Maandelijks archief: februari 2009

Oortwolk van kometen gloeit in gammastraling

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden
De Oortwolk

De Oortwolk. Credit: Igor Moskalenko en Troy Porter

Het zonnestelsel wordt omringd door de Oortwolk [1]De wolk is genoemd naar de Nederlandse sterrenkundige Jan Hendrik Oort (1900-1992)., een gigantische wolk van miljarden ijskoude komeetkernen die zich bevindt op een afstand van ongeveer 50.000 tot 100.000 astronomische eenheden (AE), dus tussen de 1 á  2 lichtjaar. De Oortwolk is een overblijfsel van de oerwolk waaruit zo’n 4,6 miljard jaar geleden het zonnestelsel is ontstaan. Twee Amerikaanse sterrenkundigen, Igor Moskalenko (klinkt echt Amerikaans, hé?) en Troy Porter, hebben berekend dat de Oortwolk een zwakke gloed van gammastraling uitzendt. Oorzaak daarvan is dat de donkere ijsklompen, die we normaal gesproken vanaf de Aarde niet zien tenzij de kernen in de buurt van de Zon komen en dan een zichtbare staart krijgen, bestookt worden door deeltjes van de kosmische straling. Dat is zeer energierijke straling die uit alle richtingen van het heelal komt en die vermoedelijk wordt veroorzaakt door supernovae en zwarte gaten. De deeltjes van de kosmische straling, meestal protonen, raken de komeetkernen en dat resulteert op haar beurt in een cascade, een lawine van andere deeltjes en gammafotonen. Moskalenko en Porter hebben dit allemaal uitgerekend (en gepubliceerd in The Astrophysical Journal Letters), maar waargenomen is het nog niet! Maar de huidige generatie van gammasatellieten (Fermi en Swift) en uiteraard ook de toekomstige generatie moet volgens hun in staat zijn om de gammagloed van de Oortwolk te kunnen detecteren. Het zal echter wel lastig zijn om deze diffuse gloed te onderscheiden van andere diffuse gammabronnen, lijkt mij. Bron: NRC-Handelsblad, 14 februari 2008.

References[+]

References
↑1 De wolk is genoemd naar de Nederlandse sterrenkundige Jan Hendrik Oort (1900-1992).

Constellation prachtig in beeld gebracht

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA/Sean Smith

In The Big Picture, de fotoserie van de online krant Bostom.com stond gisteren een schitterende aflevering over  het NASA-programma Constellation. Dat programma moet de opvolger bieden van de huidige Space Shuttlevloot in de vorm van de Ares I en V draagraketten en de Orioncapsule voor de astronauten. In 2015 moet het van start gaan als ’t allemaal volgens het boekje verloopt, met als uiteindelijk doel: de Maan. Woeha! Op de foto hiernaast zie je de bemanningscapsule en de ontsnappingsraket, die bovenop de Ares I-X moet komen. Deze twee vormen dus slechts het topje van de raket. Je moet de fotoserie echt even bekijken, zo mooi is ‘ie. Bron: The Big Picture.

Galaxy Zoo 2 is van start gegaan

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: Galaxy Zoo 2

Gisteren is officieel Galaxy Zoo 2 van start gegaan, de opvolger van Galaxy Zoo. Er was al een poosje een beta versie van GZ2 actief, maar die was om de boel te testen en eventueel verbeteringen aan te brengen [1]Zie hier de resultaten van die beta-versie.. Da’s allemaal verwerkt en daarom kon Chris Lintott gisteren met de vreugde aankondigen dat GZ2 ter wereld was gekomen. Hoera, beschuit met muisjes! 😉 Mocht je de afgelopen twee jaar onder een steen hebben gelegen dan weet je uiteraard niet wat de Galaxy Zoo is, dus even een korte update: het is een Engelstalig online sterrenkunde projekt dat vrijwilligers (inmiddels zo’n 150.000 😯 ) uitnodigt om sterrenstelsels te helpen classificeren en daarmee de sterrenkundigen te helpen bij hun onderzoek naar ontstaan en evolutie van sterrenstelsels. Als je meedoet aan  Galaxy Zoo zie je beelden van sterrenstelsels, die je beoordeelt of deze sterrenstelsels elliptisch of spiraalvormig zijn. Als de sterrenstelsels spiraalvormig zijn, kies je of ze links of rechts draaien. De beelden werden automatisch genomen met de camera van de telescoop van de Sloan Digital Sky Survey (SDSS) in de Verenigde Staten. GZ2 gaat een stap verder dan dit voorgaande, want daarin wordt ook gekeken naar de grootte van de kern van het sterrenstelsel, de mate van gebondenheid van de spiraalarmen, de hoeveelheid spiraalarmen, de eventuele aanwezigheid van gravitatiebogen of -ringen, etc…  Kortom, meld je aan bij de Galaxy Zoo 2 en help de sterrenkundigen mee om meer te weten te komen over de sterrenstelsels. Bron: Galaxy Zoo Blog.

References[+]

References
↑1 Zie hier de resultaten van die beta-versie.

Zoeken naar golven van de oerknal op Antartica

Geplaatst op door Arie Nouwen
10

De South Pole Telescope. Credit: Amble/Wikipedia.

Koning-in-opleiding Willem-Alexander en z’n gemalin Maxima zijn een week geleden naar de Zuidpool afgereisd, om daar onder het toeziend oog van Minister Plasterk van Onderwijs door een gat in het ijs te kruipen en ergens onderin een ijsgrot leuke dingen naar elkaar te roepen. Wat ze niet bezocht hebben, hetgeen veel leuker zou zijn geweest, is de zogenaamde South Pole Telescope (SPT), een schotel die tien meter in diameter is en die bestaat uit een serie kleinere spiegels die geen zichtbaar licht ontvangen, maar straling in het (sub-)millimetergebied [1]Da’s tussen microgolf en infrarood in. van het spectrum. Op de SPT heeft men onlangs een polarimeter geïnstalleerd, een instrument dat de kosmologen in staat moet stellen om direct waarnemingen te doen aan de oerknal die 13,7 miljard jaar geleden plaatsvond. Over die oerknal heb ik hier vaak geschreven en hét model dat men daarbij hanteert is het uit 1979 daterende inflatiemodel. Die zegt dat gedurende de allereerste momenten het heelal een zéér snelle expansie meemaakte, die aangedreven werd door een energieveld genaamd inflaton. Toen de inflatieperiode voorbij was ging de vacuümenergie over in massa en straling en kregen we de ‘gewone’ expansie van het heelal. De inflatieperiode had twee gevolgen: de ene zijn grootschalige variaties in de dichtheid, een gevolg die we overal om ons heen zien in de vorm van sterrenstelsels en clusters daarvan. Dat gevolg kennen we dus al een poosje. Maar het andere gevolg, zwaartekrachtsgolven die rechtsstreeks in de inflatieperiode ontstaan zijn, kennen we nog niet. Lees: hebben we nog niet direct waargenomen. Zwaartekrachtsgolven moet je zien als golven in de structuur van de ruimtetijd zelf, welke voorspeld worden door Einstein’s Algemene relativiteitstheorie. Al jaren worden zwaartekrachtsgolven gezocht, onder andere die welke ontstaan door botsingen van neutronensterren of zwarte gaten. Maar dat zijn slects rimpeltjes vergeleken bij de ‘primordiale zwaartekrachtsgolven’, die 13,7 miljard jaar geleden onstonden. De calorimeter zou gevoelig genoeg moeten zijn om deze golven te detecteren. Om een indruk te krijgen van die verstoringen in de ruimtetijd moet je deze figuur maar even bekijken. Dat soort verstoringen probeert men in de bittere ijskou van de Zuidpool waar te nemen. Toevallig besteedde het NOS-Journaal gisteren (of eergisteren, daar wil ik even van afwezen) aandacht aan de Nederlandse wetenschapper Erik Verhagen, die meedoet aan een ander project op de Zuidpool, Icecube. “Het is op het ogenblik rond -40 °C, en de temperatuur zakt elke dag verder naar beneden”, schreef Verhagen op z’n blog. Arme wetenschappers daar op de Zuidpool! Bron: Universe Today.

References[+]

References
↑1 Da’s tussen microgolf en infrarood in.

De mensheid: 0,72 op de schaal van Kardashev

Geplaatst op door Arie Nouwen
7

credit 4chan

Mensen die zich nu al zorgen maken over het energieverbruik van de mensen kunnen deze Astroblog maar beter over slaan. Want ondanks de benzine slurpende auto’s, de batterijen verslindende apparaten, de kerosine zuipende vliegtuigen en talloze andere energieverbruikers stelt de mensheid anno 2009 op de schaal van Kardashev niet zo veel voor. Die schaal is in 1964 bedacht door de Russische sterrenkundige Nicolai Kardashev en het geeft een indeling voor de technologische ontwikkeling van beschavingen. In haar grondvorm heeft de schaal drie categorieën, waarin beschavingen op basis van hun energieproductie ingedeeld worden:
  • Type I: De beschaving is in staat om alle op een planeet beschikbare energie te gebruiken. Dat is ongeveer 1016 W (voor de Aarde zelfs iets meer dan 1.74*1017 W [1]In de afbeelding hierboven wordt de eenheid Joules gebruikt. Eén watt is één joule energie per seconde. Energie is statisch > Joules, energieverbruik is dynamisch > Watt.;
  • Type II: De beschaving is in staat om alle beschikbare energie die uitgaat van een enkele ster te gebruiken; dat is ongeveer 1026 W;
  • Type III: De beschaving is in staat om de totaal beschikbare energie in een melkwegstelsel te gebruiken; dat is ongeveer 1036 W.

De huidige stand op de schaal van Kardashev. Credit: Brian Peiris/Wikipedia.

Carl Sagan heeft ooit een formule bedacht om op basis van ons geschatte huidige energieverbruik de stand op de schaal van Kardashev te berekenen. Uitkomst is dat we onder de 1 zitten, maar boven de 0. De meest recente peiling geeft een score van 0,72. Mochten we als mensheid een type I beschaving op Kardashev’s schaal willen worden dan zullen we meer energie uit oceanen en wind moeten genereren. Het zal echter een poosje duren voordat we zo ver zijn. Op 30 oktober 1961 werd de zwaarste kernbom aller tijden tot explosie gebracht, de Russische Tsar Bomba, die 50 megaton TNT sterk was. Een type I beschaving gebruikt 25 megaton per seconde. Oeps! Willen we doorstevenen naar de hogere regionen van Kardashev’s eredivisie dan moeten we 4 x 109 keer meer energie verbruiken voor een type II en voor een type III zelfs 1011 keer meer. 😯 Is dat het hoogst haalbare in Kardashev’s wereld? Nee, nee, driewerf nee. Dit was zoals gesteld ‘de grondvorm’. De schaal loopt nog eventjes door met enkele hypothetische en fictieve vormen: type IV (die superclusters van sterrenstelsels als energiebron gebruiken), type V (’t hele heelal als batterij), type VI (meerdere heelallen, er is per slot wellicht zoiets als een multiversum) en tenslotte type VII (=God). Ahum, toen ging Kardashev lichtelijk doordraaien geloof ik. 😉 Bron: Wikipedia +  Next Big Future.

References[+]

References
↑1 In de afbeelding hierboven wordt de eenheid Joules gebruikt. Eén watt is één joule energie per seconde. Energie is statisch > Joules, energieverbruik is dynamisch > Watt.

The Ultimate Messier Object Log (TUMOL)

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

M1 in TUMOL. Credit: David Paul Green

Messier-experts kennen ‘m wellicht al, maar ik kwam zojuist voor ’t eerst van m’n leven TUMOL tegen: The Ultimate Messier Object Log van de Amerikaan David Paul Green. Een complete database van alle 110 objecten in de lijst van Charles Messier, die alle informatie biedt die je nodig hebt om de objecten te kunnen vinden en herkennen. Gratis en voor niks. 🙂 Hiernaast bijvoorbeeld Messier 1, de beroemde Krabnevel in het sterrenbeeld Stier, overblijfsel van de supernova van 4 juli 1054. Er zijn van de laatste versie van TUMOL (R3.2) drie verschillende varianten te downloaden en eentje daarvan is de standalone-versie. Die heb ik hier geïnstalleerd en uitgeprobeerd. Het mooie is niet alleen dat je die benodigde informatie over de Messierobjecten kunt terugvinden, maar ook dat je er zelf aantekeningen in kan maken. Soms krijg je een keuzemenu als je iets in wilt vullen, zoals bij de transparancy en seeing, soms kan je zelf eigen tekst toevoegen. Héél handig allemaal. Onderaan is ook een knop om ‘m in night mode te zetten, zodat je ’s nachts van je laptop weinig last hebt van storend licht. Kortom, stel nou dat er op 28 maart a.s. in Melissant een Messier-Marathon is, dan is TUMOL een verdraaid handig stukkie software! 😀 Bron: Visual Astronomy.