Maandelijks archief: december 2008

1/5e van de 15e Nationale Wetenschapsquiz

Geplaatst op door Arie Nouwen
12

Credit: NWO/VPRO.

Vandaag zag ik in de krant de twintig vragen staan van de Nationale Wetenschapsquiz, de 15e editie om precies te zijn. Op 1 januari 2009 krijgen we de antwoorden op de vragen te zien in een televisieuitzending (20.50 uur, Nederland 3), hetgeen vroeger door de onnavolgbare Wim T.Schippers werd gepresenteerd en waar nu Leon Verdonschot de vlotte babbels doet. Leuk voor ons is dat vier van de twintig vragen te maken hebben met sterrenkunde. Dat zijn de vragen 1, 2, 3 en 10. Tsja, ze zou kunnen zeggen dat alle vragen met sterrenkunde te maken hebben omdat ze zich allemaal in het heelal afspelen, maar dat gaat een tikkeltje te ver. Hier voor de geïnteresseerden die vier vragen:Vraag 1: Wat gebeurt er als je een fles champagne opent in het International Space Station?

A. De champagne spuit eruit in duizenden mini-balletjes.
B. De champagne komt langzaam als één vloeibare bal uit de fles.
C. De champagne schuimt met grote bellen maar een flink deel blijft gewoon in de fles.

Vraag 2: Als een Space Shuttle terugkeert naar de Aarde, gaat ze eerst in een lagere baan rond de aarde draaien. Wat gebeurt er daarbij met de voorwaartse snelheid?

A. Die wordt groter.
B. Die wordt kleiner.
C. Die blijft hetzelfde.

Vraag 3: Hoe ontwikkelt de vorm van onze planeet zich in de toekomst?

A. De aarde wordt steeds ronder.
B. De aarde wordt steeds ovaler.
C. De vorm van de aarde verandert niet.

Vraag 10: Wat gebeurt er uiteindelijk met 95 procent van de fotonen – lichtdeeltjes – die in het heelal rondzwerven?

A. Ze verliezen hun lading.
B. Ze hebben het eeuwige leven.
C. Ze gaan op in andere deeltjes.

Ik weet niet hoe de lay-out er uit komt te zien van deze vier meerkeuze-vragen, want het was even wat knippen en plakken. Afijn, leuk is natuurlijk om de lezers te vragen welke antwoorden zij denken dat juist is. Reageer daarom en zeg even of je van 1, 2, 3 en 10 kies uit A, B of C. Argumenten waarom zus of waarom zo mag je er uiteraard bij doen. Op 2 januari 2009 zal ik de juiste antwoorden geven. 😉 Bron: NWO.

Bruine dwergen ontstaan net zoals sterren

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Impressie van de bruine dwerg ISO-Oph 102. Credit: David A. Aguilar (CfA)

Bruine dwergen vormen het grijze bruine schemergebied tussen sterren en planeten. Ze zijn te licht om tot kernfusie in de kern over te gaan en te stralen als sterren, ze zijn te zwaar om als planeten te worden gekenschetst. Over het ontstaan van bruine dwergen bestaan dus ook twee theorieën: dat ze net als sterren ontstaan door het ineenstorten van een gaswolk onder invloed van de zwaartekracht óf dat ze net als planeten ontstaan doordat rotsachtige objecten, planetesimalen, samenklonteren. Met behulp van de Smithsonian’s Submillimeter Array (SMA) hebben sterrenkundigen ontdekt dat de eerste ontstaanswijze de juiste is. De radiotelescopen van de SMA werden op de bruine dwerg genaamd ISO-Oph 102 gericht en daaruit bleek dat vanuit de bruine dwerg naar twee tegengestelde kanten wolken met koolmonoxide worden uitgestoten. Dat heeft men ook bij ‘gewone’ protosterren waargenomen. ISO-Oph 102 telt 60 Jupitermassa’s schoon aan de haak, da’s te licht om als ster door het leven te gaan. Pas boven 75 Jupitermassa’s zal de massa voldoende zijn om waterstof in het centrum te laten fuseren tot helium. De hoeveelheid uitgestoten massa bij ISO-Oph 102 is 1.000 keer minder dan bij protosterren en de snelheid waarmee het gas wordt uitgestoten ligt zo’n 100 keer lager. Kennelijk ontstaat een bruine dwerg op dezelfde wijze als een ster, alleen is de kwantiteit een stuk kleiner. In het nummer van 20 december van The Astrophysical Journal Letters zal een artikel over de waarneming van ISO-Oph 102 verschijnen van de hand van Paul Ho en z’n team. Wie geen geduld heeft kan ‘m hier lezen. Bron: Universe Today.

Maan, Venus en Jupiter boven Los Angeles

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

credit: Dave Jurasevich (Mount Wilson Observatorium)

Weten jullie nog afgelopen maandag? Bij helder weer zouden we een magnifieke avond kunnen hebben, want het einde van de middag zou eerst Venus door de Maan worden bedekt en daarna zouden we kunnen genieten van een samenstand tussen Maan, Venus en Jupiter. Maar, zoals dat meestal het geval is in Nederland: het was knalbewolkt. Tenminste volgens de logica van de wet van Murphy op de plek waar ík vertoef. Gisteren zelfde tijd: helder! Zucht, zucht, zucht. Een mooi goedmakertje is de astrofoto van de dag, die ik hierboven heb afgebeeld. Een prachtige foto van Dave Jurasevich (Mount Wilson Observatorium) van het drietal boven de skyline van Los Angeles. Echt heel mooi. En voor een volgende Venusbedekking door de Maan bij een Zon onder de horizon moeten we gewoon tot 10 januari 2032 wachten. Da’s nog 8.438 nachtjes slapen! 😀 Bron: APOD.

Komt komeet Machholz van een andere ster?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Komeet Machholz. Credit: David Schleicher

In ons zonnestelsel bevinden zich miljoenen kometen. De meeste zien we niet of zullen we nooit te zien krijgen omdat ze zich ergens aan de rand van het zonnestelsel bevinden, in de Kuipergordel of in de daarbuiten gelegen Oortwolk, alwaar het zo koud is dat de klompen van ijs en stof nooit een staart zullen ontwikkelen. Een enkele komeet komt door gravitationele werking in de centrale regionen van het zonnestelsel terecht en daar krijgt ‘ie z’n karakteristieke vorm, komeetkern plus staart. Maar vermoedelijk is de in 1986 door Donald Machholz ontdekte komeet Machholz 1 een buitenbeentje: op grond van de chemische eigenschappen van de komeet komt David Schleicher (planetoloog bij het Lowell Observatory in Arizona) tot de conclusie dat ‘ie mogelijk afkomstig is van een andere ster! Schleier denkt dat komeet Machholz een zogenaamde interstellaire interloper is, een overloper van mijn part. In 2007 bestudeerde Schleier de hoeveelheid koolstof en andere elementen en moleculen in de kern van Machholz. Conclusie was dat met name cyanogeen, een koolstof-stikstof molecuul, 72 keer minder vaak voorkwam dan in andere komeetkernen in het zonnestelsel. Ook twee andere koolstofmoleculen, genaamd C2 en C3, kwamen minder veelvuldig voor in Machholz’ kern. Om de geconstateerde afwijkingen te verklaren heeft Schleier enkele scenario’s, waarvan de ‘ontsnapping’ van Machholz uit een ander stersysteem er eentje is. Andere scenario’s zijn dat Machholz ergens in een héél ver buitenoord van het zonnestelsel is ontstaan, in een gebied waar andere kometen niet komen. Het laatste scenario is dat Machholz een afwijkende baan heeft, die ‘m vaak in de buurt van de Zon brengt en dat door invloed van de Zon de chemische eigenschappen gewijzigd zijn. Er is nog één andere komeet bekend die lage hoeveelheden cyanogeen, C2 en C3 heeft en da’s komeet Yanaka. In 2012 komt Machholz weer in de buurt van de Zon, dus reken maar dat Schleier ‘m dan scherp in de gaten houdt. Bron: Space.com.

Suikermoleculen ontdekt bij protosterren

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Suikermoleculen in G31.41+0.31. Credit: Maria Beltrán et al.

Sterrenkundigen hebben voor het eerst suikermoleculen ontdekt in een deel van het melkwegstelsel waar sterren – en mogelijk ook planeten – ontstaan. Het gaat om glycolaldehyde, C2H4O2, het eenvoudigste suikermolecuul. Het werd waargenomen in het centrum van een dichte wolk van gas en stof genaamd HMC G31.41+0.31, 26.000 lichtjaar van de Aarde verwijderd in een gebied dat ver verwijderd is van het centrum van de Melkweg. Acht jaar geleden was ook al glycolaldehyde in de ruimte ontdekt, maar dat was dicht bij het centrum van de Melkweg in een hete gas- en stofwolk waar géén stervorming plaatsvindt. De zwakke straling van de suikermoleculen werd door Maria Beltrán en haar collegae gedetecteerd met de radiotelescoop van het Institut de Radio Astronomie Millimétrique (IRAM) bij Grenoble (Frankrijk). Het voorkomen van glycolaldehyde in de interstellaire ruimte klinkt op het eerste gezicht niet echt interessant, maar het wordt anders als je weet dat glycolaldehyde samen met het molecuul acroleïne in staat is om ribose te vormen, een bouwsteen van RNA, het bekende molecuul dat genetische informatie overdraagt in levende organismen. 😯 Beltrán denkt dat de waargenomen suikermoleculen ontstaan door chemische reacties aan het oppervlak van vaste deeltjes rondom protosterren. In de buurt van de protosterren zouden ook protoplaneten kunnen voorkomen, dus de geruchtenmachine over de mogelijkheid van leven in HMC G31.41+0.31 zal niet lang op zich laten wachten. Binnenkort verschijnt een artikel over de ontdekking in The Astrophysical Journal Letters, voor lezers hier alvast te aanschouwen. Bron: Daily Galaxy + NRC-Handelsblad, 2 december 2008.

 

Radar zaagt ‘Koop een ster’ door

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Koop een ster. Credit: Christian Stars.

Gisteravond zat ik naar het programma Tros-Radar (Nederland 1, 20.30 uur) te kijken, het bekende consumentenprogramma. Eén van de onderwerpen was het fenomeen ‘Koop een ster’, waarbij mensen voor een bepaald bedrag een ster kunnen kopen. Ja ja, er zijn mensen die denken dat je sterren kunt kopen. Kijk, dat je nou een stuk maan kunt kopen OK, maar sterren?! 😉 Afijn, de trend is dat overal ter wereld online sterren worden verkocht. Dat wil zeggen, coördinaten aan de hemel waar wéllicht een ster te vinden is. Maar in Radar zagen we gisteren dat iemand die bij Online Star Register een ster had gekocht voor (ik geloof) € 37,50 de coördinaten had van een plek aan de hemel waar helemaal géén ster staat. Volgens de verkoper zou er een ster moeten staan die 215 lichtjaar van ons verwijderd is, maar Jan de Boer van de KNVWS, hé die kennen we, heeft z’n Meade refractor erop gericht en er was NIETS te zien. Kortom, je koopt gewoon gebakken lucht. Ook al zou er een ster staan, dan ben je er nog geen eigenaar van. De interplanetaire en -stellaire ruimte is van niemand, simpel. Onlangs wist Tros-Radar ook al die astrologieprogramma’s op televisie door te zagen. Ze zijn goed bezig daar bij Radar! De uitzending wordt herhaald op woensdag om 15.25 uur. En anders natuurlijk op Uitzending gemist. Bron: Tros Radar.

Heb je naast donkere materie/energie ook een donkere kracht?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA, J.J. Hester Arizona State University.

Je kan buiten goed merken dat het winter is: korte dagen en lange nachten. De duisternis overheerst. Dat lijkt ook in de natuur het geval te zijn, want de verschijnselen die de term ‘donker’ als bijvoeglijk naamwoord hebben zijn de laatste jaren flink gegroeid. We kennen al een poos de termen donkere energie en donkere materie, in februari dit jaar kwam men met de donkere vloeistof en sinds september kennen we ook het begrip donkere vloed. Is het daarmee afgelopen? Neen, driewerf neen, want recentelijk zijn er theoretici die hardop speculeren over een zogenaamde donkere kracht. Yep, the dark force. The Empire Returns. 🙂 Het betreft het idee van een stel Amerikaanse kosmologen die van mening zijn dat deze kracht alleen inwerkt op de donkere materie. Met de donkere kracht zouden enkele mogelijke waarnemingen van donkere materie beter kunnen worden verklaard, namelijk die welke gedaan zijn met de ballon ATIC boven de zuidpool en met de satelliet PAMELA. Bij die eerste waarneming werd een overschot aan electronen waargenomen en bij de tweede een overschot aan positronen. Beiden kunnen worden verklaard door annihilatie van donkere materie. Probleem is alleen dat de hoeveelheid waargenomen electronen en positronen veel hoger is dan op grond van de standaardtheorie van de donkere materie kan worden verklaard. Vandaar dat Douglas Finkbeiner en z’n collegae (Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics) onlangs met de donkere kracht op de proppen kwamen. Deze kracht, die aantrekkend werkt, kan alleen gevoeld worden door de deeltjes van de donkere materie, vermoedelijk WIMP’s (weakly interacting massive particles). Het deeltje dat de donkere kracht overbrengt wordt het phi deeltje genoemd, symbool ? . Door de donkere kracht kunnen WIMP’s sneller reageren met elkaar dan zonder die kracht en daardoor kunnen ze eerder annihileren en gewone materie in de vorm van electronen of positronen produceren. Andere natuurkundigen zijn huiverig voor het idee van de donkere kracht. Volgens hun moet eerst nog bewezen worden dá t de waarnemingen van ATIC en PAMELA inderdaad op donkere materie wijzen en vervolgens zijn er alternatieven om de waargenomen anomalieën, eh… afwijkingen te verklaren. Kortom, ik heb een donker vermoeden (ahum) dat hier het laatste nog niet over gezegd is. May the dark force be with them. 😉 Bron: Physics World.

Weer es wat anders: de Hubble adventkalender

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

V838 Monocerotis. Credit: NASA, ESA

Ja mensen, je kan niet beweren dat ze in de Verenigde Staten niet inventief zijn. De Boston.com komt nu met een Hubble Adventkalender. 😯 Ga naar de site van deze online versie van de Boston Globe en bekijk iedere dag een vers Hubble plaatje. Gisteren 1 december begon de kalender met een animatiefoto van de lichtecho om de ster V838 Monocerotis (even dubbelklikken), vandaag een prachtige foto van gravitatielenzen in de cluster van sterrenstelsels Abell 2218. Als nummer 25 over 23 dagen geweest is kunnen we aan de kerstmaaltijd beginnen. 😆 Bron: Boston.com.

Ligt er een biels op Mars?

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Een biels op Mars? Credit: NASA/JPL

De laatste dagen zijn er op internet nogal wat mensen die discussiëren over een foto die al weer een poos geleden genomen is, mei 2004 om precies te zijn door de Marsrover Opportunity, en die doet vermoeden dat er op het Marsoppervlak een biels ligt, zo’n langwerpig blok hout dus. 😯 klik maar eens op de foto om ‘m wat beter te bekijken en ja inderdaad, het is toch echt net een biels, zou je zo zeggen. Voor de pixel-fanatici onder ons: hier is een foto met meer resolutie te zien. Vraag is natuurlijk: ligt er inderdaad een biels op Mars en zo ja, hebben we hier het begin van het spoorwegennet van de Martiaanse Spoorwegen? Het antwoord is nee, hetgeen de weldenkende Astrobloglezers uiteraard niet zal verbazen. Het is een zwavel bevattend stuk rots, welke qua vorm erg lijkt op hout, maar dat niet is. Opportunity heeft meer van dergelijke vormen in het gebied van Meridiani Planum gezien. Dr. Jim Bell van de Cornell Universiteit denkt dat op sommige plekken de langwerpige rotsen omhoog zijn gerezen uit het landschap vanwege een inslag van een grote meteoriet in de buurt. Puur door een combinatie van de gelaagdheid van de rots, de lichtinval en de kijkrichting lijkt het een stuk hout. Gewoon rots dus, niks hout. Mars hout ons wel bezig hé? 😀 Andere voorbeelden van ‘stukken hout op Mars’ in de bron van deze astroblog, Universe Today.

Stephen Hawking naar het Perimeter Instituut

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Perimeter Institute

Het is nog maar nauwelijks een maand geleden dat bekend werd dat Stephen Hawking vanwege z’n leeftijd weggaat bij de Universiteit van Cambridge of er is al nieuws over z’n volgende werkgever: het Perimeter Institute for Theoretical Physics in Ontario, Canada. Kortweg PI genoemd, al noemen sommigen het ook het Blackberry Hole [1]Het is opgericht met een startkapitaal van $ 100 miljoen van Blackbarry-baas Mike Lazaridis. Geen idee waar dat ‘hole’ op slaat, maar daar kom ik wel achter. Over PI heb ik vaker geschreven, onder andere een half jaartje terug toen de bekende kosmoloog Neil Turok daar de baas werd. In een persbericht mocht Turok verheugd meedelen dat hij Hawking had aangetrokken om de positie van PI Distinguished Research Chair te gaan bekleden. De bedoeling is dat Hawking, die zoals bekend vanwege een spierziekte gekluisterd is aan een rolstoel, lezingen gaat verzorgen bij PI over quantum-theorieën en zwaartekracht. Hawking heeft aangegeven ook de band te versterken tussen PI en z’n voormalige werkplek, het Centre for Theoretical Cosmology bij Cambridge. Hawking krijgt het nog druk met z’n pensioen. Bron: The Quantum Pontiff.

References[+]

References
↑1 Het is opgericht met een startkapitaal van $ 100 miljoen van Blackbarry-baas Mike Lazaridis. Geen idee waar dat ‘hole’ op slaat, maar daar kom ik wel achter.