Maandelijks archief: maart 2008

Ready for take off

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA

“Ik ben er klaar voor, ik ben er klaar voor”, roept Spongebob Squarepants altijd. Zoiets zullen commandant Dominic Gorie en piloot Gregory H. Johnson van de Space Shuttle Endeavour op dit moment ook wel roepen. Morgenochtend om 07.28 uur Nederlandse tijd zal de Endeavour namelijk beginnen aan de 16-daagse missie STS-123. Doel van de missie: Kibo en Dextre bij de ISS brengen. Er is een kans van 90% op dit moment qua weersverwachtingen dat de lancering doorgaat, dus de vooruitzichten zijn gunstig. Alles is morgenochtend uiteraard in geuren en kleuren te bekijken op NASA-TV. Bron: NASA.

Binnenkern Aarde heeft zelf ook weer een kern

Geplaatst op door Arie Nouwen
4

Credit: Universiteit van Illinois

Het traditionele beeld van de opbouw van de Aarde is van buiten naar binnen: korst, buitenmantel, binnenmantel, buitenkern en tenslotte de binnenkern. Zie dit plaatje voor dat ui-vormige beeld. Maar ja, traditionele beelden zijn er niet voor de eeuwigheid en dat blijkt maar weer eens: de binnenkern van de Aarde heeft zelf ook een kern! Een binnenkern-kern dus. De vaste ijzeren binnenkern van de Aarde is 2.400 km in diameter en die wordt omgeven door een vloeibare buitenkern die 7.000 km groot is. Geologen van de Universiteit van Illinois (VS), gasten die je deze week waarschijnlijk in League City aan zal treffen, hebben geprobeerd de opbouw van de Aardkern beter in kaart te brengen. Onderzoek aan trillingen van aardbevingen, die de aardkern passeren en vervolgens worden geregistreerd met seismografen, toonde de onderzoekers dat er in de binnenkern nóg een kern zit die 1.180 km groot is, de helft dus van de ’traditionele’ binnenkern. Het verschil tussen de binnenste binnenkern en de buitenste binnenkern (volgen jullie het nog?) zit ‘m in de kristalstructuur van het ijzer. Het vaste ijzer zorgt er voor dat het magnetische veld van de Aarde wordt opgewekt en de ijzerdeeltjes in de verschillende kerndelen kunnen een verschillende groepering (‘alignment’) hebben t.o.v. de magnetische veldlijnen én de rotatieas van de Aarde. Mmmm, het wordt toch tijd dat we Jules Verne’s reis naar het binnenste van de Aarde maar eens echt uit gaan voeren. Z’n reis de ruimte in is al begonnen. 😉 Bron: Universiteit van Illinois.

39e LPSC in League City begonnen

Geplaatst op door Arie Nouwen
4

Credit: LPSC.

Vandaag, 10 maart 2008, is de 39e LPSC in League City (Texas, VS) begonnen! Huh? LPSC, wazdá nouwweer? We hebben het over de Lunar and Planetary Science Conference. Er komen daar tot en met komende vrijdag een paar duizend planetologen, geologen en andere logen die menen verstand te hebben van planeten, manen, dwergplaneten en andere objecten in het zonnestelsel. Het is een jaarlijks evenement, qua omvang en wetenschappelijke impact vergelijkbaar met de halfjaarlijkse bijeenkomsten van de A.A.S. en dus kunnen we de komende week weer een stroom van nieuws vanuit League City (ergens bij Houston in de buurt) verwachten. Er gaat ook weer een delegatie astrobloggers naar toe, waaronder de dames Pamela L.Gay en Emily Lakdawalla. De bedoeling is dat ze net als op de 211e A.A.S. bijeenkomst in januari in Austin live verslag doen van de presentaties via Astronomy Podcasts. Er zullen vele discussies gevoerd gaan worden, zoals over de vraag waarom we weer met bemande reizen naar de Maan gaan en waarom Pluto slechts een dwergplaneet is. Afijn, alle planetaire ogen zijn deze week op League City gericht. Wordt vervolgd. Bron: Starstryder.com.

Nationale Sterrenkijkdagen

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Wil je met eigen ogen de ringen van Saturnus zien? Of de kraters op de Maan? Kom dan kijken bij sterrenkundevereniging Christiaan Huygens. Op vrijdag 14 maart en zaterdag 15 maart stellen de leden hun telescopen op voor iedereen die belangstelling heeft in sterrenkunde. Dit gebeurt in het kader van de jaarlijkse Landelijke Sterrenkijkdagen die voor de 32e maal worden georganiseerd. Bij helder weer wordt de sterrenwacht van sterrenkundevereniging Christiaan Huygens geopend. De grote lenzentelescoop van de vereniging wordt in stelling gebracht. Ook staan verschillende soorten telescopen van de leden gereed om de sterrenhemel van dichtbij te laten zien. Wat is er zoal te zien?

De Maan

Tijdens de sterrenkijkavonden is de Maan te zien is z’n Eerste Kwartier. De rechterhelft van de maanschijf is verlicht en dat levert prachtige schaduwen bij de kraters op.

Orion en Grote Hond

Als we half maart helder weer is en we rond 21 uur in de richting van het zuiden kijken, zien we daar een zeer heldere, heftig twinkelende ster. Dat is Sirius. Het is de helderste echte ster van de hele hemel. Iets links boven Sirius valt een andere ster op: die heet Procyon. Rechts boven Sirius is er een mooie samenstand van drie even heldere sterren op een rij. Onder dit drietal en ook erboven staan twee goed zichtbare sterren. Samen vormt dit zevental het sterrenbeeld Orion. In Orion bevindt zich de beroemde Orionnevel. Dat is een grote gasnevel tussen de sterren. Hij bevindt zich 1500 lichtjaren van ons vandaan. In de nevel worden nog steeds sterren geboren.

Mars

Een eindje boven Orion, hoog in het zuidwesten is een geel-oranje stip te zien: dat is geen ster, het is de planeet Mars. Op 14 en 15 maart staat de maan in de buurt van deze planeet: op 14 maart rechts ervan en een dag later links van Mars. Als we Mars bekijken met een telescoop zien we een klein roodachtig bolletje met een wit stipje erop. Dat laatste is een poolkap van de planeet.

Saturnus

Links van Sirius, vrij hoog in het zuidoosten, staat het sterrenbeeld Leeuw met daarin een opvallend lichtpuntje. Dat is Saturnus, de beroemde planeet met de ringen. Vlak boven Saturnus staat een iets zwakkere stip. Dat is de ster Regulus, de hoofdster van de Leeuw. Met een telescoop bekeken is Saturnus inderdaad een bolletje omgeven door een smalle ring. Bovendien is op enige afstand van de planeet een kleine stip te zien. Dat is zijn grootste maan Titan. Met een grote amateurtelescoop zijn nog meer maantjes te zien.

De Zon

Zaterdagmiddag worden kijkers met speciale filters op de zon gericht. Met een beetje geluk zullen zonnevlekken en zonnevlammen zo groot als de Aarde te zien zijn.

Binnenprogramma

Naast het sterrenkijken staan er allerlei andere activiteiten op het programma. Dus ook bij bewolkt weer is er genoeg te beleven: Er worden doorlopend astronomische presentaties gegeven. Je kunt uitleg krijgen over de werking van al dan niet computergestuurde telescopen. Er zijn computers met sterrenkundige software.

De activiteiten vinden plaats bij het Streeknatuurcentrum Alblasserwaard aan de Matenaweg 1, tussen Papendrecht en Wijngaarden. De sterrenkijktijden zijn op vrijdag 14 maart van 19.00 uur tot 23.00 uur en zaterdag 15 maart van 15.00 tot 23.00 uur. De toegang is gratis. Bekijk eventueel de routebeschrijving.

Superzware zwarte gaten en donkere materie bijten elkaar

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA/ESA

Superzware zwarte gaten [1]De zgn. SMBH, Supermassive Black Holes. in de centra van sterrenstelsels trekken door hun gravitatiekracht voortdurend materie aan. Die materie bereikt tijdens dat invallen zeer hoge snelheden tot aan de lichtsnelheid en vormt een zogenaamde accretieschijf. Door verhitting zendt de materie röntgenstraling uit en die wordt op Aarde weer door satellieten gedetecteerd, als zijnde afkomstig van quasars of actieve sterrenstelsels. Nou zou je verwachten dat de materie die richting zwart gat valt zowel uit baryonische materie [2]Dat is doodgewone materie waar wij, planeten en sterren van gemaakt zijn. bestaat als uit donkere materie, het exotische goedje waar zo’n kwart van het heelal uit bestaat. Donkere materie voelt net als gewone materie de gravitatiekracht, dus zal zich ook ‘aangetrokken voelen’ door het superzware zwart gat. Maar wat blijkt nu: onderzoek van twee Franse sterrenkundigen, te weten Sebastien Peirani en J.A. de Freitas Pacheco laat zien dat hooguit 10% van de invallende materie uit donkere materie bestaat. Ze kwamen achter dit percentage door te kijken naar de wijze waarop donkere materie op het zwarte gat zal vallen. Dat blijkt ‘botsingloos’ te zijn, collisionless in ’t Engels, d.w.z. dat de invallende donkere materie niet zorgt voor verhitting en vervolgens het uitzenden van röntgenstraling. Wat Peirani en de Freitas Pacheco deden was diverse modellen van accretieschijven bekijken met diverse hoeveelheden invallende baryonische en donkere materie en die resultaten vervolgens vergeleken met de waarnemingen aan quasars. En dan blijkt dat de waarnemingen het beste overeenkomen met een geringe inval van donkere materie. Kennelijk bijten de superzware zwarte gaten en donkere materie elkaar. Waarom dat zo is moet nog worden uitgezocht. Werk aan de winkel voor de dames c.q. heren theoretici. Bron: Universe Today.

References[+]

References
↑1 De zgn. SMBH, Supermassive Black Holes.
↑2 Dat is doodgewone materie waar wij, planeten en sterren van gemaakt zijn.

Jules Verne is vanmorgen gelanceerd

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: ESA – S. Corvaja 2008

ATV Jules Verne is vanochtend met succes door een Ariane 5-raket in een lage baan om de aarde gelanceerd. De lancering vond plaats om 05u03m Nederlandse tijd vanaf het Guiana Space Centre, de Europese lanceerbasis in Kourou in Frans-Guyana. Oeps, helemaal vergeten de wekker te zetten. 😉 Voor deze vlucht was een nieuw type Ariane-5 nodig, de Ariane 5ES (Zie hier alle varianten van de Ariane 5). Deze is speciaal aangepast om het voertuig van bijna 20 ton – meer dan twee keer zo zwaar dan de zwaarste last die Ariane 5 tot nu toe heeft gedragen – in een lage baan om de aarde te kunnen lanceren. Jules Verne is het eerste Automated Transfer Vehicle (ATV) van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. Het is een nieuwe serie autonome ruimtevaartuigen, ontworpen om het internationale ruimtestation ISS te bevoorraden en afval mee terug te nemen. De komende weken zal het voertuig manoeuvres uitvoeren op weg naar het ruimtestation, om daar uiteindelijk te koppelen en de lading vracht, brandstof, water en zuurstof te bezorgen. Meer informatie over de ATV Jules Verne in de bron van dit bericht. Bron: ESA.

Electronen wijzen op drie ringen van Rhea

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: NASA

Deze week kwam het bericht dat de maan Rhea van Saturnus vermoedelijk ook ringen heeft, daarmee de eerste maan in het zonnestelsel met ringen zijnde. Maar harde gegevens daarvoor ontbraken nog. Gisteren publiceerde Emily Lakdawalla van de The Planetary Society Weblog grafieken afkomstig van de Magnetospheric Imaging Instrument (MIMI) aan boord van Cassini met de aanwijzingen voor de ringen. Met het instrument wordt de stroom van electronen gemeten afkomstig van de magnetosfeer van Saturnus. In de grafiek van Rhea, gemaakt op 26 november 2005 [1]Grote vraag: waarom duurt het twee en een half jaar voordat dit soort gegevens en conclusies openbaar worden gemaakt?, zijn duidelijk drie dipjes te zien die wijzen op onderbrekingen in de ‘flux’ van de electronen door materiaal wat ze tegenhoudt. Dat zouden dan de ringen van Rhea moeten zijn. De ringen bevinden zich 1.615 km, 1.784 km en 1.991 km van het centrum van Rhea. Ter vergelijking is ook de grafiek van een andere maan eronder gezet, die van Thetys. Daar zitten geen onderbrekingen in de electronenflux. Mimi, geweldig werk hoor. Bron: Planetary.org/blog.

References[+]

References
↑1 Grote vraag: waarom duurt het twee en een half jaar voordat dit soort gegevens en conclusies openbaar worden gemaakt?

Wordt Galileo’s graf geopend voor DNA-testen?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Geplaatst in geschiedenis | Getagged Galileo | Geef een reactie

Alpha Centauri móet wel aardachtige planeten hebben

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: Mark Fisher.

Na de Zon staat het drievoudige stersysteem Alpha Centauri [1]Bestaande uit de sterren α Cen A, α Cen B en de veel kleinere Proxima Cen. van alle sterren het dichtst bij ons. De afstand tot de zon bedraagt 4,36 lichtjaar, een ‘schamele’ 41,5 biljoen km. 😉 Bekend was al dat α Cen B aardachtige planeten kan hebben. Maar met zogenaamde Monte Carlo-berekeningen op de computer heeft een team sterrenkundigen, waaronder Javiera Guedes en Greg Laughlin, laten zien dat α Cen B wel aardachtige planeten móet bevatten.  Bij die Monte-Carlo-berekening, ooit in de jaren ’40 in het Los Alamoslab bedacht bij het maken van de Amerikaanse atoombom, simuleert men een bepaalde situatie met alle mogelijke parameters. In het geval van het Alpha Centauri-systeem waren dat parameters zoals afstand, massa van de sterren, de sterevolutie van de afzonderlijke sterren, etc… Wat uit de simulatie kwam was dat in álle gevallen rondom α Cen B aardachtige planeten ontstonden. In veel gevallen zelfs op de juiste afstand om ook vloeibaar water te kunnen hebben. 😯 Maar goed, da’s allemaal op de computer en met ingewikkelde numerieke berekeningen. De praktijk is uiteraard ook hier weerbarstig. Guedes, Laughlin en collegae willen daarom de komende jaren proberen de aardachtige planeten ook daadwerkelijk te zien. Ze gebruiken daar de 1,5-meter telescoop van het Cerro Tololo Inter-American Observatory in Chili voor. Goed, stel voor dat we daar inderdaad een 2e Aarde aantreffen én dat we besluiten om daar es een kijkje te gaan nemen. Hoe lang doen we dan met de huidige generatie ruimtevaartuigen over die 41.500.000.000.000 km? De Voyager 1 heeft als voorbeeld een snelheid van zo’n 17,136 km/sec. Deze zal er dan met dat vaartje 76.794 jaar over doen. α Cen B we komen er aan! 😀 Bron: Universiteit van Santa Cruz.

References[+]

References
↑1 Bestaande uit de sterren α Cen A, α Cen B en de veel kleinere Proxima Cen.

De Curriculum Vitae van het heelal

Geplaatst op door Arie Nouwen
8

De WMAP heeft de volgende indrukwekkende CV van het heelal opgeleverd:

Beschrijving symbool WMAP alleen WMAP+BAO+SN*
leeftijd heelal t0 13,69 ± 0,13 miljard jaar 13,72 ± 0,12 miljard jaar
Hubble constante H0 71,9 +2,6-2,7 km/s/Mpc 70,5 ±1,3 km/s/Mpc
Leeftijd bij ontkoppeling t* 380.081 +5.843 -5.641 jaar 376.971 +3.162 -3.167 jaar
Leeftijd tijdens reïonisatie treion 427 +88-65 miljoen jaar 432 +90-67 miljoen jaar
Totale dichtheid Ωtot 1,099 +0,100-0,065 1,0050 ± 0,0061
Vergelijking van staat ω -1,06 +0,41-0,42 -0,992 +0,061-0,060
Baryondichtheid ΩB 0,0441 ± 0,0030 0,0456 ± 0,0015
Donkere energiedichtheid ΩΛ 0,742 ± 0,030 0,726 ± 0,015
Donkere materiedichtheid ΩC 0,214 ± 0,027 0,228 ± 0,013

’t Lijken allemaal droge cijfers, maar ze vertellen een gigantisch gedetailleerd verhaal over de aard en omvang van het gehele universum. Het gaat met name om het laatste rijtje data, waarin drie sets waarnemingen zijn gecombineerd. Uit de waarnemingen blijkt ook dat de neutrino’s in het vroege heelal een belangrijke rol hebben gespeeld in de expansie. Ik zal daar in een volgend astroblogje op terugkomen. Het grafiekje laat de ‘ingrediënten’ van het vroege én huidige heelal zien, die behoorlijk afwijken van elkaar. Petje af voor de mensen die de afgelopen vijf jaar met WMAP hebben gewerkt. Bron: Lambda.*WMAP + BAO + SN staat voor de resultaten van de WMAP gecombineerd met waarnemingen aan Baryon Acoustic Oscillations (BAO) en Type Ia supernovae (SN).