Nederlandse namen pronken op Mercurius

Een aantal van de nieuwe namen op Mercurius. Credit: NASA

Het laatste jaar zijn we getrakteerd op vele schitterende foto’s van de planeet Mercurius en de manen Tethys en Dione (beiden van Saturnus). Mercurius werd half januari gepasseerd door NASA’s Messenger en de Saturnusverkenner Cassini had regelmatig een fly-by langs Tethys en Dione. Alle gemaakte foto’s lieten nieuwe details zien, zoals kraters, gebergten, kloven en vlakten. Vandaar de noodzaak om voor al die nieuwe karakteristieken namen te bedenken. Dé instantie om dat te doen is de International Astronomical Union (IAU) en die heeft dan ook onlangs een lange lijst goedgekeurd met namen voor de ontdekte kraters, gebergten en vlakten op Mercurius, Tethys en Dione. Tot de nieuw benoemde kraters op Mercurius komen ook enkele Nederlandse namen voor: de kraters Frans Hals (Ø 100 km, coördinaten -55º/115º), Gerard Kuiper [1]Sterrenkundige, 1905-1973. (Ø 62 km, -11º/31º) en Vincent van Gogh (Ø 104 km, 77º/135º). Op Mercurius zijn ook twee kloven genoemd naar de Zeehaen (51º/157º) en Heemskerck (26º/125º), de twee schepen die Abel Tasman in 1642-43 gebruikte om Australië en Nieuw-Zeeland mee te ontdekken. Goh, Mercurius kleurt zowat oranje. 😉 Op Dione en Tethys zijn door de IAU helaas geen Nederlandse namen gebruikt. Wacht maar tot Titan aan de beurt is. 🙂 In de bron vind je complete lijsten van de namen zoals de IAU die heeft goedgekeurd. Bron: Planetary.org/blog.

References[+]

References
1 Sterrenkundige, 1905-1973.

Superzwaar zwart gat schiet weg uit sterrenstelsel

Credit: MPE/HST

[Leuk Koninginnedagkleurtje, nietwaar? 😀 ] Sterrenkundigen zijn er in geslaagd om voor het eerst een superzwaar zwart gat te ontdekken dat met hoge snelheid wegschiet uit een sterrenstelsel. Men vermoedt dat het zwarte gat een botsing heeft ondergaan met een ander superzwaar zwart gat en dat het vervolgens als een soort van katapult is weggeschoten. Er waren op de computer al simulaties gemaakt van botsende superzware zwarte gaten, die we meestal aantreffen in de kernen van sterrenstelsels. Uit die simulaties blijkt dat het resulterende zwart gat dat na de samensmelting (‘merger’) ontstaat in sommige gevallen met hoge snelheid (> 4.000 km per seconde) weg kan schieten in tegengestelde richting als waar de gravitationele golven naar toe bewegen. Die gravitationele golven zijn als het ware trillingen in de ruimtetijd, die door Einstein’s relativiteittheorie worden voorspeld, en die door zo’n botsing van de monsterachtige objecten worden veroorzaakt. In de quasar SDSS J0927+2943 heeft men nu vermoedelijk voor het eerst zo’n weggeschoten zwart gat ontdekt. De sterrenkundigen onder leiding van Stefanie Komossa [1]Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics in Garching, Duitsland. struinden door de Sloan Digital Sky Survey (SDSS), een catalogus van sterrenstelsels, en zij ontdekten dat in het spectrum van SDSS J0927+2943 twee heldere lijnen zichtbaar zijn. Uit nadere studie van die twee lijnen ontdekte Komossa’s team dat één van die lijnen wijst op een superzwaar object dat met een snelheid van zo’n 2.650 km uit de kern van de quasar wegschiet. Dat moet voldoende zijn om uit de quasar, wat in feite een actief sterrenstelsel is, weg te kunnen ‘vluchten’. Niet iedereen is er overigens van overtuigd dat de twee spectrale lijnen in de quasar wijzen op een wegschietend zwart gat. Zo denkt Avi Loeb [2]Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics in Cambridge, Massachusetts, VS. dat bewegende gaswolken in de quasar ook een verklaring kunnen leveren. Discussie dus tussen sterrenkundigen en dat betekent dat vast weer nieuwe studies worden ondernomen om helderheid te krijgen wie gelijk heeft. Wie de details wil weten van de waarnemingen van Komossa et al kan hier terecht. Binnenkort ook te lezen in The Astrophysical Journal, maar daar betaal je een paar duiten voor. 😉 Bron: Space.NewScientist.com.

References[+]

References
1 Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics in Garching, Duitsland.
2 Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics in Cambridge, Massachusetts, VS.

Favoriete boeken, muziek en films in de ISS

We wisten al een tijdje dat astronauten ook doodgewone mensen zijn, met alle gebreken die daarbij horen. Ze gaan af en toe dronken de lucht in of ze slaan soms compleet door na een liefdesaffaire. Maar aan de andere kant lezen ze ook net als ons boeken, kijken films en televisieprogramma’s en luisteren naar muziek. Ook aan boord van het internationale ruimtestation ISS. Verrassend nietwaar? 😉 Een week geleden is een lijst gepubliceerd afkomstig van het Johnson Space Center (JSC), waarin de boeken, films, televisieprogramma’s en CD’s staan die astronauten aan boord van de ISS hebben meegenomen. De lijst was opgevraagd door governmentattic.org aan de NASA op grond van de Freedom of Information Act (FOIA) en 23 april kregen ze de lijst [1]Geloof het of niet, maar de lijst is verstuurd door een dame genaamd Stella Luna, in de functie van JSC FOIA Public Liaison Officer. Zo’n naam verzin je toch niet voor iemand die bij de NASA … Continue reading Afijn, in de lijst staan titels van bekende en minder bekende namen. Bij de boeken bijvoorbeeld Jules Verne (20.000 leagues under the sea), Dan Brown (Angels and demons) en Isaac Asimov (Foundation trilogy). Bij de films Apollo 13, Gladiator, Life of Brian en Harry Potter. Afijn, ga die lijst es even lezen en kijk waar astronauten aan boord van de ISS in hun vrije tijd naar kijken/luisteren. Leuke bezigheid voor op Koninginnedag. Buiten is ’t toch rotweer. 🙁 Bron: NASA Watch.

References[+]

References
1 Geloof het of niet, maar de lijst is verstuurd door een dame genaamd Stella Luna, in de functie van JSC FOIA Public Liaison Officer. Zo’n naam verzin je toch niet voor iemand die bij de NASA werkt! 🙂

Ultradichte sterrenstelsels in vroege heelal ontdekt

Credit: NASA, ESA, A. Feild (STScI) and P. van Dokkum (Yale)

Een team sterrenkundigen heeft in het vroege heelal [1]Lees: heel ver weg verwijderd, zo’n 11 miljard lichtjaar ver weg. negen jonge, kleine sterrenstelsels ontdekt, die elk een massa van zo’n 200 miljard zonmassa’s hebben. Dat maakt deze sterrenstelsels ultradicht. Vergelijk het met een baby van 50 cm lengte, die een gewicht heeft van… 90 kilogram! 😯 Op de afbeelding hiernaast zie je een ‘gewoon’  sterrenstelsel, zoals de Melkweg, en één van die pas ontdekte compacte stelsels. De doorsnede van de stelsels is ongeveer 5.000 lichtjaar, terwijl ze net zoveel sterren bevatten als gewone sterrenstelsels. De stelsels kwamen zo´n 3 miljard na de oerknal voor. Het team, dat onder leiding stond van de Nederlandse sterrenkundige Pieter G. van Dokkum (Yale Universiteit), denkt dat de compacte sterrenstelsels de bouwstenen vormen van de grotere broers, die later in de evolutie van het heelal voorkomen. Van Dokkum, die groot liefhebber is van de auteur Harry Mulisch, denkt dat ze wellicht het hart vormen van deze latere sterrenstelsels. Omdat de compacte stelsels een zeer hoge sterdichtheid hebben zal een hypothetische planeet een andere sterrenhemel opleveren dan de hemel zoals wij die kennen. Zie dit plaatje voor een indruk daarvan. Met de Wide Field Camera 3, die in het najaar met de servicebeurt van de Hubble aan deze ruimtetelescoop zal worden geïnstalleerd, hoopt Van Dokkum’s team dat ze de gevonden compacte sterrenstelsels verder kunnen bestuderen. Bron: Eurekalert.

References[+]

References
1 Lees: heel ver weg verwijderd, zo’n 11 miljard lichtjaar ver weg.

Sterke magneetvelden gevonden in het hart van de Melkweg

Credit: NRAO/AUI/NSF/F.Zadeh et al.

In het hart van ons Melkwegstelsel hebben sterrenkundigen gigantische plasmavelden gevonden, die een boogstructuur hebben, welke veroorzaakt wordt door magnetische veldlijnen. Deze lijnen komen uiteindelijk bijeen bij de waarnemingshorizon van het superzwarte zwarte gat, die zich in het centrum bevindt (de heldere vlek rechtsonder, genaamd Sagittarius A*). Volgens twee onderzoekers, Dr. Serabyn en Prof. Morris (California Institute of Technology), volgt invallend gas en materie deze veldlijnen, wordt daarbij sterk verhit en dat zorgt vervolgens voor radiostraling. En dat levert deze fraai gekleurde bogen weer op. Ze hebben nog een naam ook: de Galactic Center Radio Arcs. De foto was trouwens eergisteren astrofoto van de dag. En met recht! Bron: Daily Galaxy.

Chandra vindt onvolwassen bolhopen

Credit: NASA/CXC/Northwestern Univ/J.Fregau

Bolvormige sterrenhopen, kortweg bolhopen genaamd, behoren tot de oudste objecten in het heelal. Deze uit tienduizenden tot soms wel enkele miljoenen bestaande opeenhopingen van sterren kunnen miljarden jaren oud zijn. Het idee was dan ook dat bolhopen een langdurige ontwikkeling hebben meegemaakt in hun systeem en dat ze vergeleken met de menselijke stadia (kindertijd, volwassenheid en senioren) allemaal tot de ‘oudere volwassenen’ behoren. Wat schetst de verbazing van een team sterrenkundigen die met behulp van Chandra, de röntgensatelliet van de NASA, twee bolhopen in de buurt van de Melkwegstelsel ging onderzoeken, dat deze in hun ontwikkeling nog in een soort van kinderstadium verkeren! Het draait om NGC 6397 en NGC 6121, waarvan Chandra de röntgenaktiviteit in het centrum van de bolhopen bekeek (de centra zie je op de afbeelding hierboven). De hoeveelheid röntgenbronnen is een maat voor de mate waarin een bolhoop is geëvolueerd [1]Waarbij niet de evolutie van afzonderlijke sterren wordt bedoeld, maar de evolutie van de bolhoop als geheel. en daaruit bleek verrassend dat NGC 6121 in een vroeg stadium van ontwikkeling is en NGC 6397 in een volwassen stadium. Chandra keek in totaal naar 13 bolhopen en tien daarvan bleken nog in hun kindertijd te zitten en slechts drie in hun volwassen stadium. Bron: Chandra.

References[+]

References
1 Waarbij niet de evolutie van afzonderlijke sterren wordt bedoeld, maar de evolutie van de bolhoop als geheel.

studentensatelliet is succesvol gelanceerd

Credit: TU Delft

De nano-satelliet Delfi-C3 is vanmorgen om 05.53 uur Nederlandse tijd met succes gelanceerd vanaf de Indiase basis Sriharikota. De kunstmaan is gemaakt door studenten van de TU Delft en is de eerste universiteitssatelliet van Nederlandse makelij die de ruimte is ingeschoten. Rond 08.55 uur ontvingen de studenten via een zendamateur in Californië een eerste signaal van de Delfi en om 13.55 uur werd het signaal in Delft zelf opgevangen. Studenten die de afgelopen drie jaar aan de kunstmaan hebben gebouwd, volgden de lancering vanuit een speciaal ingericht Mission Control Center in Delft. De spanning was het afgelopen half jaar extra gestegen, omdat de lancering al een paar keer was uitgesteld, wat volgens de TU niet ongebruikelijk is in de ruimtevaart. Toen het eerste signaal kwam, was de vreugde groot: het ding werkt. De Delfi-C3 is de vierde Nederlandse satelliet ooit die is afgeschoten en bovendien de kleinste in de geschiedenis van de vaderlandse ruimtevaart. De kunstmaan heeft de afmetingen van een pak melk en weegt maar 2,2 kilogram. Logisch dat ‘ie zo licht weegt, want de lancering van een satelliet kost zo’n $ 50.000 per kg! 😯  Het ruimtevaartuigje heeft nieuwe technologie aan boord die in de ruimte wordt getest. Het gaat om zonnepanelen en -sensoren. De Delfi is bovenal een project om praktijkervaring op te doen. De Delftse kunstmaan liftte maandag samen met vijf andere satellieten van universiteiten uit verschillende landen mee met een grote Indiase satelliet. De Delfi satelliet is tot een hoogte van 630 kilometer gelanceerd. De komende twintig jaar cirkelt de satelliet om de aarde, totdat hij in de dampkring verbrandt. Bron: Delfi C3 / Nu.nl.

  Even wat anders. Ik heb met m’n draadloze netwerkverbinding allemaal problemen. Gelukkig dat een LAN-kabeltje nog wel verbinding geeft, maar ik moet hemel en aarde bewegen om dat allemaal te koppelen en aan de praat te krijgen. Kortom, even wat minder blogjes zolang die problemen voortduren. 🙁 Inmiddels allemaal opgelost! 🙂

Televue 8mm Ethos komt eraan!

Credit: Televue

Vandaag heeft TeleVue bekend gemaakt dat het revolutionaire 13mm Ethos oculair er een broertje bij krijgt, de 8mm Ethos! Je zult nog wel even geduld moeten hebben, in Amerika wordt hij pas in juli verwacht. Ik ben benieuwd wanneer in Europa de eerste 8mm Ethos aangeboden wordt en tegen welke prijs. De Ethos oculairen lijn heeft een beeldveld van maar liefst 100 graden. Dit lijkt maar 18 graden meer dan de 82 graden van de TeleVue Nagler serie maar dit ogenschijnlijk kleine verschil geeft bijna vijftig procent meer beeldoppervlak! De nieuwe Ethos is kleiner en lichter als zijn 13mm voorganger en kan zelfs in een binoviewer worden gebruikt. Ik droom nu al van een DenkII of een Mark V binoviewer met daarin twee 8mm Ethos oculairen. Volgend weekend reis ik af naar de Auverne om deel te nemen aan de RAP. Als het weer mee zit heb ik het genoegen een Denk II uit te proberen in mijn truss Dobson, maar dan jammer genoeg zonder een Ethos. Auteur: André Heijkoop, Strijen: 51º 44′ 26″ N 04º 33′ 23″ E. Bron: Televue.

Vannacht is GIOVE-B gelanceerd

Credit: ESA – S. Corvaja 2008

Vannacht is de Europese navigatiesatelliet GIOVE-B [1]Zoals ik van de week al meldde is Giove de Italiaanse naam voor Jupiter. Maar het is ook de afkorting van Galileo In-Orbit Validation Element. Leuk hé, al die afkortingen., nummer twee in de Galileo-serie, gelanceerd. Om 0.16 uur Nederlandse tijd werd de meest geavanceerde navigatiesatelliet van dit moment gedragen door een Soyuz Fregat-raket vanaf basis Baikonur cosmodrome in Kazachstan gelanceerd. Lanceringsleider was Starsem, het is maar dat jullie het niet vergeten. Drie uren en 45 minuten later bracht de Soyuz GIOVE-B naar een hoogte van 23.500 km en daar werd ‘ie ‘gedropt’. Om 5.28 uur werden de zonnepanelen geactiveerd en alles werkt zoals het hoort. Tot 2010 zullen nog vier broertjes [2]Of zusjes van mijn part. Jullie zeggen ’t maar. van GIOVE-B worden gelanceerd en daarmee zal op dat moment de Once that In-Orbit Validation (IOV) fase zijn afgerond. De jaren daarna gaat een vloot van nog eens 25 navigatiesatellieten omhoog en dan is uiteindelijk de Full Operational Capability (FOC) fase bereikt. Kunnen we eindelijk navigeren in onze auto. 😉 Zo en nou met vrouw en kidzz een dagje naar Beekse Bergen. Even op safari. Vanavond ben ik d’r weer, als ik tenminste niet ben opgepeuzeld. 🙂 Bron: ESA.

References[+]

References
1 Zoals ik van de week al meldde is Giove de Italiaanse naam voor Jupiter. Maar het is ook de afkorting van Galileo In-Orbit Validation Element. Leuk hé, al die afkortingen.
2 Of zusjes van mijn part. Jullie zeggen ’t maar.

Hier gaat Phoenix 26 mei landen!

Credit: NASA

Ergens binnen deze ovaal op Mars (zie hiernaast) zal de Marsverkenner Phoenix over een maand, dus op 26 mei a.s. [1]eh.. de geplande landingstijd is op 25 mei om 23:38:32 UTC, da’s dus bij ons 01:38:32 de 26e mei., landen. De ovaal is 100 x 19 km en de kans dat de Phoenix daarin landt is 99,9%. De Phoenix, gebouwd door de NASA, werd op 4 augustus 2007 gelanceerd vanaf Cape Canaveral. Hij zal onderzoek gaan doen aan één van de poolkappen van de planeet in Vastitas Borealis waar de Mars Odyssey water vond. Zo zal onder meer gekeken worden of zich onder het ijs leven bevindt of heeft bevonden. De landingsplek bevindt zich op 68º noorderbreedte en 233º oosterlengte op de Marskaart. Wie het aftellen tot de landing in de gaten wil houden kan hier terecht, waar je werkelijk alles van de exacte lokatie van de Phoenix kan vinden. Onder andere de huidige snelheid van de Phoenix t.o.v. de zon: 79.201 km per uur, dus 22 km per seconde. Nog 56 miljoen km te gaan en dan gaat ‘ie landen. 😀 Bron: Planetary.org/blog.

References[+]

References
1 eh.. de geplande landingstijd is op 25 mei om 23:38:32 UTC, da’s dus bij ons 01:38:32 de 26e mei.