De NASA heeft bekendgemaakt dat op zaterdag 31 mei vanaf lanceerplatform 39A op Kennedy Space Center in Florida de lancering zal zijn van Space Shuttle Discovery. Het gaat om missie STS-124, onder leiding van commandant Mark Kelly een viertiendaagse reis richting ISS, die drie ruimtewandelingen zal inhouden. Tevens zullen weer onderdelen worden meegenomen voor het Japanse Kibolaboratorium. Kibo is zo groot dat er wel drie Shuttlevluchten nodig zijn om Kibo naar het ISS over te brengen. STS-124 is de tweede van de drie Kibovluchten. Met STS-127 gaan de laatste onderdelen mee. De preciese tijden van de lancering: 23.02 uur Nederlandse tijd. Tijdens Knevel en v.d. Brink dus, o nee die heb je niet op zaterdag. 🙂 Bron: NASA.
Vanaf komende donderdag (22 mei) zal Mars door de bekende open sterrenhoop Praesepe (M44 of ‘De Kribbe’ [1]Praesepe is Latijn voor zo’n drink- of voerbak. Zo’n krib dus waar kindeke J.C. in lag.) in het sterrenbeeld Kreeft trekken. Met een vaartje van 1,4′ per uur, zeg ½° per dag trekt de rode planeet er doorheen en 24 mei is ‘ie M44 gepasseerd. Ik heb even een plaatje geleend van Sky & Telescope, dat mooi de lokatie van Mars per dag aangeeft. EDT is de tijd in Florida. Tel er zes uren bij op en je hebt onze Hollandsche tijd. Bekijk het schouwspel op 22 of 23 mei ’s avonds met een verrekijker of telescoop. De samenstand is uiteraard ook goed om te fotograferen. Bron: Sky & Telescope.
Op vrijdag 25 april j.l. zagen sterrenkundigen met behulp van de Amerikaanse Swiftsatelliet, die kan waarnemen in het hoogenergetische röntgen- en gammalicht, een zeer krachtige zonnevlam. Het bijzondere was dat de vlam niet plaatsvond op onze Zon, maar op een andere ster 16 lichtjaren verderop! 😯 Die ster was EV Lacertae, een rode dwergster in het sterrenbeeld Hagedis. Op zich geen bijzondere ster, hij heeft 1/100e van de lichtkracht van de Zon, is drie keer zo licht en aan de hemel is het een onbeduidend sterretje van magnitude 10. Bij dat sterretje werd in de vroege ochtend van 25 april een gigantische uitbarsting waargenomen, eerst door het Russische Konusinstrument aan boord van NASA’s WIND-satelliet en twee minuten later door Swift. Deze laatste satelliet kan behalve röntgen- en gammastraling ook kijken in UV- en zichtbaar licht (een echt manusje van alles dus) en toen daarmee de zonnevlam op EV Lacertae werd bekeken moesten instrumenten sluiten om niet overbelicht te raken. Onderzoek heeft geleerd dat EV Lacertae vrij jong is, een paar honderd miljoen jaar oud [1]Voor een rode dwerg is dat jong.. Hij draait eens per 4 dagen om z’n as en dat is vergeleken met de Zon erg kort. Door die snelle rotatie worden sterke magneetvelden opgewekt, die wel 100 keer zo sterk zijn als het magnetische veld van de Zon. De waargenomen vlam is het gevolg van de energieën in het magnetische veld. In totaal duurde de uitbarsting 8 uren. Als er planeten om EV Lacertae draaien zal er van hun atmosfeer vermoedelijk weinig over zijn. 😉 Het is trouwens niet de eerste keer dat bij andere sterren zonnevlammen zijn waargenomen. Eerder werd er ook eentje bij de ster II Pegasi waargenomen, ook al door Swift. Bron: NASA.
Zoals bekend mag worden verondersteld landt op 26 mei om 01:53 uur ’s nachts [1]In Amerika is ’t dan nog 25 mei, met als plaatselijke landingstijden 7:53 pm EDT (23:53 UTC). de Amerikaanse lander Phoenix op Mars. De coördinaten van de landingsplaats zijn ruwweg 68º noorderbreedte en 233º oosterlengte. Stél dat die landing niet op Mars zou zijn, maar hier op moeder Aarde, waar zou de Phoenix dan uitkomen? Dat blijkt ergens in het noordwesten van Canada te zijn. Zie het kaartje hierboven. Nog 7 dagen, 5 uren, 36 minuten en 24 seconden op ’t moment dat ik dit schrijf [2]Zie hier voor de teller. Of nog véél uitgebreider daarzo. 🙂 en dan is de echte landing. Op Mars natuurlijk! Bron: NASA. 😀
Ruimteziekte is een misselijkheid en oriëntatieverlies die de helft van de astronauten dwars zit. Suzanne Nooij (TU Delft) biedt met haar Delftse proefschrift meer inzicht in het ontstaan ervan. Ook Wubbo Ockels, de eerste Nederlandse astronaut [1]In 1985 ging hij met de Space Shuttle Challenger de ruimte in. kreeg last van die verschijnselen en is als hoogleraar nu de promotor van Suzanne Nooij. De ‘ruimteziekte’ of Space Adaptation Syndrome (SAS), wordt ervaren door ongeveer de helft van alle astronauten tijdens de eerste dagen van hun ruimtevlucht.
Centrifuge
De SAS-symptomen kunnen ook worden ervaren na langdurige blootstelling aan een hoger zwaartekrachtsniveau in een personencentrifuge, zoals die bijvoorbeeld gebruikt wordt voor het testen en trainen van straaljagerpiloten. Personen moeten dan wel langer dan een uur op een niveau van drie keer de aardse zwaartekracht in zo’n centrifuge verblijven. Het centrifugeren zelf is niet vervelend [2]Ahum, je zou d’r maar inzitten., maar eenmaal weer uit de centrifuge ervaart ongeveer de helft van de proefpersonen symptomen van ruimteziekte. Het blijkt dat astronauten die last hebben van ruimteziekte tijdens hun vlucht, ook degenen zijn die last hebben van deze symptomen na langdurig centrifugeren op aarde. Dit betekent dat deze symptomen niet veroorzaakt worden door de gewichtsloosheid op zich, maar meer in het algemeen door de aanpassing aan een ander zwaartekrachtsniveau. Suzanne Nooij heeft deze effecten nader bestudeerd met de centrifuge van het Centrum voor Mens en Luchtvaartin Soesterberg. Haar resultaten bevestigen de theorie dat de beide soorten misselijkheid (voorkomend in de ruimte en na het centrifugeren) worden veroorzaakt door hetzelfde mechanisme en geven bovendien meer inzicht in waarom de symptomen ontstaan.
Otolieten
Nooij richtte zich daarbij uiteraard op het evenwichtsorgaan. Dit zit in het binnenoor en bestaat uit halfcirkelvormige kanalen, gevoelig voor rotatie, en de zogenoemde otolieten, gevoelig voor lineaire versnellingen. Eerder is gesuggereerd dat een verschil in de werking van de linker- en rechterotoliet bijdraagt aan de ziektegevoeligheid bij astronauten. Dit zou dus ook moeten gelden na langdurig centriguren. Nooij testte deze otoliet-asymmetrie hypothese. Bij vijftien proefpersonen, bij wie de gevoeligheid voor ruimteziekte al eerder was bepaald, werd de eenzijdige otolietfunctie gemeten, alsmede de functie van de halfcirkelvormige kanalen. De personen die last hadden van ruimteziekte na het centrifugeren, bleken een grote otoliet-asymmetrie te hebben en een grotere gevoeligheid van zowel het otoliet- als het kanaalsysteem. De personen konden niet ingedeeld worden als gevoelig of niet-gevoelig op basis van deze asymmetrie alleen, maar wel op basis van een combinatie van verschillende otoliet- en kanaaleigenschappen. Dit laat zien dat het hele evenwichtsorgaan betrokken is bij ruimteziekte en dat het vermoedelijk gaat om de complexe interacties tussen de verschillende delen van het evenwichtsorgaan. Bron: Scienceguide.
Het anagram van Lauglin:
Mijn oplossing: Herschel ‘l see a big terraplanet: P Taurus. Even toelichten: Herschel (duitse naam) is de satelliet die oktober 2008 gelanceerd zal worden. De ster P Taurus zegt mij eventjes niets, maar dat mag Laughlin verder toelichten. D’r zal vast een aardachtige planeet in de buurt van die ster in het sterrenbeeld Stier rondzweven.
De speurtocht naar intelligente buitenaardse beschavingen. Credit: 12222786/Pixabay.
Huge Applet, Unsearchable Terrestrials! Geen lezer zal vermoeden waar ik ’t over heb, maar het heeft wel degelijk met sterrenkunde te maken. Het is namelijk een anagram, een woord of zin, die volledig bestaat uit de letters van een ander woord of een andere zin. Het anagram is gemaakt door Greg Laughlin, sinds 2007 Professor of Astronomy and Astrophysics op de Universiteit van Californië in Santa Cruz (zie hier z’n CV). Geheel in de traditie van onder andere Galileo [1]Na Saturnus bestudeerd te hebben schreef hij “s m a i s m r m i l m e p o e t a l e u m i b u n e n u g t t a u i r a s”, hetgeen bleek te staan voor Altissimum planetam tergeminum … Continue reading en Huygens [2]Die in 1656 na z’n ontdekking van de maan Titan het anagram “a a a a a a a c c c c c d e e e e e h i i i i i i i l l l l m m n n n n n n n n n o o o o p p q r r s t t t t t u u u u … Continue reading maakte Laughlin het anagram. Het vermoeden bestaat dat hij met het anagram doelt op een bijzondere ontdekking. Hij is met anderen bezig om aardachtige exoplaneten te ontdekken, dus wellicht doet hij op deze ludieke wijze een aankondiging. Afijn, op internet zijn al diverse oplossingen bedacht voor het anagram:
TrES alleges Alph Centauri B Super Earth! (TrES is een speurtocht naar exoplaneten; in deze oplossing ontbreekt alleen de ‘a’ van Alpha 🙁 ).
Een zin met daarin: Herschel bags terrestrial planet! (Mclaughlin heeft als tip gezegd dat er een duitse naam in de oplossing moet zitten. Gliese misschien? of Herschel? Ook heeft hij gezegd dat de woorden ‘earth’ en ‘super’ er niet in mogen voorkomen. De eerste oplossing klopt dus al niet).
Euler Phase Perturbs Eta Lac, Earthlings! (Yep, een ster in het sterrenbeeld Hagedis).
Zijn er misschien nog astrobloglezers die oplossingen hebben? Laughlin is Amerikaan, dus ik zou een Engelse oplossing aandragen. Hij raadt zelf af om zo’n softwareprogramma te gebruiken om het anagram op te lossen, want die dingen hebben geen idee van de betekenis van woorden. Ik ga morgen (zondag) zelf ook wel een poging wagen. Bron: Dynamics of cats.
Na Saturnus bestudeerd te hebben schreef hij “s m a i s m r m i l m e p o e t a l e u m i b u n e n u g t t a u i r a s”, hetgeen bleek te staan voor Altissimum planetam tergeminum observavi, oftewel “Ik heb de verste planeet in drievoudige vorm gezien”. Kepler echter ontcijferde het anagram als Salue umbistineum geminatum Martia proles (“Gegroet, twee zonen die Mars gezelschap houden”), en hij dacht dus dat Galileo twee manen bij Mars had gevonden. Pas veel later bleek deze fout voorspellende waarde te hebben, want Mars heeft inderdaad twee manen, maar die werden pas eeuwen later met een betere telescoop ontdekt.
Die in 1656 na z’n ontdekking van de maan Titan het anagram “a a a a a a a c c c c c d e e e e e h i i i i i i i l l l l m m n n n n n n n n n o o o o p p q r r s t t t t t u u u u u” schreef. Dat stond voor Annulo cingitur, tenui, plano, nusquam cohaerente, ad eclipticam inclinato, voor de niet-Latinisten “Het wordt omgeven door een dunne, platte ring, nergens aanrakend en geïnclineerd aan de ecliptica”.
NASA-medewerkster Cindy Hutchens bezig urine in water om te toveren. Credit: NASA
Bij de NASA hebben ze een recyclingsysteem gemaakt dat in staat is om van urine weer drinkwater te maken, dat volgens opgave zelfs schoner moet zijn dan kraanwater. 😯 De urine wordt via een serie van chemische processen en filters schoongemaakt. De bedoeling is dat het Water Recovery System door STS-126, de missie die voor de herfst dit jaar gepland staat, naar het ISS wordt gebracht. Op dit moment zijn er drie astronauten aan boord van de ISS, maar in het najaar worden dat er zes. Dat maakt de noodzaak van recycling groter, want water is als ruimevracht kostbaar. Door het recyclingsysteem bespaart men zo’n 6.800 kg per jaar aan mee te nemen water. Nou nog dat andere probleempje oplossen. Shit! 😀 Bron: Universe Today.
Gisteravond hield Alex Scholten (waarnemingsleider van de Nederlandse Kometen Vereniging) een lezing bij sterrenkundevereniging Christiaan Huygens over ruimtevluchten naar kometen. Z’n boeiende verhaal begon bij de datum van 10 juni 1982, toen de Amerikaanse International Sun/Earth Explorer 3 (ISEE-3) onder de nieuwe naam van International Cometary Explorer (ICE) richting de komeet 21P/Giacobini-Zinner werd gedirigeerd. En het verhaal eindigde met 2014 als de Europese kometenverkenner Rosetta in een baan om de de komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko is gekomen en de sonde Philae een zachte landing hoopt te maken op het oppervlak van deze komeet. Uit de presentatie van Scholten, die op enthousiaste en deskundige wijze kan vertellen over kometen, blijkt wel dat tussen 1982 en 2014 erg veel ruimtevaartmissies richting kometen zijn geweest, gaande zijn en nog komen. Kometen zijn kennelijk erg in trek bij de sterrenkundigen. In feite was de eerste komeet die serieus aandacht kreeg de beroemde komeet van Halley, formeel 1P/Halley genaamd. Daar ging een hele stoet verkenners naar toe, van de Russische Vega-satellieten tot aan de Europese Giotto. Door één of andere reden hadden de Amerikanen niets naar Halley gestuurd, vandaar dat ze die ISEE-3 omdoopten tot ICE en op nogal gekunstelde wijze 21P/Giacobini-Zinner lieten onderzoeken. Scholten liet het filmpje zien van de nadering van de Giotto tot de kern van Halley, hetgeen we op die beruchte 13e maart 1986 allen voor de televisie gezeten zo node misten. Het filmpje is voor de liefhebbers hier te zien. Na Halley was de aandacht vooral voor komeet 19P/Borelly, die door de Amerikaanse Deep Space 1 werd bezocht. DS1 was een satelliet uit de zogenaamde New Millenium-klasse: goedkoop en efficiënt. Het ging er eigenlijk om een boel nieuwe technieken uit te proberen, zoals een ionenmotor.
Credit: ESA
Naast Deep Space hadden de Amerikanen ook Deep Impact: deze ging richting 9P/Tempel 1 en daar kwam ‘ie op 3 juli 2005 aan. Een dag later koppelde de zogenaamde impactor los en 7:52 uur sloeg ‘ie te pletter op de komeet, gadegeslagen door zowel het moederschip Deep Impact als talloze telescopen op en rondom de Aarde. Wetenschappelijk resultaat was o.a. de ontdekking dat Tempel 1 water in z’n binnenste heeft. Inmiddels is de Deep Impact omgedoopt tot Epoxi en is ‘ie onderweg richting de komeet Hartley 2. Een knap staaltje werk werd ook verricht door de sonde Stardust, die januari 2004 door de staart van komeet Wild 2 vloog en deeltjes daarvan inving in een soort van aerogel. 15 Januari 2006 kwam ‘ie terug op Aarde na een landing in de woestijn van Utah en de deeltjes heeft men in laboratoria onderzocht. Resultaten daarvan heb ik o.a. hier en ook nog eens daar beschreven. Afijn, om een lang verhaal nog veel langer te maken is de Stardust ook weer omgedoopt met een andere naam, New Exploration of Tempel 1 (NExT) en een nieuwe bestemming: Tempel 1. Hé da’s toch die komeet die ook al bezocht is door Deep Impact met z’n impactor? Yep, op 14 februari 2011 hoopt NExT de krater te kunnen zien die de impactor op die komeet op 4 juli 2005 geslagen heeft. Schrijf ’s vast op in je agenda. En tenslotte dan Rosetta, waar Alex Scholten aandacht aan besteedde. Die werd 2 maart 2004 gelanceerd en z”n baan is erg ingewikkeld, waarbij hij de Aarde maar liefst drie maal passeert (zie dit tijdsschema). Begin 2014 is de aankomst bij 67P/Churyumov-Gerasimenko en een half jaartje later moet na grondige verkenningen de sonde Philae op het oppervlak landen. Alex Scholten is dan vast en zeker welkom om de resultaten daarvan te bespreken bij Huygens!
Sterrenkundigen hebben weer iets vreemds ontdekt: een snel ronddraaiende pulsar [1]Da’s eigenlijk een contradictio in terminis: alle pulsars draaien per definitie snel rond. die een zeer grote en elliptische, langgerekte, baan heeft rondom een gewone zonachtige ster. Het vreemde eraan is dat andere pulsars cirkelvormige kleine banen hebben rondom het gemeenschappelijk middelpunt dat ze met een andere ster hebben. Ook is de pulsar, die de prachtige naam J1903+0327 heeft, zwaarder dan z’n soortgenoten. Tenslotte is een zonachtige begeleider in afwijking van andere begeleiders van pulsars in dubbelstersystemen. J1903+0327 staat 21.000 lichtjaar van ons verwijderd en draait maar liefst 465 rondjes per seconde om z’n rotatieas. De meeste pulsars draaien een paar keer per seconde rond (ook al behoorlijk snel), maar bij dit soort gigantisch hoge rotatiesnelheden praat men van milliseconde pulsars. De pulsar is een compact overblijfsel (á¸10 km ongeveer, waar meer dan een zonmassa in is gepropt) van een supernova. In ongeveer 95 dagen draaien J1903+0327 en de begeleidende ster om elkaar’s zwaartepunt. Als verklaring voor de vreemde eigenschappen van de pulsar denkt men dat er nog een derde ster in het systeem moet zijn. Die derde ster zou een neutronenster of witte dwerg kunnen zijn en dáár zou J1903+0327 omheen draaien. Als dit klopt zou J1903+0327 de eerste pulsar in een drievoudig stersysteem zijn. Het idee is dat het lang geleden drie sterren waren waarvan twee erg zwaar. De ene explodeerde als supernova en werd de milliseconde pulsar. De andere zware ster explodeerde later, maar liet geen ronddraaiende pulsar achter, maar een ‘rustige’ neutronenster. Of het moet een pulsar zijn wiens bundel de Aarde mist, dat kan ook. De gewone derde ster staat op een verre afstand van de twee compacte objecten en speelt een geringe rol. Alleen is hij in optisch licht de enige ster die we op Aarde zien. Tot nu toe zijn 50 pulsars bekend die deel uitmaken van een dubbelstersysteem [2]Voor de duidelijkheid: er zijn ook pulsars die helemaal nergens deel van uitmaken, maar gewoon los zijn.. J1903+0327 is bestudeerd door een hele batterij radiotelescopen, waaronder de Westerbork Synthese Radiotelescoop, en de optische Geminitelescoop op Hawaiï. D’r zal vast vervolgonderzoek komen op de vreemde pulsar. Bron: NRAO.
