Komend weekend landelijke sterrenkijkdagen

Kijken maar!

Kijken maar!

Tijdens de landelijke sterrenkijkdagen staan overal in Nederland telescopen opgesteld voor het publiek: bij volkssterrenwachten maar ook op veel andere plaatsen waar amateur-astronomen individueel of in groepen actief zijn. De sterrenkijkdagen staan dit jaar in het teken van het Internationaal Jaar van de Sterrenkunde 2009. In de periode 2 t/m 5 april 2009 wordt ‘100 uur sterrenkunde’ aangeboden. Dan kunnen zoveel mogelijk mensen, jong en oud met eigen ogen kennis nemen van sterrenkunde en de sterrenhemel, ook met behulp van telescopen. De maan is 2 april in de schijngestalte van eerste kwartier en de dagen daarna meer dan half verlicht en prima zichtbaar. Met een telescoop zien we tientallen kraters op de maan. Ook de planeet Saturnus is de hele avond prominent aanwezig. Een telescoop toont de beroemde ring en een of meer maantjes bij de planeet. We hopen op een stralend heldere hemel, maar mocht het bewolkt zijn, dan kan men in ieder geval de instrumenten bekijken. Ook is er overal gelegenheid tot discussie over hemelverschijnselen: zon, maan, planeten, sterren, verre melkwegstelsels, de grootte van het heelal en natuurlijk ook over de hobby sterrenkunde. In Papendrecht doet sterrenkundevereniging Christiaan Huygens mee aan de landelijke sterrenkijkdagen. Op vrijdagavond 3 april en zaterdag (middag en avond) 4 april is het clubgebouw open in het kader van de landelijke sterrenkijkdagen. Iedereen die interesse heeft is welkom om te zien wat voor leuke hobby de leden van vereniging Christiaan Huygens beoefenen. Meer info over de landelijke sterrenkijkdagen vind je hier.

Atlantis rollend op weg naar platform 39A

STS 125 rolt vooruit. Credit: NASA TV.

Zie daar op de foto het ruimteveer Atlantis, rollend van de Vehicle Assembly Building naar het lanceerplatform 39A, alwaar ‘ie gisteren na een zeven uur durend tochtje aankwam. Aan de Atlantis zaten ook al de oranje brandstoftank ET-130 en de twee Solid Rocket Boosters (SRB’s) vast. De bedoeling is dat de Atlantis op 12 mei NET (No Earlier Than) [1]Beter is dus: vanaf 12 mei, vanwege dat NET. wordt gelanceerd voor STS-125, ook wel genoemd HST-SM4 (Hubble Space Telescope Servicing Mission 4), de missie dus die bedoeld is om voor de laatste keer de Hubble ruimtetelescoop een grote beurt te geven [2]Waarna Hubble vervolgens Hanny’s Voorwerp nauwkeurig kan onderzoeken, yes! 🙂 . Binnenkort zal ook het naburige lanceerplatform 39B gebruikt worden, want het andere ruimteveer Endeavour zal daar gestationeerd worden. Die moet een soort van veiligheidsbackup zijn als het met de Atlantis niet goed gaat. Een STS-400 LON (Launch On Need support) zoals dat in vaktermen heet. Bij andere Shuttlevluchten is dat nooit. De reden is dat de Atlantis dit keer niet naar het ISS vliegt, maar naar de HST (Hubble dus). Die vliegt op een andere hoogte boven aarde dan het ISS en het gevolg is dat á ls er iets mis gaat met de Atlantis men niet uit kan wijken naar het veilige ISS. Vandaar dat een extra shuttle paraat moet staan voor het geval er iets ernstigs gebeurt. Snappie? 🙂 Bron: NASA Spaceflight.

References[+]

References
1 Beter is dus: vanaf 12 mei, vanwege dat NET.
2 Waarna Hubble vervolgens Hanny’s Voorwerp nauwkeurig kan onderzoeken, yes! 🙂

De wereld bekeken vanuít een zwart gat

Binnenin een zwart gat. Credit: Andrew Hamilton en Gavin Polhemus (Universiteit van Colorado).

Er zijn vele natuur- en sterrenkundigen die moeite doen om erachter te komen hoe het er ín een zwart gat uitziet. Er zijn er ook een paar, een stuk minder dat wel, die het omgekeerde proberen te doen: erachter komen hoe de wereld eruit ziet bekeken vanuá­t een zwart gat. 😯 Ja, da’s toch een héél ander perspectief, nietwaar? Twee van dat soort knakkers, te weten Andrew Hamilton en Gavin Polhemus (Universiteit van Colorado) hebben berekeningen gedaan en dat heeft geresulteerd in een mooie video van de wereld gezien vanuit een zwart gat (10 Mb in avi-formaat). Het filmpje rekent in ieder geval af met het hardnekkige misverstand dat het á¬n een zwart gat compleet donker zou zijn. Niets is minder waar. Je moet de video maar even bekijken om te ontdekken wat je dan wel ziet. Links in het beeld zie je een soort van dart bord, waarin groen de ‘veilige’ zone buiten de waarnemingshorizon is en rood de ‘onveilige’ zone, voorbij het point of no return. Rechts loopt een klok die de eigentijd van de waarnemer aangeeft, teruglopend tot het moment dat de waarnemer de singulariteit van het zwart gat bereikt [1]Een uitgebreider beschrijving van de video vind je hier.. In het geval van een superzwaar zwart gat zoals in het centrum van de Melkweg (massa 4,31 miljoen zonmassa’s) duurt de weg tussen horizon en singulariteit 16 seconden. Meer info over de berekeningen en video van Hamilton en Polhemus kan je vinden in dit verlichtende artikel. Bron: ArXiv Blog.

References[+]

References
1 Een uitgebreider beschrijving van de video vind je hier.

Dipje bij β Pictoris uit 1981 nu pas verklaard?

β Pictoris. Credit: ESO/A-M Lagrange et al.)

In de laatste Zenit (april 2009, blz. 163) staat een artikel over de Nederlands-Amerikaans-Britse infraroodsatelliet IRAS, die in 1983 actief was. In dat artikel staat een foto van de stofschijf om β Pictoris, tweede ster van het sterrenbeeld Schilder (Pictoris), waarvandaan een geweldige hoeveelheid infraroodstraling komt die door IRAS werd gedetecteerd. November vorig jaar was β Pictoris weer in het nieuws omdat sterrenkundigen erin geslaagd waren direct de exoplaneet β Pictoris b direct te fotograferen. En nu, 30 maart 2009, is β Pictoris opnieuw in het nieuws omdat een tweetal sterrenkundigen, Alain Lecavelier des Etangs en Alfred Vidal-Madjar (Sterrenkundig Instituut van Parijs) vermoeden dat die exoplaneet β Pictoris b (op de foto dat witte stipje links van het zwarte centrale puntje) mogelijk iets kan verklaren wat zich op 10 november 1981 heeft afgespeeld. Oeps, dat al weer 28 jaar geleden, dus in het tijdperk dat er nog helemaal geen exoplaneten bekend waren [1]De eerste exoplaneet werd in 1992 pas ontdekt bij een pulsar en in 1995 bij een gewone ster.. Die dag zag men in het observatorium van Genéve dat zich in de lichtsterkte van β Pictoris een flinke daling voordeed. Er werd kort daarna gedacht dat er óf sprake was van een enorme komeet die het licht van β Pictoris eventjes verduisterde of van een planeet die tussen aarde en ster door schoof. Lecavelier des Etangs en Vidal-Madjar denken nu zeker te weten dat het inderdaad een exoplaneet was: de genoemde β Pictoris b. Ze denken dat deze planeet een afstand heeft van ongeveer AE, 8 astronomische eenheden, oftewel acht maal de afstand aarde-Zon (149 miljoen km). Op basis van hun waarnemingen doet het tweetal nog een voorspelling, maar die luidt dat er een nieuwe transitie kan volgen ergens tussen september 2013 en december 2020. Wow, daar hebben we wat aan. 😉 Bron: New Scientist.

References[+]

References
1 De eerste exoplaneet werd in 1992 pas ontdekt bij een pulsar en in 1995 bij een gewone ster.

De wereld rond in 80 telescopen

Credit: James White/signalnoise.com/IAU/IYA2009

Phileas Fogg deed het meer dan een eeuw geleden in tachtig dagen en wij doen het komende vrijdag 3 april vanaf 11.00 uur Nederlandse tijd met 80 telescopen: de wereld rondgaan! We zullen er ook iets minder lang over doen als Fogg, want middels de ‘Around the World in 80 Telescopes’ toer wordt het publiek in staat gesteld om in 24 uur om de Aarde en de omringende ruimte te bekijken. De Europese ruimtevaartorganisatie ESA organiseert de live video webcast zoals dat zo mooi heet en het betekent dat we die dag een kijkje kunnen nemen in de controleruimte van de Europese satellieten XMM-Newton en Integral. Ik weet op dit moment even niet hoe ze die andere 78 telescopen voor de dag halen, maar ik weet wel dat je die dag op twee manieren mee kan doen aan die 80-telescopen tour: via de website van 100 Hours of Astronomy [1]Da’s één van de hoeksteenprojecten van Internationale Jaar van de Sterrenkunde IYA2009. en via het  100HA kanaal op Ustream.tv. Als het allemaal goed gaat zal je vrijdag via de röntgensatelliet XMM-Newton als een zogenaamde sneak preview zien van het welbekende actieve sterrenstelsel Messier 82 in Grote Beer. Volgende week wordt die foto pas officiëel gepubliceerd. Kortom, vrijdag a.s. vrij nemen van je baas en lekker de wereld rond met al die telescopen. 😀 Bron: ESA.

Knipogen, wiebels en dipjes

Exoplaneten bij andere sterren kan je op drie manieren ontdekken: door knipogen, wiebels en dipjes. 😀 Oftwel door winks, wobbles & blips op z’n Engels. De volgende video van Jodcast [1]Videofilmpjes gemaakt door de medewerkers van de radiotelescoop van Jodrell Bank, Universiteit van Manchester. laat mensen aan het woord die uitleggen wat het verschil tussen deze technieken is:

Bron: Tom’s Astroblog.

References[+]

References
1 Videofilmpjes gemaakt door de medewerkers van de radiotelescoop van Jodrell Bank, Universiteit van Manchester.

De zomertijd is weer ingegaan

Credit: Public Domain

Iedereen is vandaag druk bezig alle klokken in huis een uur vooruit te zetten. De zomertijd is vannacht om 2 uur ingegaan. Tot zondag 25 oktober om 03.00 uur zitten we dus in de MEZT tijdzone, de Midden-Europese zomertijd. Da’s UTC + 2 uren. Over die laatste afkorting zocht ik zojuist wat nou precies de letterlijke betekenis is en op Wikipedia kwam ik daarover iets verrassends tegen: Het internationale letterwoord UTC is een compromis tussen het Franse “TUC” (Temps Universel Coördonné) en het Engelse “CUT” (Coordinated Universal Time). In militaire kringen wordt UTC meestal “Zulu time” genoemd. 😯 Tsja, UTC is dus feitelijk een niet bestaande afkorting, maar een ‘compromis-afkorting’ van TUC en CUT, zucht… Afijn, de klok moest een uur vooruit en dat betekent in mijn geval dat véle klokken moeten worden aangepast. Van de PC en de TV-ontvanger gaat het automatisch, maar dat geld niet voor m’n horloge, diverse wandklokken, de klok van de oven, de thermostaat, de wekker, m’n telefoon, … Kortom, daar was ik wel een uurtje mee bezig. 🙂 Over de vermeende energiebezuiniging door de Zomertijd heb ik overigens een jaartje geleden al betoogd dat dit niet juist is, hetgeen onderzoek in de Verenigde Staten heeft aangetoond. Oók zou de zomertijd niet echt bevorderlijk zijn voor ons bio-ritme. In 2007 hebben wetenschappers van de Rijksuniversiteit Groningen aangetoond dat de zomertijd een langdurig en behoorlijk groot effect heeft op de biologische klok van de mens. De biologische klok heeft een vaste cyclus van ongeveer 24 uur en past zich in de zomerperiode niet aan. Daardoor slapen mensen in de zomermaanden minder en slechter. Het verstoorde slaap-waakritme verdwijnt pas weer na het beëindigen van de zomertijd. Kortom, waar doen we het eigenlijk voor? Bron: Wikipedia.

Spiral Galaxy: De Melkweg ontrafeld

Credit; Maarten Roos

Maarten Roos’ film ‘De Melkweg ontrafeld’ beleeft op zaterdag 4 april zijn premiére in science center NEMO. Deze documentaire kwam tot stand met steun van NOVA in het kader van het Internationaal Jaar van de Sterrenkunde en vertelt het verhaal van de Nederlandse bijdragen aan het onderzoek aan de Melkweg. De eerste radiokaarten werden gemaakt met de Würzburg-radiotelescoop in Kootwijk. De sterrenkundigen Adriaan Blaauw, Kees de Jager en Hugo van Woerden hebben deze geschiedenis van dichtbij meegemaakt. Zij zijn de vertellers in de film en zijn aanwezig in NEMO bij de premiére. klik op de afbeelding en je krijgt een mooi voorproefje van de film. Bron: IYA 2009 NL.

Discovery veilig geland in Florida

Discovery landt in Florida. Credit: NASA TV.

Space Shuttle Discovery is vanavond om 20.14 uur Nederlandse tijd geland op Runway 15 van de Kennedy Space Center’s Shuttle Landing Facility in Cape Canaveral, Florida. Commandant Lee Archambault zette de Discovery één rondje om de Aarde later op de grond dan gepland omdat er eerst teveel bewolking in Florida was. Dat scheelde 90 minuten. Toen de Discovery stilstond op de landingsbaan verwelkomde astronaut George Zamka de bemanning vanuit Mission Control de zeven astronauten met “Welcome home Discovery after a great mission to bring the International Space Station to full power.” Dat laatste sloeg op het laatste zonnepaneel dat door de Discovery (missie STS-119) naar het internationale ruimtestation ISS werd gebracht en dat er inmiddels voor zorgt dat het ISS op volle kracht draait. Tot de zeven bemanningsleden behoorde ook Sandra Magnus, die 134 dagen in het ISS had doorgebracht als lid van expeditie 18. Haar rol is overgenomen door de Japanner Koichi Wakata. Bron: Space.com.