Maandelijks archief: september 2008

Gelekte e-mail toont frustratie NASA-baas Griffin

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

 

Credit: Renee Bouchard / NASA

Deze week is een interne e-mail gelekt van NASA-baas Michael Griffin, waaruit blijkt dat hij behoorlijk gefrustreerd is over de Amerikaanse ruimtevaartpolitiek. Met name het stopzetten van de Space Shuttlevloot na 2010 en de grote kans dat vanaf dat moment de ISS niet meer bemensd kan worden door Amerikaanse astronauten heeft kwaad bloed gezet bij Griffin. De ‘Administrator’ van de NASA, zoals Griffin officieel wordt genoemd, schreef de mail op 18 augustus en was alleen voor intern gebruik bedoeld. Maar op de één of andere manier lekte ‘ie uit en de krant de Orlando Sentinel was de eerste die ‘m openbaar maakte. In de e-mail wordt de gedwongen pensionering van de Space Shuttles door Griffin een Jihad genoemd, waarmee hij kenbaar maakt dat er allesbehalve rationele en programmatische motieven aan ten grondslag liggen. Griffin had liever gehad dat het stopzetten van het Space Shuttle-programma gekoppeld was aan het moment dat de opvolger ervan, de Ares/Orion combinatie van het Constellation-programma, van start kan gaan. Ook is hij boos op het Amerikaanse Congres, waarin stemmen opgaan om te stoppen met het kopen van Soyuz-vluchten omdat ze een daad willen stellen richting Rusland. Dit vanwege de militaire actie van de Russen in Georgië. Nadat de e-mail bekend werd gemaakt heeft Griffin in de haast een verklaring uitgevaardigd waarin hij stelt dat z’n uitgelekte mail de context mist waarin ‘ie gelezen moet worden. “The leaked internal email fails to provide the contextual framework for my remarks, and my support for the administration’s policies. Administration policy is to retire the shuttle in 2010 and purchase crew transport from Russia until Ares and Orion are available”, schrijft Griffin. Afijn, een poging van de Administrator om te trachten de schade te beperken. Het kan ook zijn, bedenk ik zo eventjes on the fly, dat het e-mailtje misschien bewust gelekt is, bedoeld om de Amerikaanse politiek wakker te schudden. Griffin zou met de volgende Amerikaanse president in gesprek kunnen gaan en kijken wat daar uit te slepen valt. Maar hij zou ook een ramkoers kunnen varen en via de media de politici in het Congres op andere gedachten proberen te brengen. Ik neem aan dat niemand daar zit te wachten op een decade (2010-2015) zonder Amerikaanse astronauten in de ruimte. We wachten maar even af wat de gevolgen van Griffin’s e-mail zijn. Bron: Space.com.

Moleculair gas bij jonge sterren nader bekeken

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: ESO

Een internationaal team van sterrenkundigen, onder wie de Leidse Spinozapremiewinnares Ewine van Dishoeck [1]Hé, die kennen we goed bij sterrenkundevereniging Huygens. Februari 2007 kwam ze langs om ons bij te praten over astrochemie., brengt voor het eerst moleculair gas in kaart waarin nieuwe planeten kunnen ontstaan. Zij deden hun ontdekking met het CRIRES-instrument op ESO’s Very Large Telescope (VLT) in Chili. Hun bevindingen worden gepubliceerd in The Astrophysical Journal van woensdag 10 september. In de afgelopen jaren zijn meer dan 300 zogeheten exoplaneten ontdekt, planeten die hun rondjes draaien rond andere sterren dan onze zon. Deze planeten zijn, evenals de planeten in ons eigen zonnestelsel, in een miljoenen jaren durend proces gevormd uit wolken van circumstellair stof en gas. Het bestuderen van deze protoplanetaire schijven geeft sterrenkundigen inzicht in de manier waarop planeten ontstaan. Nieuw aan het onderzoek is dat Dishoeck en haar collegae in de protoplanetaire schijven rond drie soortgenoten van onze zon moleculair gas hebben ontdekt, precies in de gaten waar het stof is verdwenen. De sterrenkundigen concluderen uit de verdeling en beweging van het gas dat het stof is samengebald tot planetaire embryo’s of dat de planeten al zijn gevormd en nu als een soort zwaartekracht-stofzuigers het gas in de omgeving aan het ‘opruimen’ zijn. De metingen waren mogelijk doordat de sterrenkundigen met een nieuwe techniek een uitzonderlijk scherp beeld met een bijzonder hoge spectrale resolutie (1:100.000) konden realiseren bij infrarood-golflengten. Hiermee konden zij de bewegingen van het gas in de schijf zien. Op grond van hun metingen vermoed het team dat ze enkele exoplaneten hebben ontdekt: een zware reuzenplaneet op een afstand van 3,5 AE [2]Een Astronomische Eenheid is de afstand aarde-zon, ongeveer 150 miljoen km., een planeet die nog wat verder weg staat op 10 tot 20 AE, en een planeet die zeer dicht bij zijn moederster staat. “Blijkbaar biedt een protoplanetaire schijf alle ingrediënten om zeer verschillende planeten te vormen”, zegt Ewine van Dishoeck, hoogleraar moleculaire astrofysica aan de Sterrewacht Leiden. “De natuur houdt van diversiteit.” Met de toekomstige sub-millimeter telescoop ALMA wil Dishoeck de moleculaire gaswolken rondom de jonge sterren verder onderzoeken. We zullen vast nog meer van haar horen. 🙂 Bron: ScienceGuide.

References[+]

References
↑1 Hé, die kennen we goed bij sterrenkundevereniging Huygens. Februari 2007 kwam ze langs om ons bij te praten over astrochemie.
↑2 Een Astronomische Eenheid is de afstand aarde-zon, ongeveer 150 miljoen km.

Hanny komt in ‘De Wereld Draait Door’

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: DWDD/VARA

Maandagavond 8 september zal Hanny van Arkel, de ontdekster van Hanny’s Voorwerp, te gast zijn in De Wereld Draait Door, het programma van Matthijs van Nieuwkerk. 😯 Het wordt tussen 19.30 en 20.15 uur uitgezonden op Nederland 3. Dat betekent dus dat Hanny eerst te zien is op de BBC bij Sir Patrick Moore’s The Sky at Night en daarna bij Sir Matthijs van Nieuwkerk. Afgelopen week was Vincent Icke al te gast bij van Nieuwkerk, als ruimteweerman. En nu weer Hanny te gast. Ik stel voor het programma te hernoemen: Het Universum draait door. 🙂 Bron: Galaxy Zoo Blog.

Lezing: groepen sterrenstelsels in het jonge heelal

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: H.T.Intema

Op vrijdag 12 september 2008 houdt H.T.Intema een lezing voor de leden van sterrenkundevereniging Christiaan Huygens over het speuren naar groepen sterrenstelsels in het jonge heelal. Niet-leden die geïnteresseerd zijn die zijn ook van harte welkom. Even wat info over Intema’s lezing: Met behulp van de krachtigste telescopen is het gelukt om sterrenstelsels waar te nemen toen het heelal ongeveer 1 miljard jaar oud was, minder dan een tiende van de huidige leeftijd.In Leiden wordt onderzoek gedaan naar de manier waarop deze sterrenstelsels zich groeperen. Wanneer en hoe deze clusters zijn ontstaan is een onderzoeksveld waarin de afgelopen jaren veel werk is verricht. Deze lezing heeft als doel het publiek te informeren over de theorieën die (reeds langere tijd) bestaan over de vorming van clusters van sterrenstelsels en de nieuwe inzichten die afgelopen jaren met behulp van waarnemingen zijn verworven. De zaal gaat 20.00 uur open en hier staat hoe je er kan komen. Meer info bij Christiaan Huygens.

Hier maken zo’n 150.000 mensen gebruik van

Geplaatst op door Arie Nouwen
8

Credit: Apache Point Observatorium/Sloan Digital Sky Survey

Zie hier de 2,5 meter telescoop van het Apache Point Observatorium in Sunspot, New Mexico in de Verenigde Staten. De meesten zal de naam Apache Point Observatorium (APO) niet veel zeggen en toch hebben velen er dagelijks mee te maken. Welgeteld zo’n 150.000 mensen hebben namelijk gebruik gemaakt van de gegevens ervan. Die 2,5m telescoop is de hofleverancier van de foto’s van de Sloan Digital Sky Survey (SDSS), het uitgebreidde onderzoek aan roodverschuiving van sterren in de Melkweg en sterrenstelsels in het heelal. De SDSS-gegevens worden op haar beurt onder andere gebruikt door de Galaxy Zoo en daar hebben sinds juli 2007 al die mensen aan meegewerkt. Daarom is het interessant om eens even wat aandacht te schenken aan die 2,5m van het APO. Op zich is die ‘survey’ telescoop niet zo erg interessant, want het is vergeleken met hedendaagse professionele telescopen maar een doodgewone telescoop. Eén hoofdspiegel van 2,5 meter doorsnede, een vangspiegel en twee lenzen om beeldfouten te corrigeren, that’s it. Maar de kracht van de telescoop zit ‘m in het ding dat er achter hangt: da’s de meest complexe digitale camera die ooit gebouwd is. In die camera zitten 30 CCD-sensoren ingebouwd, ieder met 2048 x 2048 pixels en die vormen bij elkaar een 120 megapixel-camera. 😯 Honderdtwintig megapixel, mmmm niet slecht…  Met vloeibare stikstof wordt de camera gekoeld tot -80 °C. Per nacht kunnen telescoop plus camera 1,5 vierkante graad hemel fotograferen, da’s ongeveer acht keer het oppervlak van de volle maan. Twee gekoppelde spectrografen kunnen per waarneming van 640 sterren en sterrenstelsels het spectrum nemen. Zo’n spectrum geeft sterrenkundigen heel veel informatie over chemische samenstelling én roodverschuiving. Die roodverschuiving is vervolgens weer een maat voor de afstand.

Credit: Apache Point Observatorium/ Sloan Digital Sky Survey

Per (heldere) nacht worden door de 2,5m telescoop van het APO zes tot negen fotografische platen gemaakt, da’s digitaal zo’n 200 Gb aan data. [1]De catalogi van de SDSS zijn tot nu toe in zes zogenaamde Data Releases gepubliceerd. DR7 komt er binnenkort aan. De opvolger van Galaxy Zoo I, heel origineel GZ II geheten gaat gebruik maken van DR6. Bij het fotograferen maakt men gebruik van de zogenaamde drift scanning techniek. Daarbij staat de telescoop gewoon stil te turen naar één punt en draait de hemel er langs. Er wordt dus niet gevolgd. Op die manier worden continue stroken van de hemel gefotografeerd. Makkelijk, nietwaar? En van de resultaten van de 2,5 m telescoop van het APO maken iedere dag duizenden mensen gebruik op de Galaxy Zoo. Eh.. trouwens, over GZ gesproken: vannacht op de BBC komt Sky at Night over GZ [2]Weten jullie wat nou het erge is? Ik kan zelf BBC One niet eens ontvangen. 🙁 Gggrrrrrrr. Ik heb Digitenne en daar zit aan Britse zenders alleen BBC Prime op.! Maar dat wisten jullie natuurlijk al. 😉  Bron: Wikipedia over SDSS.

References[+]

References
↑1 De catalogi van de SDSS zijn tot nu toe in zes zogenaamde Data Releases gepubliceerd. DR7 komt er binnenkort aan. De opvolger van Galaxy Zoo I, heel origineel GZ II geheten gaat gebruik maken van DR6.
↑2 Weten jullie wat nou het erge is? Ik kan zelf BBC One niet eens ontvangen. 🙁 Gggrrrrrrr. Ik heb Digitenne en daar zit aan Britse zenders alleen BBC Prime op.

Eigenlijk mogen we deze grafieken niet zien!

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: PAMELA Collaboration

Even een astroblog uit de smeuïge categorie riooljournalistiek. Wat zeg ik, rioolwetenschap eigenlijk. Het draait allemaal om bovenstaande twee grafiekjes. Die mogen we namelijk niet zien. 😯 Laat ik het even uitleggen, luister en huiver… Jullie kunnen je wellicht nog herinneren dat ik een tijdje terug schreef over de satelliet PAMELA, die in de hogere lagen van de aardse atmosfeer een overschot aan positronen had waargenomen. Een overschot aan positronen klinkt niet echt sensatieachtig, maar vergis je niet. De oorzaak van dat positron-exces, zoals ze dat in wetenschappelijke termen noemen, heeft sterk te maken met het bestaan van Donkere Materie (DM) en daarmee zijn de waarnemingen van PAMELA wellicht de smoking gun voor het bewijs van het bestaan van DM. In augustus dit jaar werd in Stockholm een congres gehouden over Identification of Dark Matter. Het PAMELA-team hield daar een voordracht over de geboekte resultaten en daar lieten ze twee grafieken zien die het positron-exces duidelijk aantoonden. Máár die grafieken mochten niet buiten de conferentiezaal worden getoond of gepubliceerd! Het team is namelijk van plan om ergens in september een officiële publicatie te doen van de resultaten en de uitgever van het blad, vermoedelijk Nature of Science, heeft om wille van publicitaire redenen het team verboden die grafieken bekend te maken. Vandaar dat de grafiek in mijn eerdere astroblog slechts ging tot een energie van 9 GeV, het minst interessante gedeelte. Afijn, na Stockholm dacht iedereen dat we die grafieken pas bij de PAMELA-publicatie te zien zouden krijgen. NIET DUS! Op de zogenaamde preprint server arXiv.org zijn namelijk twee artikelen geplaatst [1]M. Cirelli et al. http://arxiv.org/abs/0808.3867 ; 2008, en L. Bergstrom et al. http://arxiv.org/abs/0808.3725 ; 2008. en in eentje daarvan zijn de bewuste PAMELA-grafieken te zien! Het is een artikel van de twee natuurkundigen Marco Cirelli (CEA, Parijs) en Alessandro Strumia (Universiteit van Pisa). Hoe zijn die twee heren aan de grafieken gekomen? Eenvoudig, tegenwoordig hebben we allemaal zo’n mobieltje met een camera aan boord. Tijdens de lezing van het PAMELA-team hebben ze foto’s zitten maken en de data uit de grafieken hebben ze vervolgens in hun artikel geplakt. Hoe weten we dat het zo gegaan is? Nou heel simpel, Cirelli en Strumia hebben het zelf toegegeven. 😯 In voetnoot drie van hun artikel schrijven ze letterlijk:

…the preliminary data points for positron and antiproton fluxes plotted in our figures have been extracted from a photo of the slides taken during the talk, and can thereby slightly differ from the data that the PAMELA collaboration will officially publish.Marco Cirelli en Alessandro Strumia.

Credit: PAMELA Collaboration

Nou, is dat geen knap staaltje van rioolwetenschap? 😀 Cirelli en Strumia hebben een geheel eigen variant van DM, de zogenaamde Minimale Donkere Materie, en volgens hun passen de PAMELA-gegevens daar uitstekend in. Het door hun voorgestelde deeltje waaruit de DM zou bestaan noemen ze een wino. Tsja een wino, ik verzin het niet zelf. Jullie begrijpen dat het PAMELA-team niet blij is met de hele gebeurtenis en ik neem ook aan dat het allemaal nog een staartje zal krijgen. Gisteren stond er een klein stukje in NRC-Handelsblad over het gebeuren en daarin wordt heel toepasselijk gesproken over Paparazzifysici. 🙂 Wordt vervolgd! Bron: NRC-Handelsblad, 6 september 2008 + ArXiv Blog.

References[+]

References
↑1 M. Cirelli et al. http://arxiv.org/abs/0808.3867 ; 2008, en L. Bergstrom et al. http://arxiv.org/abs/0808.3725 ; 2008.

8 minuten turen naar ‘geheime laag’ van de Zon

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA


De NASA is van plan om april 2009 onderzoek te gaan doen naar een geheimzinnige laag in de atmosfeer van de Zon, het zogenaamde transitiegebied. Dat gebied ligt zo’n 5.000 km boven het zichtbare oppervlak van de Zon en daarin zijn magnetische velden zo sterk dat ze de druk van de zonmaterie weerstaan en waarin verschijnselen ontstaan zoals zonnevlammen, de Coronale Massa Ejecties (CME’s) en waarin de zonnewind tot snelheden van miljoenen km per uur wordt geslingerd. In feite komt vanuit deze laag het ruimteweer tevoorschijn. Probleem is alleen dat de NASA slechts acht minuten heeft om dat onderzoek aan de ‘geheime laag’ uit te voeren. Acht minuten! 😯 Vanaf de lanceerbasis White Sands (New Mexico, VS) wordt april 2009 namelijk de telescoop SUMI [1]Solar Ultraviolet Magnetograph Investigation. gelanceerd. SUMI bevindt zich bovenin een Black Brant raket, eentje die ‘slechts’ een suborbitale baan [2]Een suborbitale ruimtevlucht is een vlucht waarbij het ruimtevaartuig wel de ruimte bereikt, maar geen stabiele baan rond de Aarde aanneemt, en weer terugkeert naar de Aarde voordat het één rondje … Continue reading aanneemt, waarin de raket een hoogte van 300 km bereikt. 68 seconden na de lancering gaan de laaddeuren van de raket open en kan SUMI naar de Zon turen. Met SUMI is men in staat om voor het eerst het transitiegebied van de Zon te bekijken, iets wat eerder niet gelukt is omdat de laag alleen in UV-straling te zien is, onzichbaar vanaf het aardoppervlak. De Black Brant raket brengt SUMI 99,99% bóven de atmosfeer en daar is de UV-straling vanuit het transitiegebied wel zichtbaar.

Credit: NASA

Maar, zoals gezegd, SUMI heeft een zeer kort ‘waarneemvenster’ van acht minuten lang. Onderzoekers spreken van de ‘eight minutes of terror’. In die periode gaat SUMI met name kijken naar het zogenaamde Zeemaneffect dat in het transitiegebied plaatsvindt. Dat effect is lang geleden ontdekt door onze landgenoot Pieter Zeeman en het houdt in dat spectraallijnen van een atoom zich opsplitsen bij de aanwezigheid van een sterk magnetisch veld. Door het Zeemaneffect op de Zon te meten kan je de sterkte en richting van het magnetische veld bepalen. Voor zonnevlekken is dat al eerder gedaan (zie de foto bovenaan), maar voor het transitiegebied nog niet. En dus gaat SUMI april volgend jaar dit huzarenstukje uithalen. Na die spannende acht minuten moeten de luiken van de raket weer dichtgaan en aan het einde van het liedje moet SUMI per parachute terug op Aarde keren. Met een doos vol met waarneemgegevens van de geheime laag van de Zon uiteraard! We duimen alvast voor SUMI! 🙂 Bron: NASA.

References[+]

References
↑1 Solar Ultraviolet Magnetograph Investigation.
↑2 Een suborbitale ruimtevlucht is een vlucht waarbij het ruimtevaartuig wel de ruimte bereikt, maar geen stabiele baan rond de Aarde aanneemt, en weer terugkeert naar de Aarde voordat het één rondje rond de planeet heeft uitgevoerd.

Rosetta’s eerste beelden van Steins

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: ESA ©2008 MPS for OSIRIS Team MPS/UPD/LAM/IAA/RSSD/INTA/UPM/DASP/IDA

De eerste beelden van de planetoïde Steins zijn zojuist door ESA gepubliceerd. 😀 Het was het OSIRIS imaging system aan boord van Rosetta die bijgaande serie foto’s nam, op een afstand genomen van 800 km van Steins. Het blijkt dat Steins de vorm van een diamant [1]Niet voor niets dat de ESA al spreekt van een ‘diamond in the sky’. heeft en dat er grote kraters op te vinden zijn. Bovenop zit een klepper van 2 km doorsnede. Steins zelf blijkt zo’n 5,9 km x 4 km in doorsnede, dus de inslag van die grote krater zal een behoorlijke impact hebben gehad. De grootte van de kraters geeft aan dat Steins behoorlijk oud moet zijn. Tot nu toe heeft men 23 kraters op het oppervlak geteld, waarvan zeven als een keten over het oppervlak van Steins lopen. Wie een 3D-foto van Steins wil bekijken moet even z’n 3D-brilletje van zolder halen en ‘m hier bekijken. Vergeleken met andere planetoïden is Steins erg helder (z’n albedo [2]Da’s de verhouding tussen de gereflecteerde en de inkomende straling. is 35%). Nader onderzoek van de gegevens van de flyby van Rosetta zal hopelijk aan het licht brengen waarom dat zo is. Bron: ESA.

References[+]

References
↑1 Niet voor niets dat de ESA al spreekt van een ‘diamond in the sky’.
↑2 Da’s de verhouding tussen de gereflecteerde en de inkomende straling.

Bekijk 13.000 satellieten in Google Earth

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Google

Voor Google Earth hebben ze een plugin gemaakt waarmee je 13.000 satellieten die om de Aarde heen cirkelen in de gaten kan houden. En daarmee kan je precies doen wat al jaren door het United States Strategic Command wordt gedaan, die kijkt of die satellieten geen gekke dingen doen, zoals tegen een ander botsen. De plugin is een zogenaamd kmz-bestand dat geladen wordt in Google Earth. GE-adepten weten wel hoe dat werkt. Je kan op iedere satelliet klikken en daar wordt dan informatie over getoond. Die 13.000 satellieten zijn zowel actieve als inmiddels gepensioneerde of overleden satellieten. Er was eerder al een plugin verschenen waarmee je in Google Earth 9.000 stukjes ruimteafval in de gaten kan houden. Lees m’n blogje over het Kessler-syndroom maar eens. En als je dan toch bezig bent: ik heb een dossier over Google Earth, waarin meer applicaties voor dit geweldige programma worden beschreven. Bron: Universe Today.

Scheervlucht Rosetta langs Steins is goed verlopen

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: ESA

De scheervlucht gisteravond van de kometenjager Rosetta is volgens vluchtleider Paolo Ferri goed verlopen! 😀 Alles is gisteravond goed verlopen en vanochtend worden de eerste beelden verwacht. Om 22.14 uur Nederlandse tijd kwam het signaal van Rosetta dat alles safe was. Een kwartiertje daarvoor was de dichtste nadering geweest, 800 km bij een snelheid van 31.000 km/uur. Op de foto zie je de opgeluchtte medewerkers in het vluchtleidingscentrum (ESOC) in Darmstadt, Duitsland. De gegevens van de 360 miljoen km verderop rondvliegende Rosetta komen de gehele nacht via de antenne van NASA in Goldstone binnen. Rond deze tijd hopen ze de eerste foto’s online te kunnen zetten. Tsja, da’s effe pech, want ik moet eerst even met de jongste dochter naar zwemles. Als ik terug ben kijk ik wel of ESA data gepubliceerd heeft. 😉 Bron: Rosetta Blog. Naschrift: één uur vanmiddag worden de eerste foto’s verwacht.