Orkaan Gustav komt eraan. Wegwezen!

Credit: NOAA

De orkaan Gustav schijnt inmiddels van categorie 4 te zijn op de schaal van Saffir-Simpson, een extremely dangerous hurricane om het maar even te zeggen. De NASA heeft vrijdag besloten om het John C. Stennis Space Center in South Mississippi te sluiten. Wegwezen dus daarzo! Een kaartje met de voorspelde route die Gustav gaat volgen staat hiernaast. Bron: NOAA.

Varen rondom de Noordpool is mogelijk!

Credit: ESA, CC BY-SA 3.0 IGO

Voor het eerst in de geschiedenis is het mogelijk dat schepen geheel rondom de Noordpool varen. Zoiets was eerder nog onmogelijk omdat bepaalde passages, zoals de noordwestelijke route langs Canada, permanent met ijs bedekt waren. Ook de noordoostelijke route langs Rusland en Finland schijnt geheel bevaarbaar te zijn, aldus de Engelse krant The Independent on Sunday (op Teletekst vandaag). Metingen aan de omvang van de ijskap van de Noordpool met behulp van ESA’s Envisat satelliet laat zien dat de kap nu zo minimaal is dat scheepvaart wel mogelijk is. De foto-animatie hierboven is gemaakt op basis van metingen van de Advanced Synthetic Aperture Radar (ASAR) aan boord van Envisat tussen vroeg-juni en midden-augustus 2008. Blauw is ijs en donkergrijs is water. De totale ijsomvang is nog niet zo klein als in 2007, maar voor 2008 wordt verwacht dat deze half-september z’n kleinste omvang bereikt en dat deze dán kleiner zal zijn dan in 2007. Het jaar 2007 werd al een record minimumomvang van de ijskap van de Noordpool gemeten. Bron: ESA + Teletekst/The Independent.

Opportunity is uit de Victoriakrater gereden

credit: NASA/JPL-Caltech

De Marsrover Opportunity is met succes uit de Victoriakrater gereden! 😀 Hij eh… het heeft dezelfde route genomen om de Victoriakrater te verlaten als via welke hij eh… het erin was gekomen. De vrees was dat de beklimming van de wanden van de Victoriakrater een probleem zou opleveren voor de Opportunity, omdat één van de zes wielen de laatste tijd problemen gaf, maar het is allemaal meegevallen. Kortom, de Marsrover kan beginnen aan z’n nieuwe taak, namelijk grote keien op de omringende vlakte onderzoeken. Zo en ik ga m’n bed nou es onderzoeken. 😉 Bron: NASA/JPL.

Over spiraalstelsels, orkanen en toiletpotten

In de Galaxy Zoo moet je sterrenstelsels bekijken en die op grond van hun vorm classificeren. Je kan daarbij onderscheid maken tussen enkele categorieën, te weten spiraalstelsels (met de klok meedraaiend en tegen de klok in draaiend), edge-on/unclear (waarbij je tegen de zijkant kijkt of de spiraal vaag is), elliptisch stelsel, merger (als twee stelsels duidelijk interactief zijn) en tenslotte ster/weet niet. In de praktijk blijken de meeste voorgeschotelde sterrenstelsels van de categorie elliptisch te zijn. Jammer eigenlijk, want die spiraalstelsels zijn goed beschouwd een wellust voor het oog en daarom veel prettiger om naar te kijken dan die saaie elliptische stelsels. Tenminste da’s mijn mening. 😉 Andere astrobloggers hebben al vaak gewezen op de gelijkenis tussen spiraalstelsels en orkanen, zoals hierboven duidelijk uit die foto blijkt. Anderen, zoals Skyguy zeggen dat er overeenkomst bestaat tussen spiraalstelsels en toiletpotten, zoals uit het volgende filmpje blijkt. 😀

Grappig filmpje, maar ook erg leerzaam! Zo en nou ga ik de barbecue es effe voorbereiden. Straks krijgen we visite, dus doei! Bron: BlipTV.

Ruimte-ongelukjes

Credit: NASA

Afgelopen week kwam het bericht dat enkele computers aan boord van het ISS besmet zijn geweest met een virus. Geen virus om je echt zorgen over te maken, maar het feit dat een miljarden euro’s/dollars kostend complex dat 330 km boven je hoofd rondzweeft zomaar besmet kan raken door een virus is toch wel beangstigend. Het voorval was voor het blad New Scientist aanleiding om eens de geschiedenisboeken in te duiken en te kijken wat er de afgelopen jaren allemaal meer fout is gegaan in de ruimtevaart. Even een kort overzicht van wat ruimte-ongelukjes:

  • “In 1965 vloog de Gemini 7 twee weken rond de Aarde met aan boord Frank Borman en James Lovell. Wat gebeurt er op een gegeven moment: een zak met urine scheurt open! 😯 Tsja, wat gebeurt er dan met vloeistof in de ruimte? Alles gaat in kleine bolletjes rondzweven. Met groot gevaar voor de apparatuur, want die was in die dagen nog niet zoals tegenwoordig voorzien van een coat-laagje. Achteraf viel alles wel mee, maar het was wel schrikken. En flink stinken neem ik aan. 🙂 In het missierapport (blz. 193/194) kan je er meer over lezen, bijna 20 Mb te downloaden.
  • “Op 22 mei 1962 werd de Mariner 1 gelanceerd om langs Venus te vliegen. Vijf minuten na de landing laat men de raket ontploffen omdat de navigatiesoftware onjuist was en de raket een gevaar voor de omgeving was. Naspeuren in die betreffende software leerde dat er één koppelteken in de computercode ontbrak. Ahum….
  • “Beroemd (of berucht?) is het verhaal van de Mars Climate Orbiter [1]Die eerder de Mars Surveyor werd genoemd., die 23 september 1999 te pletter vloog op Mars omdat de NASA vergeten was de software aan te passen van de Ponden (eenheid van Kracht volgens het Brits-Amerikaanse maatsysteem) in de Newtons (volgens het Metrische Systeem). Oeps, klein foutje. Kosten van die missie: $ 125 miljoen.
  • “In juni 2007 is er ook al een keer iets fout gegaan met computers aan boord van de ISS. Op een gegeven moment deden niet alleen de hoofdcomputer het niet meer, maar ook vijf backups! Die computers regelden o.a. de zuurstofvoorziening aan boord. Eigenlijk moest de zeskoppige bemanning de ISS verlaten, maar een snelle noodreparatie bracht de systemen (van Russische makelij) gelukkig op tijd weer aan de praat.

De lijst is ongetwijfeld veel langer, denk bijvoorbeeld aan de rampzalige afdaling van de Soyuz in april van dit jaar. Maar ja, ik moet zo meteen weer boodschappen doen én het is mooi weer buiten. Die andere rampjes kunnen dus wel eventjes wachten. 😉 Bron: New Scientist.

References[+]

References
1 Die eerder de Mars Surveyor werd genoemd.

NASA’s electronische neus helpt kankeronderzoek

Credit: NASA/JPL-CALTECH

Even een berichtje uit de afdeling medisch onderzoek. De NASA heeft een instrument dat bedoeld is om lekken in de Space Shuttles te vinden, de ENose genaamd. Deze electronische neus, ontwikkeld door NASA’s Jet Propulsion Laboratory in Pasadena/Californië, is in staat lage hoeveelheden ammonia te detecteren. Wat blijkt nu: ENose kan ook worden gebruikt om kankercellen bij mensen op te sporen. 😯 Probleem dat artsen ondervinden is dat ze vaak moeite hebben om door kanker aangetast weefsel te onderscheiden van gezond weefsel. Ze moeten tijdens een operatie op hun gezichtsvermogen oordelen of iets kwaadaardig is of niet en dat is vaak lastig, met name bij hersenoperaties. In het Hope Medical Center in Duarte/Californië hebben ze NASA’s ENose toegepast en daarmee kon men de exacte plaats van kankercellen detecteren. Men hoopt nu de ENose te kunnen koppelen aan bestaande apparatuur die hersenen in beeld brengt en zodoende de diagnose van weefsel om kankercellen op te sporen te kunnen verbeteren. Mooi nieuws toch? Bron: New Scientist.

Integral vindt bron straling Krabnevel

Credit: NASA/CXC/ASU/J. Hester et al.(for the Chandra image); NASA/HST/ASU/J. Hester et al. (for the Hubble image)

Op basis van 600 waarnemingen gemaakt met de Europese Integral satelliet, die gammastraling bekijkt, hebben sterrenkundigen ontdekt waar de hoge energiestraling van de beroemde Krabnevel precies vandaan komt. Deze nevel in het sterrenbeeld Stier (Taurus) is op 4 juli 1054 ontstaan na een krachtige supernova-explosie. Na die explosie bleef in het centrum een roterende neutronenster achter, een pulsar genaamd, die met zo’n 30 keer per seconde rond haar as draait. Die Krabpulsar, die een doorsnede van zo’n 10 km heeft, genereert zeer krachtige magneetvelden en die op haar beurt zorgen er voor dat gas en materie rondom de pulsar in bundels (‘jets’) vanaf de polen van de rotatieas de ruimte in slingeren. Op deze wijze worden vooral electronen naar relativistische snelheden versneld en krijgen ze enorme energieën. De vraag die sterrenkundigen bezighield was waar die versnelling van de electronen precies plaatsvond. Integral heeft dat nu ontdekt. Met Integral’s spectrometer (SPI) keek men naar de zogenaamde polarisatie van de gammastraling afkomstig van de Krabnevel, d.w.z de voorkeursrichting van de golflengte van die straling. Het bleek dat de polarisatie parallel is aan de rotatieas van de Krabpulsar. In de figuur hierboven zie je die polarisatierichting, waarvan de grijze gebieden de waarnemingsfout is. De plaats waar de versnelling plaatsvindt is dan ook zeer dicht bij de pulsar, daar waar de jets zijn. Er zijn theorieën die zeggen dat de gammastraling verderweg van de pulsar ontstaat, maar die kunnen na Integral’s waarnemingen in de prullebak. Een artikel over de waarnemingen met behulp van Integral aan de Krabnevel, uit de pen gevloeid door A.J.Dean (School of Physics and Astronomy) en collegae, verscheen vandaag in het wetenschappelijke tijdschrift Science. Zo en straks voor ’t eerst sinds maanden weer eens naar de sterrenclub. D’r schijnt ene Adrianus V een lezing te gaan geven. 😉 Bron: ESA.

Tijddilatatie na een autoritje?

Tijddilatatie is het verschijnsel dat voor een waarnemer de tijd voor een object dat ten opzichte van de waarnemer beweegt trager verloopt [1]Hetgeen allemaal verklaard wordt in Einstein’s in 1905 geformuleerde Speciale Relativiteitstheorie, SRT.. Stapt m’n tweelingbroer dus in een raket die met bijna de lichtsnelheid eventjes een rondje om het zonnestelsel maakt dan gaat zijn klok langzamer dan mijn klok op Aarde. Komt broerlief terug op Aarde, dan ben ik een stuk ouder. Merk je tijddilatatie ook bij een autoritje? Volgens de test in het volgende filmpje wel:

Het scheelt bijna twee seconden na een autoritje van bijna 25 minuten. Is dat juist? Noppes, het is allemaal grote onzin. Volgens de SRT bedraagt de tijdsduur t die, volgens de waarnemer, door het bewegende object ervaren wordt:

Hierin is t0 de tijdsduur die de waarnemer ervaart en is γ de zogenaamde Lorentzfactor. Als ik in de formule een snelheid van 100 km/uur invul, zoals in het filmpje ongeveer het geval is en dan de klok in de auto op 1.500 seconden (=25 minuten) instel dan levert dat een tijd op de stopwatch thuis op van 1.500,0000000010814 seconden. Je praat dus over een tijdswinst in de auto van 0,0000000010814 seconden! Mmmm, da’s wel wat anders dan twee seconden verschil. Ergens in het filmpje hebben ze gewoon gesmokkeld met de tijd. Wel grappig filmpje trouwens. Bron: Sereniteit.

References[+]

References
1 Hetgeen allemaal verklaard wordt in Einstein’s in 1905 geformuleerde Speciale Relativiteitstheorie, SRT.

Sterrenstelsels hebben een minimum-massa

Credit: J. Bullock, M. Geha, R. Powell

Onderzoek aan 18 van de 22 dwergstelsels die onze Melkweg omringen laat zien dat dwergstelsels een minimummassa van tien miljoen zonmassa’s hebben. Dat wordt gezien als de kleinste massa die de ‘bouwstenen’ van sterrenstelsels kunnen hebben. In die tien miljoen zonmassa zit wel de zogenaamde Donkere Materie (DM) inbegrepen. Sterrenkundigen denken dat DM een belangrijke rol speelt bij de vorming van sterrenstelsels. Dwergstelsels zouden daarbij in de loop der tijden door gravitationele werking samengaan, ‘mergen’ zoals ze dat in het Engels noemen, en daardoor ontstaan grotere sterrenstelsels. Een team sterrenkundigen van de UC Irvine (geen idee waar dat ligt) heeft die 18 dwergstelsels onderzocht, allemaal te vinden binnen een straal van een half miljoen lichtjaar van de Melkweg. De lichtkracht van die stelsels verschilt zeer: sommigen zijn 1.000 keer lichtsterker dan de Zon, anderen meer dan 10 miljoen keer. Men verwachtte dat de massa ook zo zou schelen. Maar wat bleek uit studie van de snelheden van afzonderlijke sterren in de dwergstelsels: de massa is voor á lle dwergstelsels hetzelfde, namelijk tien miljoen zonmassa’s, van gewone materie en DM opgeteld [1]De massa van de stelsels valt te herleiden uit die snelheid van de sterren.. 😯 Het zou dus zo maar kunnen dat er naast de reeds bekende dwergstelsels óók dwergstelsels voorkomen met nog lagere lichtkracht, die óók tien miljoen zonmassa’s zwaar zijn. Die kunnen geheel uit DM bestaan en vanaf Aarde niet zichtbaar zijn. Maar ze hebben wel effect op het Melkwegstelsel vanwege hun gravitationele invloed. Een artikel over de minimummassa van sterrenstelsels verscheen vandaag in het Engelse vakblad Nature. Bron: ScienceDaily.

References[+]

References
1 De massa van de stelsels valt te herleiden uit die snelheid van de sterren.

Cluster ontdekt mechanisme zuurstoflek Aarde

Credit: NASA/ESA

Een viertal satellieten van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA genaamd Cluster heeft het mechanisme ontdekt waarmee zuurstof weet te ontsnappen uit de atmosfeer van de Aarde. In de periode tussen 2001 en 2003 verzamelde Cluster gegevens over de zuurstof die straalsgewijs bij de polen van de Aarde de ruimte in ging. Ook keek Cluster naar de sterkte van het aardmagnetisch veld bij die stralen van zuurstof. Een wetenschappelijk team onder leiding van Hans Nilsson (Swedish Institute of Space Physics) heeft die gegevens van Cluster geanalyseerd en daaruit blijkt dat de zuurstofionen een versnelling krijgen door veranderingen in de richting van het magnetische veld. Dat zorgt voor een soort katapulteffect, waardoor het zuurstof de ruimte inslingert. Tot nu toe werd altijd gedacht dat alleen zonnewinddeeltjes mee werden genomen in het magnetische veld en dat deze verantwoordelijk zijn voor het noorderlicht. Maar kennelijk is de aardse atmosfeer zelf ook een leverancier van deeltjes die in dat magnetische veld terechtkomen. Je kan je natuurlijk afvragen of ontsnappende zuurstof geen risico voor ons is, maar dat schijnt qua hoeveelheden ontzettend mee te vallen. Alleen in de verre toekomst als de Zon als rode reus gaat uitzetten zal het lekken van zuurstof toenemen en zullen we er iets van merken. Maar dan zijn we sowieso al gebakken vrees ik. 🙁 Overigens blijkt, zoals je ook al uit de tekening hierboven kan zien, dat niet alleen zuurstof via het katapulteffect de Aarde verlaat, maar ook helium en zuurstof waterstof. Bron: ESA.