Maandelijks archief: april 2008

Natuurconstante gemeten met grafeen

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: University of Manchester,

Een team natuurkundigen onder leiding van Professor Andre Geim (Universiteit van Manchester) heeft met behulp van het dunste materiaal ter wereld, grafeen genaamd, nauwkeurige metingen gedaan aan de zogenaamde fijn-structuur constante. De fijnstructuurconstante, weergegeven met het symbool α en in 1916 bedacht door Arnold Sommerfeld, is in feite een koppelingsconstante die aangeeft hoe sterk de kracht is van de elektromagnetische interactie tussen elektrisch geladen deeltjes en fotonen. De waarde van α is op dit moment

Zou de waarde van α een tikkeltje anders zijn, dan zouden jullie deze astroblog niet kunnen lezen. Sterker nog, er zou geen koolstofatoom in het heelal kunnen ontstaan en daarmee nergens een vorm van leven! Geim ontdekte grafeen in 2004, een soort gaas van koolstofatomen van slechts één atoom dikte. Met wat studenten wist Geim een soort doorzichtige folie van grafeen te maken en daar liet hij licht doorheen schijnen. Uit deze experimenten bleek dat 2,3% van het licht geabsorbeerd werd door het grafeen. Nou wil de achterliggende theorie beweren dat α gelijk moet zijn aan die hoeveelheid geabsorbeerde fotonen. Stop het in een rekenmachine en je krijgt 3,14 * 1/137 = 0,0229… Hé, dat komt overeen met de waarnemingen! In feite is het meest verrassende van het experiment van Geim en consorten dat het zo supereenvoudig is. Een velletje superdun grafeen, een lichtbron die er doorheen schijnt en een camera om de absorptie van het licht te meten. Of zoals Geim het zelf zegt: “One can have a glimpse of the very foundations of our universe just looking through graphene.” Hoe eenvoudig kan het leven soms zijn. 🙂 Een artikel van Geim et al over hun experimenten verscheen gisteren in Science Express, de online versie van het Amerikaanse vakblad Science. Bron: ScienceDaily.

Christiaan Huygens 13 april bij H.O.T.

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: HOT/Zapp.

Vanaf 6 april a.s. zijn nieuwe afleveringen te zien van het H.O.T. (Historisch Opsporings Team), elke zondagochtend om 9.10 uur bij Z@pp op Nederland 3. Naar de uitzending van zondag 13 april moeten wij allemaal kijken, want die gaat over Christiaan Huygens! In de uitzending schijnen ze naar 1640 af te reizen om een mysterieuze inscriptie van Huygens te onderzoeken. H.O.T. wordt gepresenteerd door Raymi Sambo, bekend van ZOOP en All Stars. In een vorige aflevering van H.O.T. kwam ik trouwens nog een oude bekende van mij tegen. Mmmmm, bekend plaatje. 😀 Bron: Anno.

Rock ’n Roll op Mars

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: NASA

Met behulp van het High Resolution Imaging Science Experiment (HiRISE) aan boord van NASA’s Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) hebben ze iets moois gefotografeerd: een zware kei die van een helling afrolt en een heel spoor in het zand nalaat! Echte Rock ’n Roll dus op Mars. 😀 De foto is op 6 maart j.l. genomen en het tafereel speelt zich af in een krater ergens in het zuiden van de Shalbatana Vallei. De kei, helemaal rechts op de foto is zo’n 4 meter in doorsnede. Tijdens het rollen is de kei een mini-krater gepasseerd en aan de sporen te zien heeft ‘ie toen een paar keer gestuiterd en kwam uiteindelijk tot stilstand. Het hele spoor is een paar honderd meter lang. Leuk hoor. Bron: HiRISE.

Een lawine van nieuwsbrieven

Geplaatst op door Arie Nouwen
7

Abonnee’s op m’n nieuwsbrief zullen vandaag een ware lawine ervan via de mail hebben ervaren. Maar liefst 16 stuks van de laatste nieuwsbrief kwamen bij iedereen binnen. 🙁 En als het nou allemaal verschillende waren, maar het was helaas telkens dezelfde nieuwsbrief. De oorzaak van de ellende zit in de nieuwsbrief-plugin. Ik ontdekte gisteren dat de nieuwsbrief al sinds december 2007 niet meer was verstuurd (moet je nagaan hoe automatisch zoiets gaat. Ik lees die dingen zelf nooit 🙂 ). Ik heb de plugin vernieuwd met de laatste versie en dacht klaar te zijn. Vandaag hebben diverse lezers gemaild over de nieuwsbrief-lawine. Als het blijft doorgaan zal ik ‘m direct stoppen. Excuses voor de overlast.

ATV Jules Verne succesvol gekoppeld aan ISS

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: ESA

Vanmiddag om 16.42 uur precies is het Automated Transfer Vehicle (ATV) Jules Verne succesvol gekoppeld aan het internationale ruimtestation ISS. Volautomatisch wist de ATV zich vast te maken aan de Zvezda module van het ISS. Er werd zowel gebruik gemaakt van GPS als optische signalen om de juiste koers te bepalen. De afgelopen dagen was al flink geoefend, maar de echte koppeling van het 20 ton wegende vrachtschip met de ISS was nog steeds een spannende aangelegenheid. De Jules Verne is in feite de eerste van een hele serie van die ATV’s. Zij moeten de bevoorrading van het ISS overnemen van de Space Shuttles, welke in 2010 uit dienst zullen worden genomen. Bron: ESA.

 Even wat anders. Ik stop voorlopig met pogingen WordPress te upgraden. Eén van m’n plugins, WP-Table (waarmee ik m’n tabellen maak), is namelijk niet compatibel met WP 2.5 en de maker is geloof ik ook niet van plan spoedig de plugin aan te passen. Als ik WP update werken m’n tabellen dus niet meer. 🙁

Cursus bouw je eigen Stonehenge, Deel I

Geplaatst op door Arie Nouwen
6

Credit: Sciencefreak/Pixabay


Heb je je ooit afgevraagd hoe die Keltische druïden ruim 4.000 jaar geleden die stenen van Stonehenge op hun plaats kregen, het megalitische monument in Engeland dat diverse astronomische functies had? De zwaarte stenen wegen wel 50 ton, dus probeer die zonder een kraan van Smit-Tak in de buurt maar eens overeind te krijgen. Ene Wally Wallington uit Flint (Michigan, VS) heeft er kennelijk over nagedacht, want op een uiterst vermakelijk en leerzaam filmpje (zie hieronder) laat hij zien hoe hij in z’n eentje zonder ingewikkelde hefbomen of mechanismen zware blokken beton op z’n plek krijgt. Deze ex-bouwvakker heeft alle tijd van de wereld en z’n hobby is zware betonblokken verplaatsen, waarbij hij ze zelfs recht overeind weet te zetten. Petje af voor die Wally hoor. Stonehenge staat overigens sowieso weer in de belangstelling, want op 11 april start een uitgebreide opgraving naar archeologische overblijfselen, de eerste opgraving in zestig jaar. Misschien komen ze wel een oude kraan van Smit-Tak tegen. 🙂 Tot zover deel I in de doe-het-zelf-cursus Hoe bouw je een eigen Stonehenge, de staanders. Misschien leuk als decoratie in je eigen tuin? Volgende keer Deel II: de zijbalken. De tip voor deze astroblog kwam van Paul. Hé thanx! Bron: BoingBoing.

Zéér jonge planeet ontdekt

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: VLA/Pie Town antenna.

Britse wetenschappers hebben met behulp van de radiotelescopen van VLI en Merlin [1]De Very Large Array in New Mexico (VS) en het Multi-Element Radio Linked Interferometer Network van Jodrell Bank in het Verenigd Koninkrijk. buiten ons zonnestelsel een zéér jonge planeet ontdekt die mogelijk minder dan 2000 jaar oud is. 😯 Het zou daarmee de jongste planeet zijn die ooit is gezien. Toen onze Lieve Heer hier op deze aardkloot rondliep was de planeet wellicht nog een wolk stof. De op één na jongste planeet is tien miljoen jaar oud. De ‘babyplaneet’ werd gevonden bij de jonge ster HL Tau [2]Geschatte leeftijd 100.000 jaar. Kosmisch gezien net als de planeet zéér jong., 520 lichtjaar van ons verwijderd in het sterrenbeeld Stier (Taurus). Waarschijnlijk zal de babyplaneet uitgroeien tot een gasplaneet als Jupiter, maar dan wel een tikkie zwaarder: 14 Jupitermassa’s. Rond de ster HL Tau is door een team sterrenkundigen onder leiding van Jane Greaves (Universiteit van St. Andrews in Schotland) een stofschijf ontdekt en in die schijf heeft men een dichte klomp materie gevonden op een afstand van 65 AE [3]Astronomische Eenheden, de afstand Aarde-Zon. Zeg zo’n 149.000.000 km. van HL Tau. In de afbeelding is dat het wolkje bij de letter b. Voor planeetvorming bestaan twee modellen: het langzaam-groeien-model, waarbij planeten langzaam worden gevormd door aantrekkend materiaal, én het inklap-model, waarbij in een gas- en stofwolk plots verdichtingen ontstaan en daar massa opeenhoopt. De planeet om HL Tau is vermoedelijk op de laatste wijze ontstaan. Zo’n 1.600 jaar geleden werd HL Tau gepasseerd door een andere ster, XZ Tau geheten, en het zou kunnen zijn dat deze passage van invloed is geweest op de gravitationele instabiliteit van de stofschijf en dat daardoor de vorming van de planeet is versneld. Het zou trouwens ook kunnen zijn dat we niet met een planeet te maken hebben, maar met een bruine dwerg. Die optie kwam ook al aan de orde bij een andere opmerkelijke exoplaneet, namelijk die bij de ster AB Aurigae. Verder onderzoek moet nog uitwijzen waar we precies mee te maken krijgen. Mmmm, lijkt mij een goed argument om de deuren van Jodrell Bank open te houden! 😉 Bron: Space.NewScientist.com.

References[+]

References
↑1 De Very Large Array in New Mexico (VS) en het Multi-Element Radio Linked Interferometer Network van Jodrell Bank in het Verenigd Koninkrijk.
↑2 Geschatte leeftijd 100.000 jaar. Kosmisch gezien net als de planeet zéér jong.
↑3 Astronomische Eenheden, de afstand Aarde-Zon. Zeg zo’n 149.000.000 km.

Zwart gat onthult ware identiteit Omega Centauri

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: ESA/NASA

Hij is met z’n schijnbare helderheid (3,7m) één van de helderste bijzondere objecten aan de hemel [1]Helaas niet voor de noordelijke breedtegraden. Hij staat in het sterrenbeeld Centaurus, voor ons in dit koude kikkerlandje onzichtbaar. 🙁 : de bolvormige sterrenhoop Omega Centauri, catalogus-nummer NGC 5139 in de kosmische Wehkampgids. Uit een gecombineerde waarneming van zowel de Hubble ruimtetelescoop als de ‘Aardse’ Gemini-telescoop op Hawaï is naar voren gekomen dat zich in het centrum van Omega Centauri hoogstwaarschijnlijk een zwart gat bevindt. Dat zwarte gat verklaard veel van de eigenaardige eigenschappen van de bolhoop: hij roteert sneller om z’n centrale as dan de meeste andere bolhopen, hij is behoorlijk afgeplat qua vorm, hij herbergt veel verschillende soorten sterren én hij is zo’n tien keer zwaarder dan de gemiddelde bolhoop. Het vermoeden rijst nu dat Omega Centauri eigenlijk helemaal geen bolhoop is, maar een dwergstelsel! Het vermoeden van het bestaan van het zwarte gat in het centrum kwam naar voren na waarnemingen van de bewegingen van sterren in dat centrale gedeelte. Die snelheden waren hoger dan verwacht en uit berekeningen kwam naar voren dat alleen een zwart gat van ongeveer 40.000 zonsmassa’s, een middelzwaar zwart gat [2]Tussen de stellaire zwarte gaten en de superzware zwarte gaten in de centra van sterrenstelsels in., verantwoordelijk kan zijn voor dergelijke snelheden. Aldus een team van sterrenkundigen onder leiding van Eva Noyola (Max-Planck Institute for Extraterrestrial Physics in Garching, Duitsland). Op 10 april a.s. verschijnt een artikel over het zwarte gat in Omega Centauri in het vakblad The Astrophysical Journal. Wie geen geduld heeft tot die datum kan het artikel alvast hier lezen. Bron: Spacetelescope.org.

References[+]

References
↑1 Helaas niet voor de noordelijke breedtegraden. Hij staat in het sterrenbeeld Centaurus, voor ons in dit koude kikkerlandje onzichtbaar. 🙁
↑2 Tussen de stellaire zwarte gaten en de superzware zwarte gaten in de centra van sterrenstelsels in.

ATV Jules Verne koppelt morgen aan ISS

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: ESA

Na twee succesvolle ‘demonstratiedagen’ is ESA’s Automated Transfer Vehicle (ATV) Jules Verne klaar voor de aankoppeling met het internationale ruimtestation ISS op donderdag 3 april. De koppeling staat gepland voor 16:41 uur Nederlandse tijd. Alles is uiteraard te volgen op ESA-TV. Zaterdag 29 maart naderde Jules Verne het ISS tot 3,5 kilometer. Bij deze manoeuvre werd gebruik gemaakt van GPS ontvangers op het ATV én de Russische servicemodule Zvezda [1]Hetgeen voor ‘ster’ staat. Jaja, van die Adrianus leer je een potje Russisch 🙂 , onderdeel van het ISS. ATV functioneerde prima en werd aan het eind van de eerste demonstratiedag vanuit het ATV Control Centre in Toulouse, Frankrijk, teruggestuurd naar zijn parkeerbaan. Gisteren naderde Jules Verne het koppelstuk van Zvezda tot zelfs elf meter. Daarbij werd voor het eerst gebruik gemaakt van optische sensoren, de in Europa ontwikkelde Videometer technologie. Ook dit systeem werkte foutloos; het bewijs dat het ATV zich volledig autonoom naar het ISS kan manoeuvreren. Later werd het ATV teruggestuurd naar een veilige locatie, verder van het ruimtestation. En daarmee eindigde de generale repetitie voor de grote dag morgen, als de uiteindelijke koppeling gaat plaatsvinden. Even voor de duidelijkheid: koppelingen worden uiteraard al decennia lang uitgevoerd, zonder moeite doorgaans. Maar dan zitten er altijd ruimtevaarders in beide vaartuigen. De koppeling morgen is voor ’t eerst met één onbemand station! Bron: ESA.

References[+]

References
↑1 Hetgeen voor ‘ster’ staat. Jaja, van die Adrianus leer je een potje Russisch 🙂

E=Mc2

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: Island Records

Nieuws over E=Mc2! Een nieuwe doorbraak in de samenvoeging van relativiteitstheorie en quantummechanica? Een nieuwe vorm van één of andere donkere substantie? Nee, niets van dat alles. Ik heb het over het nieuwe album van zangeres Mariah Carey, E=Mc2 geheten. Heeft Carey net als de basketballer Shaq ‘het licht gezien’ en is ze bekeerd tot de edele kunst der sterrenkunde? Ook hier weer helaas neen. De prachtige naam van het album schijnt te staan voor Emancipation equals Mariah Carey to the second power [1]The Emancipation of Mimi was de titel van Carey’s comeback-album in 2005.. Nou ja, één overeenkomst dan: Carey schijnt een ster aan ’t firmanent te zijn. Op 15 april 2008 komt ’t hele zaakje in de platenwinkels te liggen. Rennen! 😉 Bron: Symmetrybreaking

References[+]

References
↑1 The Emancipation of Mimi was de titel van Carey’s comeback-album in 2005.