Maandelijks archief: april 2008

Dienstverband Cassini twee jaar verlengd

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA/JPL-Caltech.

De NASA heeft besloten om de Saturnusverkenner Cassini twee jaar langer te laten functioneren! 😀 Driewerf hoera! We worden al jaren verwend met prachtige plaatjes en filmpjes van Cassini, waar ik al talloze blogjes aan heb gewijd, dus extra ‘zendtijd’ van deze in 1997 [1]Juni 2004 kwam ‘ie aan bij Saturnus en vanaf dat moment begonnen de resultaten binnen te stromen. gelanceerde missie is fantastisch. Oorspronkelijk zou Cassini’s actieve leven juli 2008 eindigen, maar de NASA-leiding heeft er gelukkig 60 extra rondjes om de geringde planeet aan vastgeplakt. Die extra tijd betekent ook 26 keer een fly-by langs Titan, zeven keer langs Enceladus en nog eentje langs Rhea, Dione en Helene. Na alle gedoe van de laatste tijd wilden ze bij de NASA zeker een keertje goed scoren. 😉 Bron: ScienceDaily.com.

References[+]

References
↑1 Juni 2004 kwam ‘ie aan bij Saturnus en vanaf dat moment begonnen de resultaten binnen te stromen.

Zwart gat Melkwegcentrum 300 jaar geleden actief

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NRAO / AUI / NSF

In het centrum van het Melkwegstelsel bevindt zich een superzwaar zwart gat met een massa van zo’n 3,6 miljoen zonmassa’s. Dat zwarte gat, met de naam Sagittarius A, is niet echt actief aanwezig. Afgezien van een verhoogde hoeveelheid radiostraling en sneller bewegende sterren in de nabijheid van Sag A is er verder weinig van te merken. Er zijn collega-zwarte gaten in de centra van andere sterrenstelsels die miljarden keren meer energie uitzenden. Sag A* blijkt echter niet altijd zo ‘stilletjes’ te zijn geweest. Onderzoek met een viertal röntgensatellieten [1]Namelijk de Japanse Suzaku en ASCA satellieten, NASA’s Chandra satelliet en tenslotte Europa’s XMM-Newton satelliet. tussen 1994 en 2005 laat zien dat zo’n 300 jaar geleden het zwarte gat een actieve fase meemaakte. Dat blijkt uit het feit dat de interstellaire moleculaire gaswolk genaamd Sagittarius B2 (zie afbeelding hierboven), die zo’n 300 lichtjaar van Sag A* verwijderd is, de afgelopen tijd fel oplichtte in röntgenlicht. Sag B2 is zo’n 10 lichtjaar in doorsnede en de wolk straalt meer röntgenstralen uit doordat een stoot röntgenstraling afkomstig van het zwarte gat Sag A* de wolk Sag B2 heeft bereikt. De wolk licht daardoor op en gaat zelf ook röntgenstraling uitzenden. Sterrenkundigen noemen zoiets een lichtecho. Berekeningen aan de lichtecho laten zien dat Sag A* 300 jaar geleden zo’n miljoen keer helder moet zijn geweest als tegenwoordig. Andere lichtecho’s laten overigens zien dat vijftig jaar geleden ook zo’n piek is geweest in de energie-uitzending van Sag A*, maar die was zo’n tien keer kleiner dan de piek 300 jaar geleden. Nou nog wachten tot we rechtstreeks zo’n opwelling van Sag A* kunnen zien en niet via een indirecte lichtecho. Bron: Eurekalert.

References[+]

References
↑1 Namelijk de Japanse Suzaku en ASCA satellieten, NASA’s Chandra satelliet en tenslotte Europa’s XMM-Newton satelliet.

Valt in Venetië de sluier van de donkere materie?

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

De DAMA/LIBRA detector. Credit: DAMA/LIBRA Collaboration.

Er gaan hardnekkige geruchten dat morgen (woensdag 16 april dus) op een conferentie in Venetië door een Italiaans team bekend zal worden gemaakt dat ze donkere materie hebben gevonden! 😯 Het gaat om het zogenaamde LIBRA team, dat onder leiding staat van Rita Bernabei (Universiteit van Rome Tor Vergata). Een voorganger van LIBRA, het zogenaamde DAMA-experiment (hetgeen staat voor Dark Matter) claimde eerder al [1]In 1998 om precies te zijn. om donkere materie te hebben gevonden in de vorm van Weak Interacting Massive Particles (WIMP’s) in een ondergronds laboratorium diep in de grond onder de bergen van Gran Sasso in Italië. Die laatste claim is nooit door anderen bevestigd. Het DAMA-team zocht op een andere wijze naar de deeltjes die donkere materie zouden vormen dan andere teams in de wereld. Volgens DAMA zou de hoeveelheid WIMP’s afhankelijk zijn van de snelheid van de Aarde in de ruimte en dat zou leiden tot een seizoensafhankelijke stroom van WIMP’s. Maar de ruis in de gegevens was tot nu toe groter dan toegestaan en daarom waren de claims tot nu toe niet overtuigend. LIBRA is gevoeliger dan DAMA en zoals gezegd zijn er de geruchten dat Bernabei’s team nu wel een ‘positief signaal’ van een WIMP heeft. Morgen houdt ze een presentatie op een conferentie over neutrino oscillaties in Venetië en daar zal ze spreken over de “First Results from DAMA-LIBRA”. Nou, donderdag horen we wel of de soep nog zo heet is als ‘ie wordt opgediend. Bron: NewScientist.com.

References[+]

References
↑1 In 1998 om precies te zijn.

De Aarde komt op vanaf de Maan

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: JAXA/HNK

De Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA heeft een video van de Aarde die opkomt boven de maanhorizon. Dat tafereel is prachtig in beeld gebracht door Kayuga,  de verkenner die 19 oktober 2007 in een baan om de Maan terechtkwam. Het was astroblogger Emily Lakdawalla die de animatie gemaakt heeft aan de hand van ‘stills’ van de Japanse video [1]Die full-resolutie video zelf is niet op internet te zien. Bij JAXA zijn ze er nogal scheutig mee. Ze willen ‘m voor educatieve doeleinden gebruiken = commerciëel mee doen.. In de bron is ook een animatie te zien/downloaden van een aardondergang. ‘Aardondergang’, mmmmm… klinkt best wel dramatisch. 😉 Bron: Planetary.org/blog.

References[+]

References
↑1 Die full-resolutie video zelf is niet op internet te zien. Bij JAXA zijn ze er nogal scheutig mee. Ze willen ‘m voor educatieve doeleinden gebruiken = commerciëel mee doen.

Brian May kanselier Universiteit van Liverpool

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Universiteit in Liverpool

Even wat vrolijker nieuws na het bericht van het overlijden van John Archibald Wheeler: Brian May, ex-gitarist van rockband Queen én afgestudeerd sterrenkundige, is benoemd als kanselier van de Universiteit van de John Moore Universiteit in Liverpool. Het is een beetje een soort erebaantje, want May moet in het kader van die functie diverse ceremoniële bijeenkomsten bijwonen. Hij volgt Cherie op, de vrouw van de vorige premier van Engeland, Tony Blair, die tussen 1999 en 2006 kanselier was. Háár voorganger was de welbekende populaire sterrenkundige John Moore. Cherie Blair en John Moore waren beiden met nog 500 anderen aanwezig bij de inwijding van Brian May in St George’s Hall in Liverpool.

I am very proud to be the new Chancellor of Liverpool John Moores University, and I am particularly touched that so many staff and students are able to be here today. I am passionate about education and lifelong learning.

Aldus een trotse May. Zijn proefschrift zal later dit jaar als boek verschijnen. Wie trouwens geïnteresseerd is in een wetenschappelijk artikel van Brian May uit 1974 over zodiakaal licht kan hier terecht. Dat was het jaar dat Queen haar eerste hit had met Killer Queen. Wat zullen ze daar in Liverpool bij de inauguratie van May hebben geroepen? God save the Queen? 😉 Bron: BBC.

John Archibald Wheeler overleden

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Wheeler net voor de start van de Hermann Weyl-Conferentie 1985 in Kiel, Duitsland. Credit: Emielke.


Gisteren is John Archibald Wheeler, de bekende Amerikaanse natuurkundige én bedenker van het begrip ‘zwarte gaten’, op 96-jarige leeftijd overleden. Wheeler bezweek in zijn woning in Hightstown in de staat New Jersey aan de gevolgen van een longontsteking. Wheeler geldt als een van de toonaangevende theoretische natuurkundigen van de twintigste eeuw in Amerika. Hij werkte samen met Albert Einstein en Niels Bohr, en had een grote invloed op de ontwikkeling van de algemene relativiteitstheorie en quantum mechanica. Wheeler was de bedenker van de zogenaamde S-matrix, een wiskundige techniek in de quantum mechanica. In 1939 ontwikkelde Wheeler samen met Bohr een model ter verklaring van de atoomsplitsing. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte hij mee aan het Manhattan Project (met name aan de bom op Nagasaki) en later het Matterhorn B-project (ontwikkeling van de waterstofbom). De in 1911 in Florida geboren man werd het meest bekend door het feit dat hij in 1967 de naam “zwart gat” heeft bedacht voor een hemellichaam dat niet te zien is maar dat zodanig veel gravitatie uitoefent dat zelfs licht er niet aan ontsnapt. Andere bekende begrippen die Wheeler beroepshalve uit z’n mouw schudde waren ‘witte gaten’, ‘quantumschuim’ en de ‘golffunctie van het heelal’ [1]Vormgegeven in de welbekende Wheeler-DeWitt vergelijking.. in 1973 publiceerde hij samen met Charles W. Misner en Kip S. Thorne het standaardwerk Gravitation. Een ontzettend dik boek vol formules, kan ik mij nog herinneren. Met Wheeler verliest de wetenschap een groot origineel denker. 🙁 Bron: Cosmic Variance.

References[+]

References
↑1 Vormgegeven in de welbekende Wheeler-DeWitt vergelijking.

Het Firefox-logo aan de hemel

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: NASA/Firefox.

Gebruikers van de webbrowser Firefox zullen ‘m ongetwijfeld kennen: het logo met de bekende gekrulde vos. Het blijkt nu dat er aan de hemel een soort kosmische versie van het logo bestaat: de veranderlijke ster V838 Monocerotis, die maart 2004 door de Hubble ruimtetelescoop werd gefotografeerd. De ster ligt 20.000 lichtjaar hier vandaan, aan de rand van de Melkweg. Ik ben benieuwd wanneer het IE-logo wordt geïdentificeerd aan de hemel. 😉 Bron: Daily Astronomy.

Ander bericht: abonnees van m’n nieuwsbrief zullen gisteren weer een heleboel nieuwsbrieven hebben ontvangen. Ik probeerde WordPress te upgraden (zonder succes 🙁 ) en daarbij werd de nieuwsbrief-plugin per ongeluk geactiveerd. Vandaar de lading ongewenste mail. Ik heb nu de nieuwsbrief-plugin helemaal verwijderd, dus het zal niet meer kunnen gebeuren. Excuses voor de overlast.

De X-shooter is er klaar voor!

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: ESO

Het klinkt als het nieuwste wapen van het Pentagon in de strijd tegen de Iraakse sjiïtische terroristen, de X-shooter. We hebben het echter over de gevoeligste spectrograaf ter wereld, die in september 2008 komt te hangen onder één van de telescopen van de Very Large Telescope (VLT) in Chili [1]Op Cerro Paranal in de kurkdroge Atacama-woestijn in Noord-Chili. (zie de afbeelding hiernaast). De X-shooter wordt deze week door NOVA [2]Nederlandse Onderzoeksschool voor Astronomie. opgeleverd aan de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO). De X-shooter is de eerste van vier tweede-generatie instrumenten die in de plaats komen van een aantal tien jaar oude instrumenten. Precies tien jaar geleden is de VLT in gebruik genomen en nu wordt een van de eerste instrumenten van de VLT vervangen. X-shooter kan als spectrograaf het hele golflengtegebied van 300-2500 nm [3]Da’s van ultraviolet tot nabij-infrarood. in één keer (one shot) waarnemen. In de X-shooter wordt het licht dat door de VLT wordt opgevangen gerangschikt naar kleur. Het spectrum is de vingerafdruk (een soort streepjescode) van een object aan de hemel, waaruit bijvoorbeeld temperatuur, chemische samenstelling en roodverschuiving kunnen worden afgeleid. Het instrument gaat spectra maken van de zwakste bronnen die nog met de VLT waarneembaar zijn, zoals melkwegstelsels op grote roodverschuiving, gammaflitsers, bruine dwergen, en neutronensterren en zwarte gaten in andere sterrenstelsels. Ook zal X-shooter worden ingezet om bronnen te identificeren en te verklaren die met andere instrumenten, zoals de VLT Survey Telescope, ALMA en LOFAR, worden ontdekt. De naam X-shooter refereert trouwens aan object X, aan een ver en onbekend object in de ruimte. Laten we kijken of het de X-shooter lukt om dáár meer te weten over te komen. September a.s. is first light! Bron: NOVA + NRC-Handelsblad, 12 april2008.

References[+]

References
↑1 Op Cerro Paranal in de kurkdroge Atacama-woestijn in Noord-Chili.
↑2 Nederlandse Onderzoeksschool voor Astronomie.
↑3 Da’s van ultraviolet tot nabij-infrarood.

Bron langzame zonnewind gevonden

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

credit: SOHO

De zonnewind is een stroom van geladen deeltjes, vooral electronen en protonen, die ontsnappen van het oppervlak van de Zon en die uit twee soorten bestaat: de langzame en de snelle zonnewind. De langzame wind heeft een snelheid van 300-400 km/s en bevindt zich rond de evenaar van de Zon. Op breedtegraden meer dan 15 graden van de evenaar treft men de snelle zonnewind aan. Deze is afkomstig van coronal holes rond de polen en heeft een snelheid van zo’n 800 km/s. Lange tijd was de bron van de langzame zonnewind niet bekend, maar deze week maakte een internationaal team van sterrenkundigen bekend met behulp van de Japanse Hinode satelliet de bron te hebben gevonden: gebieden op het zonsoppervlak waar sterke magnetische velden met elkaar botsen. Met behulp van Hinode’s Extreme Ultraviolet Imaging Spectrometer (EIS) werden die actieve gebieden nauwkeurig bestudeerd en daaruit bleek dat aan de randen van die gebieden plasma met hoge snelheden wordt uitgestoten. Dat plasma is de langzame zonnewind, die op Aarde weer zorgt voor bekende taferelen zoals de aurora (noorderlicht) en storingen van de telecommunicatie. Om die laatste reden is het belangrijk dat men inzicht heeft in de preciese bron van de zonnewind. Door dat inzicht is het mogelijk om het ruimteweer (spaceweather) beter te kunnen voorspellen. Moeten we geen KNRI [1]Koninklijk Nederlands Ruimteweerkundig Instituut 😉 krijgen in Nederland? Bron: PhysicsWorld.com.

References[+]

References
↑1 Koninklijk Nederlands Ruimteweerkundig Instituut 😉

Heldere nova in Zwaan!

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Volgens Circulaire 8934, van het Central Bureau for Astronomical Telegrams is er een nova in het sterrenbeeld Zwaan (Cygnus) verschenen die op de dag van ontdekking, 10 april, van magnitude 7 was! Dat maakt ‘m dus zichtbaar voor amateurs. 😀 Gisteren was de helderheid 7,5m. Ik heb geen idee wat de helderheid nu (12 april) is, maar je zou vanavond een poging kunnen wagen ‘m te vinden. De nova werd ontdekt door Koichi Nishiyama en Fujio Kabashima in Japan. De coördinaten van V2491 Cyg, zoals de nova inmiddels wordt genoemd, zijn rechte klimming 19:43:01.96 Declinatie +32:19:13.8 (equinox 2000.0). Een zoekkaartje staat hierboven. Gedetailleerder kaartjes zijn hier te vinden, waarbij je in de titel V2491 Cyg moet zetten. Er is ook al een foto verschenen, gemaakt door Ernesto Guido en Giovanni Sostero op 11,46 april. Die is hieronder te bewonderen. Mensen, kijken vanavond! Oeps, bewolking buiten. 🙁 Bron: Universe Today.