ETA op zoek naar exploderende zwarte gaten

Een mini-zwart gat die om de vijfdedimensie heen zit

Credit: onbekend.

Loopt je geplande vakantie naar de Spaanse stranden deze zomer gevaar door een nieuw soort van terroristische dreiging? Nee, wees gerust. De Baskische afscheidingsbeweging ETA is niet van plan zwarte gaten in te gaan zetten als nieuw dood en verderf zaaiend wapen tegen de Spaanse overheid. We hebben het hier over de Eight-meter-wavelength Transient Array, een andere ETA dus, die binnenkort op zoek gaat naar exploderende mini-zwarte gaten. 😉 Ik heb die dingen hier al vaker besproken, onder andere in verband met de interessante vraag wat er gebeurt als zo’n kreng de Aarde raakt. Zonder dat we ’t weten of dat we er kennelijk last van hebben zou ’t zelfs kunnen zijn dat een mini-zwart gat in het centrum van de Aarde zit. Afijn, dergelijke Primordial Black Holes (PBH), zoals ze in de Anglicaanse wereld worden genoemd, zijn doelwit van de ETA, een radioantenne in Montgomery County en North Carolina (beiden VS), die op een frequentie van 29-47 MHz probeert radiostraling van exploderende PBH’s te detecteren. Sinds Stephen Hawking er in 1975 mee aankwam weten we dat zwarte gaten niet voor de eeuwigheid zijn, maar langzaam maar zeker kunnen ‘verdampen’. Een PBH van 1012 kg zwaar zou anno nu, 14 miljard jaar na het ontstaan ervan tijdens de oerknal, door z’n laatste beetje massa heen zijn en in één laatste knal exploderen. Het interessante nu is dat een groepje sterrenkundigen denkt dat die PBH’s ons iets kunnen vertellen over de vijfde dimensie! Jazeker, een extra ruimtedimensie die bovenop de vier bekende ruimte-tijddimensies komt. Van die vijfde dimensie merken wij niets, want hij is opgekruld met een doorsnede van minder dan een miljardste nanometer. Maar die sterrenkundigen, onder leiding staan van Mike Kavic (Virginia Tech Department), denkt dat die PBH’s als ’t ware vastgeplakt zitten rondom die vijfde dimensie. Als ze met de ETA radiostraling van exploderende PBH’s kunnen ontvangen hopen Kavic et al meer te weten te komen over die extra ruimtedimensie. Klinkt allemaal erg sciencefiction-achtig, maar tegenwoordig staan we nergens meer van versteld. We wachten de ETA-berichten netjes af. Bron: Universe Today.

De Maan in Eerste Kwartier

Zoals gemeld was het afgelopen zaterdag-avond tijdens de Nationale Sterrenkijkdagen aardig helder. Dit in tegenstelling tot zaterdagmiddag en vrijdagavond, toen wolken roet in het eten gooiden. Ik was er zaterdagavond zelf niet bij, maar Jorrit den Hartog, lid van Christiaan Huygens [1]O ja, en sinds een poosje het jongste bestuurslid van Huygens. wel. Hij heeft met z’n Casio diverse foto’s van de Maan in Eerste Kwartier [2]Ja, precies… de foto is in spiegelbeeld. gemaakt. Eentje laat ik hierbij zien. Aardig resultaat voor een (ex-jeugd-)lid. Ik doe ’t zelf niet beter hoor, voor de duidelijkheid. Even wat info van de foto voor de archieven: Camera Casio EX-Z70 brandpuntsafstand 38 mm, belichtingstijd 1/60 seconden. Gefotografeerd door de regenpijprefractor van Huygens, diameter 150mm F1.800 mm. Jorrit, ga zo door! 😀

References[+]

References
1 O ja, en sinds een poosje het jongste bestuurslid van Huygens.
2 Ja, precies… de foto is in spiegelbeeld.

Genesis-avontuur loopt toch goed af

Credit: NASA/JPL-Caltech

Genesis was de eerste ruimtesonde die geprobeerd heeft om de zonnewind letterlijk en figuurlijk te ‘vangen’. Hij werd op 8 augustus 2001 gelanceerd en kwam op het L1 Lagrangepunt tot stilstand, 1,5 miljoen km van de Aarde verwijderd. Vanaf dat punt werden door Genesis van december 2001 tot 1 april 2004 atomen, ionen en hoog-energetische deeltjes van de zonnewind opgevangen op drie collectoren. Elke collector bestond uit een raster van silicium, goud, saffier en diamant. Toen de ‘buit’ binnen was keerde de capsule terug naar de aarde, waarbij vooral de landing spectaculair zou zijn. De bedoeling was dat de capsule de aardse atmosfeer zou binnendringen en daarbij afgeremd zou worden met parachutes. Vervolgens zouden stuntpiloten in helikopters het pakketje met een lange haak uit de lucht vissen, zodat een harde landing met fatale gevolgen voor de broze lading voorkomen zou worden. Er zat een prijskaartje van $264 miljoen aan de Genesis, dus een goede afloop werd dringend op prijs gesteld door de NASA-leiding. Niet voor niets dat er zelfs een reserve-helicopter werd gecharterd voor het geval de eerste helicopter met vanghaak dienst zou weigeren. Op 8 september 2004 was de grote dag aangebroken. Via webcast kon iedereen over de gehele wereld getuige zijn van de landing. Nou, jullie voelen ‘m uiteraard al aankomen: Murphy’s wet werd die dag weer eens van stal gehaald en alles wat fout kon gaan dat ging fout [1]Wie graag rampenverhalen leest kan het rapport over de fatale landing van Genesis hier lezen. 11,9 Mb NASA-horror 😉 . De parachutes gingen niet open, zodat de capsule een te hoge snelheid had om door één van de twee helicopters te worden gevangen en met een vaartje van 311 km/uur (86 meter per seconde) stortte hij ergens in de woestijn van Utah te pletter (zie afbeelding).

Credit: NASA/JPL-Caltech

De meest verdachte oorzaak van de crash is een remkrachtsensor welke de wrijvingsafremming die ontstaat bij het binnengaan van de dampkring had moeten detecteren, zodat de parachutes konden opengaan. Men heeft ontdekt dat deze verkeerd op een printplaat was gemonteerd [2]Da’s nou juist het meest wrange van het hele verhaal: Edward A. Murphy jr. heeft rond 1952 z’n wet bedacht naar aanleiding van een verkeerd geïnstalleerde remkrachtsensor!. 😯 Tot zo ver de rampspoed. Maar dan de gelukkige afloop. Een aantal collectoren bleek wonder boven wonder bruikbaar te zijn en de ingevangen deeltjes te hebben bewaard. Uiteraard moest eerst bekeken worden of er geen besmetting was met aardse bronnen, maar dat blijkt mee te vallen. Vorige week werden op de 39e LPSC voorlopige resultaten bekendgemaakt en daaruit blijkt dat er met name verschillen zijn in de hoeveelheid zuurstofisotopen in verschillende delen van het zonnestelsel. Die gegevens zijn voor sterrenkundigen belangrijk om precies te weten te komen hoe het zonnestelsel is ontstaan. En zo heeft Genesis ons toch nog iets verteld over de genese van het zonnestelsel. Bron: BBC.

References[+]

References
1 Wie graag rampenverhalen leest kan het rapport over de fatale landing van Genesis hier lezen. 11,9 Mb NASA-horror 😉
2 Da’s nou juist het meest wrange van het hele verhaal: Edward A. Murphy jr. heeft rond 1952 z’n wet bedacht naar aanleiding van een verkeerd geïnstalleerde remkrachtsensor!

Nationale Sterrenkijkdagen bij Huygens goed verlopen

Afgelopen weekend zijn overal in Nederland de Nationale Sterrenkijkdagen gehouden. Op het moment dat ik dit schrijf (zondagmiddag) zijn ze feitelijk nog bezig, maar als ik zo naar het weer buiten kijk vrees ik dat het meer Nationale Wolkenkijkdagen zullen zijn. 🙂 Bij sterrenkundevereniging Christiaan Huygens hebben ze de deuren vrijdagavond, zaterdagmiddag en -avond voor het publiek opengezet. Ik ben zelf zaterdagmiddag wezen kijken met de kinderen [1]M’n vrouw bivakkeert ’t hele weekend met een vriendin in Antwerpen, dus m’n pa-rol krijgt even de nadruk.. We kunnen wel stellen dat ondanks het mindere weer de sterrenkijkdagen bij Huygens een succes waren. Vrijdagavond kwam het maantje af en toe tussen de wolken door tevoorschijn en zaterdagmiddag was het met de zon net zo bedroevend gesteld, maar ’s avonds klaarde het op en kon het publiek (veel kinderen!) genieten van objecten zoals de Maan, Mars, Saturnus, M37 (open sterrenhoop) en M81 (sterrenstelsel). Binnen was Kees Kwakerkaak degene die een presentatie hield over de interessante facetten van sterrenkunde en wat ze daar bij Huygens allemaal mee doen. Ik heb zelf een aantal plaatjes geschoten en die zijn op de astroblog-fotopagina te zien.  Vrijdagavond was er overigens nog hoog bezoek bij Huygens: de Burgemeester van Papendrecht, Kees de Bruin, kwam zelf langs om eens een kijkje te nemen. Voorzitter Arno Hol greep het bezoek direct aan om even ‘zaken’ met De Bruin te doen, d.w.z. om de dreiging van de komst van een gasstation in Wijngaarden te bespreken. De Gasunie wil vlakbij het verenigingsgebouw van Huygens een verdeelstation voor aardgas neerzetten en daar schijnen in verband met de veiligheid een grote hoeveelheden lampen te moeten branden. Lichtvervuiling dus. 🙁 Niemand is blij met dat station, die volgens de berichten in 2010 moet draaien. De Bruin was trouwens onder de indruk van de activiteiten van Huygens en dat liet hij ook blijken middels een schrijven in het gastenboek.

References[+]

References
1 M’n vrouw bivakkeert ’t hele weekend met een vriendin in Antwerpen, dus m’n pa-rol krijgt even de nadruk.

Sara helpt Atlas in diens zoektocht

Credit: CERN

Als je ’t niet beter wist zou je denken dat ik het heb over een Griekse mythologie: Sarah die Atlas bijstaat in z’n zoektocht naar het onbekende. Mis dus. Het gaat over het in Amsterdam en Almere gevestigde rekencentrum Sara, die bekend is vanwege z’n diensten op het gebied van ‘high performance computing & visualisatie, high performance networking en infrastructuurdiensten’. Zo staat het tenminste in de wervende folders. Sara is één van de elf instituten in de wereld die in het zgn. World Wide LHC Computing Grid (WLCG) gaan meewerken aan het verwerken van de data van het Atlas-experiment, de belangijkste detector van de Large Hadron Collider. Via supersnelle verbindingen staan de 11 centra met de LHC bij Genéve in verbindingen. Als de LHC eenmaal op volle stoom draait zullen de gegevens met minstens 10 Gb per seconde door de lijnen vliegen. Voor de opslag van de gegevens is een verdeelsleutel gemaakt en daaruit blijkt dat Sara 15% van de data van Atlas op gaat slaan. Vanuit de 11 centra worden de gegevens met een iets trager vaartje van zo’n gigabit per seconde weer verder verspreid naar andere centra, zoals in Nederland het NIKHEF, het Nationaal Instituut voor Kernfysica en Hoge-Energiefysica. Op al die centra en instituten gebeuren twee dingen: ze analyseren de 600 miljoen botsingen van de protonen die per seconde in de Atlas-detector plaatsvinden én ze maken continue Monte-Carlo simulaties van de botsingen. Die simulaties zijn noodzakelijk om voortdurend nagebootste botsingen te vergelijken met de echte botsingen. In feite wordt in de Monte-Carlo simulaties iedere cm² van de Atlas compleet nagebootst en dat afgezet tegen de echte metingen. Ergens hoopt men dan datgene aan te treffen waar de hele bouw van de LHC in feite om te doen is: het Higgsboson. Ja, ik weet het, het wordt inmiddels saai. Maar het zou toch mooi zijn als die Higgsboson als eerste opduikt in de data bij de Amsterdamse Sara! 😀 Mooi voorbeeld trouwens van Science 2.0. Bron: NRC-Handelsblad, 15 maart 2008.

Mercurius heeft een natriumstaart

Credit: Center for Space Physics, Boston University

Het was een poosje stil rondom Mercurius, die half januari eventjes gepasseerd werd door de Messenger, maar nou is er toch weer opmerkelijk nieuws. De kleinste planeet van het zonnestelsel blijkt namelijk een permanente staart te hebben die altijd van de Zon is afgericht, als ware het een komeet. Onderzoekers van de Universiteit van Boston hebben de staart ontdekt, die een lengte van minstens 4,5 miljoen km moet hebben en die bestaat uit natriumatomen. Die atomen zijn uit het oppervlak van Mercurius vrijgemaakt door de voortdurende inslag van micrometeorieten en energierijke deeltjes van de Zon. Sommige natriumatomen vallen terug op het oppervlak, maar anderen hebben zo’n grote snelheid dat ze ontsnappen en een extreem ijle ‘atmosfeer’ rondom Mercurius vormen. De geringe druk van het zonlicht is vervolgens voldoende om ze tegen de aantrekkingskracht van Mercurius in verder de ruimte in te blazen. De staart werd voor het eerst gefotografeerd door Jeffrey Baumgardner en z’n collegae vanaf de McDonald-sterrenwacht in Texas (zie afbeelding). Eerst manen met ringen en nou weer planeten met staarten, het moet toch niet gekker gaan worden! 😉 Bron: NRC-Handelsblad, 15 maart 2008.

Science 2.0

Credit: DK

Vorige week schreef computerspecialist Ben Shneiderman (Universiteit van Maryland, VS) een artikel in het wetenschappelijke blad Science over de werkwijze van de hedendaagse wetenschappen. Die werkwijze wijkt dusdanig af van de traditionele wetenschappen dat Shneiderman van Science 2.0 spreekt. We kennen al zo’n 400 jaar Science 1.0, geïnitieerd door Francis Bacon en vervolgens vormgegeven door helden zoals Galileo, Newton en Einstein. Bacon kwam als eerste met de wetenschappelijke methode van het formuleren en toetsen van hypothesen, die anno 2008 nog steeds het hart van de wetenschappen vormt. In Bacon’s methode speelt inductie een belangrijke rol, een bepaalde manier van redeneren, die dient als bewijstechniek. Shneiderman constateert dat de methode nog steeds wordt gebruikt, maar dat wetenschap steeds meer wordt bedreven in grote netwerken, waarin gegevens worden gedeeld. Daardoor worden andere zaken belangrijk, zoals wederzijds vertrouwen, gemeenschappelijke verantwoordelijkheid en empathie. Een voorbeeld van Science 2.0 is de zogenaamde Gridtechnologie. Steeds vaker worden grote onderzoeken, zoals de Large Hadron Collider van CERN bij Genéve en LOFAR in Noord-Nederland, door grote groepen wetenschappers uitgevoerd. Via computercentra verspreid over de hele wereld delen de onderzoekers geheugencapaciteit, rekenkracht en meetgegevens met elkaar. Ik heb al eens eerder beschreven welke gigantische hoeveelheden dataverkeer dat soort onderzoeken opleveren. De LHC zal naar verwachting per jaar zoveel data opleveren dat als je ’t op CD’s zou branden de stapel 20 km hoog zou worden. 😯 Shneiderman is met z’n team ook bezig om á  la de Science 2.0 methode te werken, in het 911.gov Community Response Grid project dat bedoeld is om alert te reageren bij grote rampen. Bron: NRC-Handelsblad, 15 maart 2008 en Eurekalert.com.

Bevat AA Tauri de sleutel tot buitenaards leven?

Credit: NASA/JPL-Caltech/J. Carr (Naval Research Laboratory)

Met behulp van de infraroodsatelliet Spitzer van de NASA zijn sterrenkundigen er in geslaagd om bij de ster AA Tauri (in Stier) grote hoeveelheden water en organische moleculen te detecteren. AA Tauri is een zeer jonge ster, nog geen miljoen jaar oud, die 450 lichtjaar ver weg ligt en die omgeven wordt door een protoplanetaire schijf. Het is als ’t ware een kopie van het zonnestelsel in haar vroegste tijden. Het bijzondere aan de waarnemingen van AA Tauri is dat ze ook een spectrum [1]Uit zo’n spectrum kan de precieze chemische samenstelling van een gas worden afgeleid. Voor sterrenkundigen bevat zo’n ‘vingerafdruk’ meer informatie dan een foto van een … Continue reading hebben verkregen waar duidelijk uit blijkt dat de stofschijf om de ster alle ingrediënten bevat om leven te laten ontwikkelen! 😯 Alle chemische organische materialen zijn ook nog eens in de ‘bewoonbare zone’ [2]Dat wil zeggen dat de omstandigheden er gunstig zijn om leven te herbergen. De Engelse term daarvoor is Habitable Zone (HZ). Andere termen die gebruikt worden zijn ‘Groene Gordel’ of … Continue reading gesitueerd, de afstand tot AA Tauri die qua temperatuur gunstig is om water vloeibaar te laten zijn. Tot die chemische ingrediënten behoren waterstofcyanide, acetylheen, koolstofdioxide en water. Klinkt niet allemaal erg ‘levensvriendelijk’, maar schijnen ze essentieël te zijn voor het ontstaan van leven. Kortom, AA Tauri zou wel eens de sleutel kunnen bevatten om meer te weten te komen over het ontstaan van buitenaards leven. Bron: NASA/JPL.

References[+]

References
1 Uit zo’n spectrum kan de precieze chemische samenstelling van een gas worden afgeleid. Voor sterrenkundigen bevat zo’n ‘vingerafdruk’ meer informatie dan een foto van een object.
2 Dat wil zeggen dat de omstandigheden er gunstig zijn om leven te herbergen. De Engelse term daarvoor is Habitable Zone (HZ). Andere termen die gebruikt worden zijn ‘Groene Gordel’ of ‘Goudlokje Zone’ (Goldilock). Dat laatste slaat op het sprookje van de drie beren, waarbij de jongste beer pap voorgeschoteld krijgt. Het eerste bord pap is te heet, het tweede bord te koud en het derde bord is precies goed. En zo is het ook met aardachtige planeten: ze kunnen te warm zijn, te koud of precies goed.

π-dag

Credit: Piday.org.

Goh, weer wat geleerd: 14 maart is niet alleen de geboortedag van bekende wetenschappers als Albert Einstein en Giovanni Schiaparelli, maar het staat internationaal ook bekend als Pi-dag. Zoals bekend mag worden verondersteld is pi (π) de verhouding tussen de omtrek en de middellijn van een cirkel. In veel formules in de natuur- en sterrenkunde wordt gebruik gemaakt van π, dus het getal is van grote waarde voor deze wetenschappen. Om de cijferreeks te onthouden zijn vele rijmpjes verzonnen. Die van Isaac Asimov is wel grappig: How I want a drink, alcoholic of course, after the heavy lectures involving quantum mechanics. 🙂 Dat levert 3,141.592.653.589.79 op. Hieronder nog een grappige dino-cartoon [1]Ik gebruik ze vaker, bijv. over snaren. over Pi-dag. Weet je gelijk waarom ’t op 14 maart wordt gevierd. Happy Pi-day allemaal! Bron: Piday.org + Qwantz.com.

Credit: Ryan North

References[+]

References
1 Ik gebruik ze vaker, bijv. over snaren.

En nog een Enceladusje

Credit: NASA/JPL-Caltech.

Deze foto wil ik jullie niet onthouden: eentje van Enceladus, ja alweer die maan. Hij is gisteren al gepubliceerd en hij is door Cassini van afstand genomen, dus geen close-up. Maar het bijzondere is dat de foto Enceladus toont terwijl deze in de schaduwzijde van Saturnus verkeerde. Enceladus zou in de schaduw volkomen donker moeten zijn en toch is hij zichtbaar. Dat komt doordat zonnestralen de ringen van Saturnus verlichten. Dat licht wordt weerkaatst en gaat vervolgens richting oppervlakte van Saturnus (de wolken met een hoog weerkaatsend vermogen) en via Saturnus wordt Enceladus weer verlicht. In feite is het dus indirect indirect zonlicht [1]Zon > ringen > Saturnus > Enceladus. dat we hier zien. Volgens Emily Lakdawalla van de Planetary Society wordt de linkerkant van Enceladus ook nog eens zwakjes verlicht door de maan Rhea en de rechterkant door de manen Thetys en Dione. Je moet maar even in de bron kijken voor haar uitleg daarover. Die witte stipjes zijn overigens geen sterren, maar een soort ruis die veroorzaakt wordt door protonen uit het magnetische veld van Saturnus. Bron: Planetary.org/blog.

References[+]

References
1 Zon > ringen > Saturnus > Enceladus.