Maandelijks archief: mei 2008

Betaversie van WorldWide Telescope is uit!

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Microsoft/WWT

Microsoft heeft vandaag een zogenaamde lente-beta versie uitgebracht van het langverwachtte planetarium-programma WorldWide Telescope (WWT). Ruim 20 Mb download ligt voor iedereen klaar om te installeren. De preciese systeemvereisten staan hierzo. Bij mij moest nog één of andere DirectX versie geïnstalleerd worden en daarna was het kat in ’t bakkie. 🙂 Het ziet er in eerste indruk allemaal schitterend uit, al moet ik alle ins & outs van WWT nog eens gedurende een avondje tot mij nemen. Ik merk wel dat ‘ie behoorlijk wat geheugen lust [1]Microsoft beveelt 2 Gb aan; ik heb de helft en dat merk ik wel., dus wat bijprikken kan geen kwaad. Wat kost geheugen nou tegenwoordig, nix toch? Naast de gewone zichtbare sterrenhemel (met planeten, sterren en objecten zoals sterrenstelsels en gasnevels) kan je ookmet andere ogen naar de hemel kijken. Bijvoorbeeld met de radio-ogen van NRAO’s VLA Sky Survey of met de ogen van de WMAP, de ruimtetelescoop die de microgolfachtergrondstraling in beeld heeft gebracht. Er zit overigens ook een ASCOM-functie ingebakken in WWT, hetgeen wil zeggen dat je je telescoop er aan kan koppelen en kan besturen. Afijn, ga de lenteversie van WWT ophalen en probeer het zelf eens uit. Bron: WorldWide Telescope.

References[+]

References
↑1 Microsoft beveelt 2 Gb aan; ik heb de helft en dat merk ik wel.

God en buitenaards leven

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Volgens eerwaarde Jose Gabriel Funes, directeur van de Vaticaanse sterrenwacht, mag je ook als katholiek gewoon geloven in buitenaards leven! In een interview met een Vaticaanse krant, welke te lezen valt op de website FatherRoderick.com, denkt Funes dat intelligent leven op andere planeten mogelijk is. Ook zij zijn onderdeel van God’s schepping, dus dergelijk leven ondermijndt volgens hem niet de grondbeginselen van het katholieke geloof. Sint Franciscus riep ooit dat alle wezens op Aarde broeders en zusters zijn en zo is het volgens Funes ook met buitenaardse wezens: noem het gewoon buitenaardse broeders en zusters. Ook staat hij niet afwijzend tegenover de big bangtheorie, al ziet hij ook daar de hand van God in terug. Afijn, zo denkt de directeur van de Vaticaanse sterrenwacht erover. Nou moet ‘ie alleen nog proberen z’n hoogste baas te overtuigen van z’n gelijk, want die staat een heel stuk sceptischer tegenover de wetenschap. Dat hebben we een tijdje terug nog gezien. Bron: Universe Today.

Mercurius in grootste elongatie

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Hemel.waarnemen.com.

Leuk hoor, zo’n internetstoring die meer dan een dag duurt! 🙁 Hopelijk is ‘ie vanavond na m’n werk weer in orde. Omdat ik gisteren en vanochtend geen internet thuis had zijn m’n bronnen (‘feeds’) ook eventjes opgedroogd. Daarom maar een bericht met de vertrouwde sterrengids. Vandaag zal Mercurius z’n grootste elongatie [1]Elongatie is de hoekafstand van een planeet tot de Zon. Het is een boogafstand aan de hemelbol, gemeten in graden. bereiken. Om zes uur ’s morgens was dat moment, waarbij de kleine planeet 21, 48′ ten oosten van het middelpunt van de Zon staat. Hij was op dat moment echter niet te zien. Wel vanavond, zo rond 22.30 tot 23.00 uur! Hij staat laag in het noordwesten, met een schijnbare grootte van 8,2″ en een helderheid van 0,7m. Hij is voor 35% verlicht door de Zon. Tot eind mei is Mercurius een avondverschijning. Daarna staat hij te dicht bij de Zon. Half juni verschijnt ‘ie weer als ochtendverschijning en rond 1 juli bereikt hij z’n grootste westelijke elongatie. Afijn, een mooie kans om de komende tijd Mercurius te snappen. Het is wel noodzakelijk dat je een vrij uitzicht tot de horizon hebt. Bron: Sterrengids, 2008 + Hemel.waarnemen.

References[+]

References
↑1 Elongatie is de hoekafstand van een planeet tot de Zon. Het is een boogafstand aan de hemelbol, gemeten in graden.

Superzware zwarte gaten met drie schijven mogelijk

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Kimitake Hayasaki (Kyoto Universiteit) et al.

Volgens berekeningen van Japanse sterrenkundigen onder leiding van Kimitake Hayasaki (Kyoto Universiteit) moet het mogelijk zijn dat er rondom superzware zwarte gaten niet één ronddraaiende accretieschijf [1]Een accretieschijf is een schijf rond een hemellichaam waarin gas en stof uit de omgeving zich ophoopt. Omdat deze materie vrijwel altijd impulsmoment bezit, zal het “voordat het op een zwart … Continue reading zit, niet twee schijven, maar liefst drie van dergelijke schijven! Dit is het geval als twee zwarte gaten door gravitationele werking botsen en samensmelten. De accretieschijven om de zwarte gaten kunnen nog een poosje afzonderlijk bestaan en er kan volgens de computermodellen van Hayasaki zelf een derde accretieschijf ontstaan. Die schijf zou ontstaan zijn uit gas en stof dat afkomstig is uit de originele accretieschijven en dat door de gravitationele inwerking van de botsing naar buiten is geslingerd. Vervolgens zou periodiek materiaal uit de derde schijf terug kunnen vallen op de binnenste twee schijven en dat zou op Aarde te zien moeten zijn als pieken in het ultraviolette spectrum van het zwarte gat. Hayasaki et al denken dat dergelijke pieken op Aarde te zien moeten zijn. Binnenkort verschijnt een artikel van de Japanners in het vakblad The Astrophysical Journal, hier voor de hardcore-fans te lezen. Bovenstaand plaatje uit de computersimulaties van Hayasaki en consorten is afkomstig uit dat artikel. Bron: Space.NewScientist.com.

References[+]

References
↑1 Een accretieschijf is een schijf rond een hemellichaam waarin gas en stof uit de omgeving zich ophoopt. Omdat deze materie vrijwel altijd impulsmoment bezit, zal het “voordat het op een zwart gat, een neutronenster of een witte dwerg valt ” zich eerst verzamelen in een platte, snel roterende schijf er omheen.

Exoplaneten ontdekken met laserstralen

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: M. Kirchner & S. Diddams/NIST

Wetenschappers van de Universiteit van Konstanz in Duitsland en het National Institute of Standards and Technology (NIST) in de VS hebben een ultrasnelle laser gemaakt die het in principe mogelijk maakt om exoplaneten ter grootte van de Aarde te ontdekken. Afgelopen donderdag is de laser gepresenteerd op de Conference on Lasers and Electro-Optics (CLEO) in San Jose, Californië, door de maker ervan, Albrecht Bartels. De laser is in staat per seconde 10 miljard pulsen te geven, waarbij iedere puls 40 femtoseconde duurt [1]1 femtoseconde is 10-15 van een seconde. met een gemiddels vermogen van 650 milliwatt. Sterren die exoplaneten om zich heen hebben cirkelen wiebelen door de gravitationele interactie met die planeten een klein beetje. De door Bartels ontworpen laser is in staat om dat sterlicht als een zogenaamde frequentiekam te analyseren en de ‘wiebels’ eruit te halen. Die wiebels moeten als kleine variaties in het spectrum van de ster te zien zijn. Met de huidige technieken kunnen wiebels van de ster ter grootte van 1 meter per seconde worden gemeten. Met de laser moeten wiebels van enkele centimeters per seconde gevonden kunnen worden, veroorzaakt door exoplaneten ter grootte van de Aarde. Op die wijze zouden in theorie meer dan 100 van dergelijke kleine exoplaneten gevonden kunnen worden. Mmmmm, klinkt veelbelovend! 😀 Bron: PhysOrg.com.

References[+]

References
↑1 1 femtoseconde is 10-15 van een seconde.

Antennestelsels dichterbij dan gedacht

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

credit: NASA, ESA & Ivo Saviane (European Southern Observatory)

De bekende Antennestelsels, twee sterrenstelsels in het sterrenbeeld Raaf (Corvus), blijken dichterbij te staan dan men eerst dacht. Op grond van waarnemingen met de Advanced Camera for Surveys (ACS) en de Wide Field Planetary Camera 2 (WFPC2) aan boord van de Hubble ruimtetelescoop blijkt de afstand niet 65 miljoen lichtjaar, maar 45 miljoen lichtjaar te zijn. De twee stelsels, NGC 4038 en NGC 4039, zijn een paar honderd miljoen jaar geleden in een gravitationele interactie geraakt en zijn sindsdien naar elkaar toe gevlogen. Een groep sterrenkundigen onder leiding van Ivo Saviane (European Southern Observatory, ESO) bekeek een groep rode reuzensterren in de zuidelijke staart van het duo stelsels (de rechterfoto hierboven). In het welbekende Hertzsprung-Russelldiagram [1]Het Hertzsprung-Russell-diagram of HR-diagram geeft de relatie aan tussen de absolute helderheid van een ster en zijn kleurtemperatuur of spectrum. Het diagram is een een classificatie van sterren en … Continue reading vormen die rode reuzen een markeringspunt, het zogenaamde tip of the red giant branch (TRGB), op grond waarvan ze als een betrouwbare afstandsindicator kunnen worden gebruikt. Sterrenkundigen zijn in het bijzonder geïnteresseerd in het Antennepaar omdat het relatief dichtbij staat én het een voorbode is van de botsing die ons eigen Melkwegstelsel en het Andromedastelsel M31 over twee miljard jaar te wachten staat. Een artikel van Saviane et al verschijnt binnenkort in het vakblad The Astrophysical Journal, voor de geïnteresseerden ook hier leesbaar. Bron: SpaceTelescope.org.

References[+]

References
↑1 Het Hertzsprung-Russell-diagram of HR-diagram geeft de relatie aan tussen de absolute helderheid van een ster en zijn kleurtemperatuur of spectrum. Het diagram is een een classificatie van sterren en geeft inzicht in hun evolutie.

Deel van vermissende massa gevonden

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Filamenten van heel ijl gas tussen de clusters Abell 222 en Abell 223. Credit: ESA/XMM-Newton/EPIC/ESO (J. Dietrich)/SRON (N. Werner)/MPE (A. Finoguenov)

Even een bericht uit de categorie ‘beter laat dan nooit’. Het oorspronkelijke persbericht van het SRON [1]Het Nederlands expertise-instituut voor ruimteonderzoek. dateert van 25 april, maar door Koninginnedag, vakantie en nog wat dingetjes is ’t zeker aan m’n aandacht ontschoten. Even het integrale persbericht, lekker makkelijk 🙂 : Astronomen van het Nederlands ruimteonderzoeksinstituut SRON hebben een deel van de verborgen materie in het heelal gevonden. Het bestaan van de materie, een heet ijl gas dat verspreid door het heelal hangt als strengen van een kosmisch web, is al 10 jaar een theorie. Met behulp van de voor röntgenstraling gevoelige ruimtetelescoop XMM-Newton en door een slimme gedachte van SRON-astronoom Norbert Werner, lukte het de verborgen materie daadwerkelijk te zien. De onderzoekers publiceerden hun ontdekking recent samen met hun Duitse collega’s in het vakblad Astronomy and Astrophysics. Hoe ver onze astronomische kennis ook reikt, van het allergrootste deel van het heelal hebben we geen flauw idee wat we ons erbij voor moeten stellen. Zo’n 72 procent van het heelal is raadselachtige donkere energie, ongeveer 23 procent de al even mysterieuze donkere materie. Slechts 5 procent van het heelal bestaat uit materie zoals wij dat kennen: protonen en neutronen die samen met elektronen atomen vormen waaruit sterren, planeten en het leven daarop opgebouwd zijn. SRON-astronoom Jelle Kaastra: ‘Maar als we nu al die sterren, planeten en het gas daartussen bij elkaar optellen, komen we slechts tot de helft van die 5 procent. De rest is simpelweg zoek.’ Toch bestond er een vermoeden waar die verborgen materie zich zou kunnen bevinden. Kaastra: ‘Volgens de theorieën is materie verdeeld door het heelal als een web van draadachtige structuren van ijl gas en donkere materie: het kosmisch web.’ Tussen de draden zitten holtes die door het uitdijen van het heelal steeds groter worden. Op de knooppunten van het web is de dichtheid het grootst en daar ontstaan dan ook de grootste structuren van het heelal: clusters van sterrenstelsels.

Heet en ijl gas

Credit: Springel et al., Virgo Consortium

‘Doordat het gas in de draden zo ijl en zo heet is, leek waarnemen onmogelijk en bleef het grootste deel van het kosmisch web vooralsnog theorie’, aldus Kaastra. Dat bleef zo totdat promovendus Norbert Werner op het idee kwam de röntgensatelliet XMM-Newton te richten op twee clusters van sterrenstelsels die vanuit ons perspectief op één lijn staan. ‘De clusters Abell 222 en Abell 223 staan precies zo dat ik, als er heet gas tussen zou hangen, met XMM-Newton zo veel mogelijk in één keer in mijn blikveld had en het dus zou moeten zien.’ De plaatjes die XMM-Newton ervan maakte, spraken boekdelen. ‘De verbinding tussen de clusters die we zien in de waarnemingen is zeer waarschijnlijk het heetste en dichtste deel van het ijle gas waaruit het kosmisch web is opgebouwd’, vertelt Norbert Werner. ‘Daarmee hebben we waarschijnlijk de protonen en neutronen die we kwijt waren gevonden en in principe de hoeveelheid materie in het heelal die we thuis kunnen brengen verdubbeld.’ De astronomen zetten hun zoektocht voort. Jelle Kaastra: ‘Het is nu zaak om nog meer van deze clusters te zoeken die zo handig op één lijn staan.’ Intussen werken ruimteonderzoekers in de laboratoria van SRON aan nieuwe ultragevoelige röntgensensoren, die op een toekomstige ruimtetelescoop het kosmisch web waarvan we nu nog maar één draad hebben gezien, verder moeten ontwarren. XMM-Newton is de röntgentelescoop van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA; hij werd in 1999 in de ruimte gebracht. SRON bouwde voor XMM-Newton de reflectietraliespectrometer, een instrument dat de röntgenstraling uit het heelal tot in detail ontrafelt en analyseert. De resultaten van het onderzoek zijn recent verschenen in het tijdschrift Astronomy and Astrophysics met de titel ‘Detection of hot gas in the filament connecting the clusters of galaxies Abell 222 and Abell 223’ . Aan het onderzoek werkten mee Norbert Werner en Jelle Kaastra van SRON, Alexis Finoguenov, Aurora Simionescu en Hans Böhringer van het Max Planck Institut für Extraterrestrische Physik, Jörg Dietrich van de European Southern Observatory (ESO) en Jacco Vink van de Universiteit Utrecht. Op http://www.mpa-garching.mpg.de/galform/data_vis/#flying_filament staan animaties over deze verborgen kosmische materie. Bron: SRON.

References[+]

References
↑1 Het Nederlands expertise-instituut voor ruimteonderzoek.

Neil Turok baas van Perimeter Instituut

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Perimeter Instituut

Deze week werd bekend dat de bekende kosmoloog Neil Turok de nieuwe directeur wordt van het Perimeter Institute for Theoretical Physics. Dat Canadese onderzoeksinstituut, opgericht met een startkapitaal van $ 100 miljoen van Blackbarry-baas Mike Lazaridis, geeft onder andere gratis online lespaketten sterrenkunde uit. Maar het is met name een soort van denktank voor diverse natuurkundige richtingen. Turok (geboren 1958) heeft lange tijd samengewerkt met Stephen Hawking. Onlangs verscheen van Turok een boek getiteld Endless Universe, dat hij samen met Princeton kosmoloog Barry Steinhardt schreef en waarin ze een cyclisch opeenvolgend heelal beschrijven. In maart hield Turok voor het Perimeter Instituut nog een lezing over dat boek. Interessant is wel dat het Perimeter Instituut tot nu toe niet veel moest hebben van de snaartheorie en dat men meer op de hand was van de zogenaamde quantum loop gravitatie. In een vraaggesprek met Turok zegt hij dat zijn standpunt is dat geen keuze moet worden gemaakt en dat het instituut open moet staan voor alle ideeën en modellen. Turok heeft zelf hoge verwachtingen van de koppeling van het cyclische model van het heelal (ook wel het ekpyrotische heelal genoemd) met de holografie [1]In de quantummechanica heeft holografie ook een toepassing bij de snarentheorie in de quantumgravitatie. Hierin heeft het holografische principe een belangrijke plaats. Dit principe stelt dat een … Continue reading Turok gaat 1 oktober a.s. beginnen met z’n nieuwe baan. Ik ben benieuwd of het nieuwe ideeën op gaat leveren. Afwachten. Bron: Cosmic Log + Wikipedia.

References[+]

References
↑1 In de quantummechanica heeft holografie ook een toepassing bij de snarentheorie in de quantumgravitatie. Hierin heeft het holografische principe een belangrijke plaats. Dit principe stelt dat een ruimte geheel kan worden beschreven door de theorieën op de randen, en dat er in zo’n randtheorie hoogstens een vrijheidsgraad heeft per Planckruimte. Deze theorie komt van de Nederlands theoreticus Gerard ’t Hooft.

NASA heeft ‘iets’ gevonden

Geplaatst op door Arie Nouwen
4

Credit: NASA

Komende woensdag, 14 mei om 19.00 uur Nederlandse tijd, zal de NASA een persconferentie houden. Ze schijnen iets in het Melkwegstelsel gevonden te hebben waar sterrenkundigen al vijftig jaar achteraan zitten! 😯 De NASA heeft verklaard dat de ontdekking gedaan is met de röntensatelliet Chandra, gecombineerd met waarnemingen van aardse stations. De aankondiging heeft uiteraard de nodige geruchten op gang gebracht over datgene wat ze ontdekt hebben. Op de blog van Universe Today worden door de lezers al de nodige suggesties gegeven: water op Mars [1]Met röntgenstraling??, de waarneemhorizon van een zwart gat, een ruimtevaartuig afkomstig van Centaurus A, de autosleutels van een lezer, een wormgat, de dubbelster die de Zon begeleidt (Sol B), bevestiging van het bestaan van donkere materie, de hersenen van George Bush, etc… Afijn, we horen het woensdag wel. Bron: Universe Today.

References[+]

References
↑1 Met röntgenstraling??

Mmmmmm, kosmische chocolade

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: rihga

Ideetje voor moederdag in 2009 [1]Of nog beter: Vaderdag, zondag 15 juni 2008! 😉 : geef ze een compleet zonnestelsel in chocolade uitgevoerd! 😀 Ja mensen, het bestaat echt. Je moet het wel in Japan bestellen, maar je hebt dan ook een heerlijke chocolade uitvoering van Zon en planeten. Je kan de planeten ook los bestellen. Zo’n enkele planeet kost ongeveer 350 Yen, zeg € 2,20. Plus portokosten natuurlijk. Je moet er alleen een cursus Japans voor volgen, want die genoemde websites zijn in die taal geschreven. De planeten schijnen allemaal een smaakje te hebben. Zo kent Venus een kern van passiefruit en Neptunus is bananen-caramel. Bron: Astroblogger.blogspot.

References[+]

References
↑1 Of nog beter: Vaderdag, zondag 15 juni 2008! 😉