk om middels de Cassini at Saturn Interactive Explorer (CASSIE) mee te vliegen met de Saturnusverkenner Cassini. 😯 Het Jet Propulsion Laboratory en CIT (Center for Innovative Technology) van de NASA hebben de 3D-applicatie ontwikkeld, waarmee je real-time kunt zien waar de Cassini zich precies bevindt. Je moet eerste even de software downloaden, een stuk of 15 Mb en als ’t goed is zie je dan na de installatie ervan drie vensters: Waar is de Cassini op dit moment, een missie-overzicht en tenslotte de zeven grote Saturnusmanen. Alle vensters hebben aparte instructievensters, dus een kind kan de was doen. In dat eerste “Where is Cassini Now?” venster zie je alle verrichtingen van de Cassini de afgelopen 12 uur tot aan nu plus de komende 12 uur. Je ziet dus ook welke dingen hij gáát doen. Een klik op de Go-knop laat dat alles in drie seconden zien. Afijn, ga het spulletje lekker downloaden en bekijk ’t effe. 😉 Bron: NASA/JPL.