Maandelijks archief: maart 2008

Drooggevallen meer op Mars bevatte wellicht ooit leven

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: NASA

Met behulp van de High Resolution Imaging Experiment (HiRISE) camera aan boord van NASA’s Mars Reconnaissance Orbiter hebben ze op Mars een drooggevallen meer ontdekt, die vroeger leven kan hebben bevat. Het gaat om de Holdenkrater, te vinden op de lokatie 27° zuiderbreedte en 325,5 ° oosterlengte. De foto’s van de krater laten duidelijk restanten zien van sedimentatie die het gevolg is van de aanwezigheid van water. En waar water is kán leven hebben gezeten! De Holdenkrater ligt in een groter gebied met meerdere lagen, de Holdenbassin. Dat hele bassin stond ooit vermoedelijk onder water. Toen bij een inslag van een komeet of planetoïde de Holdenkrater ontstond werden grote brokstukken uit het bassin van 50 meter doorsnede en meer de lucht ingeslingerd en die sloegen vervolgens weer in in de omgeving. Dat veroorzaakten wat door geologen wordt omschreven als megabreccieën, d.w.z. een hele serie van gesteenten opgebouwd uit onregelmatige brokstukken van ouder gesteente die gevormd zijn door de inslag van een hele serie brokstukken. Uit metingen van een ander instrument aan boord van de MRO, de Compact Reconnaissance Imaging Spectrometer for Mars (CRISM) blijkt dat meer dan 5% van de aangetroffen sedimentatie in de Holdenkrater uit klei bestaat. Die klei zou restanten kúnnen bevatten van leven dat in het Holdenmeer kan hebben bestaan. Niet voor niets is de Holdenkrater één van de zes kandidaat-landingsplekken van de Mars Science Laboratory, de nieuwste Marsrover van de NASA die in september 2009 gelanceerd gaat worden  en vervolgens vanaf juli-september 2010 rond moet gaan tuffen. Bron: Eurekalert.

Gaan ze Dorito’s verkopen aan aliens?

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

Credit: Doritos

Het moet toch niet gekker worden! In Engeland hebben ze het plan om met de radiotelescoop van the European Incoherent Scatter Radar System (EISCAT) in Svalbard, ergens in het hoge en koude Noorwegen, een advertentie van Doritos uit te zenden richting het sterrenbeeld Grote Beer [1]Naar de ster 47 Ursa Major om precies te zijn, welke in het bezit is van twee mogelijk bewoonde exoplaneten.! 😯 Nee mensen, het is nog geen 1 april. Er werden al vaak diverse signalen richting potentiële verblijfplaatsen van ruimtewezens uitgezonden, zoals onlangs nog een Beatlernummer naar de Poolster, maar een advertentie van zoutjes is echt uniek. Zijn ze daar in Engeland een tikkeltje lunatic geworden? Nee, zeker niet. Sterker nog, in feite zijn de sterrenkundigen gedwongen om op deze wijze geldschieters te zoeken. Het probleem is namelijk dat de regering van Engeland besloten heeft om flink te bezuinigen op de Britse sterrenkunde. Ze zitten er nu met een financiëel gat van € 104 miljoen en daardoor dreigen gerenommeerde observatoria zoals het beroemde Jodrell Bank Observatory in Cheshire hun deuren te moeten sluiten. Om het gat te dichten hebben ze sponsors gezocht en Dorito is de eerste die geld heeft toegezegd. Niet om daar daadwerkelijk ruimtewezens mee aan de zoutjes te krijgen, want de 30 seconden durende advertentie is minstens 90 jaren onderweg (45 jaar heen en 45 jaar terug) om een ‘order’ binnen te krijgen. 🙂 Het gaat de fabrikant om reclame, bekendheid, PR, etc… Ik vermoed dat ze dat hiermee inderdaad ruimschoots zullen krijgen. Iedereen kan trouwens ideeën inzenden voor de Dorito-reclame. Ga naar de Dorito-site en kijk hoe dat precies gaat. Je kan er zelfs £ 20.000,- mee winnen. 🙂 Bron: Jodrell Bank + Dorito’s.

References[+]

References
↑1 Naar de ster 47 Ursa Major om precies te zijn, welke in het bezit is van twee mogelijk bewoonde exoplaneten.

Maan van Saturnus heeft wellicht ook ringen

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: NASA

Het zou best wel eens kunnen dat de maan Rhea, de een-na grootste maan van de planeet met de ringen Saturnus, zelf ook ringen heeft! 😯 NASA’s Cassini heeft aanwijzingen daarvoor gevonden. De instrumenten aan boord van deze Saturnusverkenner zagen zowel een brede schijf met afval als minstens één ring om Rhea. Morgen zal er een artikel over de waarnemingen verschijnen in het Amerikaanse vakblad Science. Rhea heeft een diameter van 1.500 km. De schijf en ring bestaan vermoedelijk uit puin ter grootte van kiezelsteentjes tot rotsblokken. Wellicht wordt Rhea ook nog omgeven door een wolk van afval, die zich uitstrekt tot zo’n 5.900 km van het middelpunt van Rhea. Als Rhea daadwerkelijk ringen heeft, hetgeen nog wel bevestigd moet worden, dan is het voor het eerst dat een maan met ringen wordt ontdekt. Theoretisch zou het allemaal kunnen, da’s op grote computers allemaal nagerekend. OK, de planeet met de ringen heeft dus wellicht een maan met ringen. Grote vraag is uiteraard: wanneer ontdekken ze de eerste maan met een eigen maan? 😕 Eh… even voor de duidelijkheid: wat je hierboven op de afbeelding ziet is slechts een artistieke voorstelling. Misschien dat Science morgen echte foto’s te bieden heeft. Bron: NASA.

Resultaten van vijf jaar WMAP zijn bekend

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

Credit: NASA/WMAP.

Gisteren zijn op de LAMDA-website [1]The Legacy Archive for Microwave Background Data Analysis. de resultaten bekendgemaakt van vijf jaar onderzoek aan de kosmische achtergrondstraling door de satelliet WMAP [2]De Wilkinson Microwave Anisotropy Probe, ook wel bekend als de Explorer 80.. WMAP werd op 30 juni 2001 gelanceerd en op 1 oktober 2001 bereikte hij z’n observatiepositie op het zogenaamde Lagrangepunt 2 (L2), op 1,5 miljoen kilometer afstand aan de nachtzijde van de aarde. Daar vandaan keek hij naar de zeer geringe temperatuurverschillen in de achtergrondstraling, het overblijfsel van de hete oerknal. Alle belangrijke wetenschappelijke artikelen, alle data, alle kaarten staan nu bijeen op de genoemde website. Even de belangrijkste conclusies van 5 jaar WMAP-onderzoek (voornamelijk terug te vinden in dit document) op een rijtje, met dank aan Phil Plait:
  • Het heelal is 13,73 ± 0,12 miljard jaar oud;
  • Op bovenstaande kaart van de achtergrondstraling zijn de temperatuursverschillen aangegeven. Tussen de warmste en koudste gebieden zit slechts 0,0002 graad Celsius verschil. De gemiddelde temperatuur is 2,725 Kelvin, dus in het kaartje variëren de temperaturen tussen 2,7248 en 2,7252 Kelvin. 😯
  • De achtergrondstraling dateert van 375.938 ± 3.100 jaren na de oerknal. Hoezo nauwkeurig!
  • 72.1% van het heelal bestaat uit donkere energie, 23.3% is donkere materie en slechts 4.62% is doodgewone materie, waar jij en ik, de zon, de maan en de sterren van gemaakt zijn.
  • En tenslotte: het heelal is plat. Daar kom ik later nog wel een keertje op terug.

Afijn, een indrukwekkend lijstje van resultaten die de WMAP geboekt heeft. Vergelijk de vijfjaars-resultaten met de driejaars-resultaten, die ik eerder beschreef. Wordt vast en zeker vervolgd! Bron: Bad Astronomy Blog + LAMBDA.

References[+]

References
↑1 The Legacy Archive for Microwave Background Data Analysis.
↑2 De Wilkinson Microwave Anisotropy Probe, ook wel bekend als de Explorer 80.

Is dit de èchte Death Star?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Een met de Keck telescoop op HawaI gemaakte foto van WR 104. Credit: U.C. Berkeley Space Sciences Laboratory, W.M. Keck Observatory

Ja, kijk er maar eens goed naar: WR104 heet ‘ie, oftewel Wolf-Rayet nr. 104. Australische sterrenkundigen hebben de ster bestudeerd en zijn tot de conclusie gekomen dat deze tikkende tijdbom wel eens fataal zou kúnnen zijn voor het leven op Aarde! 😯 Dat wil zeggen dat WR104, 8.000 lichtjaar van ons verwijderd (lijkt veel) in het sterrenbeeld Boogschutter [1]Sagittarius, goh da’s mijn sterrenbeeld., op het punt staat als supernova te exploderen. ‘Op het punt staan te exploderen’ wil in de sterrenkunde zeggen ergens tussen vandaag en over een paar duizend jaar. WR104 is een dubbelstersysteem, waarbij WR104 ook nog eens met een zogenaamde OB-ster ééns per 220 dagen een rondje om een gemeenschappelijk zwaartepunt draait. Het gevaarlijke volgens die Australiërs onder leiding van Peter Tuthill is dat de rotatieas van WR104 een hoek maakt van slechts 16° met de Aarde. Dat kan betekenen dat á ls WR104 ‘afgaat’ en áls het een zogenaamde gammaflitser wordt er een enorme stoot dodelijke gammastralen onze kant uit kán komen en in dat geval kán die 8.000 lichtjaren afstand die ons scheiden wel eens te klein zijn. Afijn, je kán het hele verhaal van die Australiërs hier op je gemak nog eens nalezen. Binnenkort ook verkrijgbaar in gedrukte vorm in het vakblad The Astrophysical Journal. Er is trouwens ook een video gemaakt van de spiraliserende materie in het binaire stelsel van WR104. Beetje scary allemaal. 🙁 Bron: Daily Galaxy.

References[+]

References
↑1 Sagittarius, goh da’s mijn sterrenbeeld.

HiRISE kijkt naar ons

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA

De HiRISE-camera aan boord van de Mars Reconnaissance Orbiter, waarmee de foto’s gemaakt zijn van de lawines op Mars, heeft ook een prachtig plaatje geschoten van Moeder Aarde en haar trouwe wachter, de Maan. Het was om precies te zijn op 3 oktober 2007 toen de HiRISE naar de Aarde keek, 142 miljoen km verderop. Als je ziet hoe gedetailleerd de foto over die afstand is [1]Op de foto zie je rechts op de Aarde de westkust van Zuid-Amerika. begrijp je wellicht waarom de foto’s van het Marsoppervlak zo scherp zijn. Voor de duidelijkheid: de MRO vliegt tussen 250 en 316 km hoogte boven Mars. De foto van de HiRISE van het Aarde-Maansysteem doet mij trouwens sterk denken aan de beroemde foto ‘a pale blue dot’ [2]Genomen op 14 februari 1990 door de Voyager 1., waar Carl Sagan in 1994 zo’n prachtig filmpje én een boek over heeft gemaakt. En van dat Sagan-filmpje is vervolgens weer een eveneens prachtige remake gemaakt, die ik hier op 22 april (Earth Day) 2007 liet zien. Van die laatste krijg ik zelf iedere keer weer kippevel als ik ’t zie. Bron: HiRISE/JPL.

References[+]

References
↑1 Op de foto zie je rechts op de Aarde de westkust van Zuid-Amerika.
↑2 Genomen op 14 februari 1990 door de Voyager 1.

Zondag gaat Jules Verne de lucht in

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: ESA – D. Ducros 2007

In 1865 publiceerde Jules Verne deel 1 van z’n bekende werk De la terre á  la lune, in het Nederlands vertaald met ‘Van de aarde naar de maan’. 143 Jaar later gaat Jules Verne werkelijk de lucht in. Dat wil zeggen dat komende zondag 9 maart om 04:59 uur ESA’s Automated Transfer Vehicle (ATV) ‘Jules Verne’ wordt gelanceerd vanaf de Europese lanceerbasis in Kourou, Frans Guyana. Ja mensen, dat wordt de wekker vroeg zetten. 😉 Het onbemande vrachtschip, voorzien van in Nederland gemaakte zonnepanelen, heeft als bestemming het internationale ruimtestation ISS. Samen met het in februari gelanceerde ruimtelaboratorium Columbus, is ATV de belangrijkste bijdrage van ESA aan het ruimtestation. Jules Verne is de eerste in een serie ATV’s die het internationale ruimtestation ISS gaat bevoorraden. Het vrachtschip wordt naar de ruimte gebracht met een Ariane 5 draagraket, waarna het op eigen kracht verder vliegt naar het ISS. Tijdens zijn missie vervult het ATV vier verschillende taken. Eerst brengt het nieuwe voorraden en wetenschappelijke experimenten aan boord, daarna dient het als extra opslagruimte voor het ruimtestation. Eh… dat zijn toch maar drie taken? Mmmm, persbericht van de ESA nog es effe nalezen. Bron: ESA.

Stuiptrekkingen van een stervende ster

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA/ESA/Hubble Heritage Team (STScI/AURA)

Als sterren á la de Zon aan het einde van hun actieve leven komen, dat wil zeggen na de heliumverbranding [1]Aan deze heliumverbranding zal de Zon pas over 5 miljard jaar toekomen. Voorlopig is ze nog bezig met de waterstofverbranding in de kern. in de kern, zullen ze hun buitenste gaslagen wegblazen. Die vormen een planetaire nevel en in de kern blijft uiteindelijk een witte dwerg over. Hubble heeft november 2007 met z’n Wide Field Planetary Camera 2 een dergelijke planetaire nevel mét centrale witte dwerg prachtig gefotografeerd. Het is NGC 2371, welke 4.300 lichtjaar ver weg ligt in het sterrenbeeld Tweelingen (Gemini). In de telescoop lijken het twee aparte objecten (de beide lobben, links en rechts op de foto) en daarom is óók de naam NGC 2372 aan dit ene object verbonden. In het midden zien we de witte dwerg, die met z’n temperatuur van 130.000 K zeer heet mag worden genoemd. De twee roze [2]Het zijn wel valse kleuren, onthou ’t. van de witte dwerg wegschietende ‘klodders’ worden flier’s genoemd, wat staat voor Fast Low-Ionization Emission Regions. Hoe die precies ontstaan is nog onduidelijk, maar ze zijn vermoedelijk wel een stuk jonger dan de omringende planetaire nevel. Mmmm, gaan we es een apart astroblogje aan wijden. Bron: Hubblesite.org.

References[+]

References
↑1 Aan deze heliumverbranding zal de Zon pas over 5 miljard jaar toekomen. Voorlopig is ze nog bezig met de waterstofverbranding in de kern.
↑2 Het zijn wel valse kleuren, onthou ’t.

De schaal van Danjon en klimaatveranderingen

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: foto Pete Lawrence, VK

De afgelopen maansverduistering op 21 februari j.l. hadden we (indien ’t helder was geweest 🙁 ) een steenrood verlichtte Maan kunnen zien. Zie de foto hiernaast, gemaakt door Pete Lawrence in Engeland. Dat de Maan tijdens zo’n eclips niet compleet in de aardse schaduw verdwijnt komt doordat de aardse atmosfeer het zonlicht een tikkeltje afbuigt en dat verstrooide licht komt dan op de Maan terecht. De kleur van de verduisterde maan kan daarbij heel erg variëren, afhankelijk van de hoeveelheidstofdeeltjes in de atmosfeer. Vlak na vulkaanuitbarstingen is de Maan meestal erg donker omdat de dampkring dan veel stof bevat dat vrijwel al het licht tegenhoudt. Om goede vergelijkingen te kunnen maken, heeft de Franse sterrenkundige André-Louis Danjon (1890-1967) ooit een indeling gemaakt, die nog steeds wereldwijd wordt gebruikt. De schaal van Danjon telt vijf categorieën [1]Waarin de L de ‘luminosité’ voorstelt.:
Nr. KleurBeschrijving
L=0Zeer donkerDe Maan is bijna onzichtbaar, vooral bij het centrale deel van de kernschaduw
L=1Grijze of bruinachtige kleurDetails op het maanoppervlak zijn nauwelijks zichtbaar
L=2Donkerrood of roestkleurigHet centrale deel van de kernschaduw is zeer donker, de rand is vrij helder
L=3SteenroodDe rand is lichter rood gekleurd of geelachtig
L=4Koperachtig rood of oranjeDe rand is zeer helder blauwachtig

De eclips van 21 februari j.l. werd in deze schaal als een 3 gekenmerkt, dus een steenrode eclips met een lichter rood gekleurde of geelachtige rand. De laatste jaren zijn er weinig grote vulkaanuitbarstingen geweest en dat verklaard de helderheid. Volgens sommige wetenschappers zou de opwarming van de Aarde daardoor wel eens een zetje hebben gekregen, want de stofdeeltjes in de atmosfeer weerkaatsen voor een deel het zonlicht. Minder vulkanische stofdeeltjes betekent simpelweg minder reflectie en dus meer warmte op het aardoppervlak. De afgelopen heldere eclips zou daarmee wel eens een gevolg kunnen zijn van die opwarming als gevolg van de verminderde hoeveelheid vulkanische stofdeeltjes in de atmosfeer, aldus een groep wetenschappers onder leiding van Richard Keen (Universiteit van Colorado, VS). Hij heeft samen met z’n maatjes de effecten van vulkaanuitbarstingen op de ‘opaciteit’ van de atmosfeer gemeten sinds de uitbarsting van de Krakatau in 1883.

Credit: Richard Keen (Universiteit van Colorado, VS) et al.

In het grafiekje hiernaast zie je het resultaat daarvan, waarin ?=1 staat voor 100% ondoorzichtig en?=0 voor volkomen doorzichtig. Niet alle geleerden zijn het overigens met Keen et al eens wat betreft de invloed van de vulkaanuitbarstingen op de temperatuur op Aarde. Sterker nog, er zijn zelfs geleerden die beweren dat de verminderde hoeveelheid vulkanische stofdeeltjes een verkoelende werking hebben. Zucht, zijn ze ’t dan nooit met elkaar eens? 😉 Bron: Space.NewScientist.com.

References[+]

References
↑1 Waarin de L de ‘luminosité’ voorstelt.