Je kon er op wachten. De staat Illinois was zo dom een wet aan te nemen waarin gezegd werd dat Pluto een planeet is en géén dwergplaneet. Vandaag kwam ik een stuk tegen van ene Michael Harber, over de status van de maand februari:
Emboldened by their success in declaring Pluto not a planet, the International Astronomical Union determined this week by a close vote that February is too short to be considered a true month. It has, however, been granted the newly created status of “dwarf month.” It shares this dubious distinction with several other calendar time spans, including Labor Day Weekend, Christmas Vacation, and the Time Between When You Were Supposed to Get Your Oil Changed and When You Actually Did.
Ik heb hier al vaker gesproken over video’s over sterrenkunde die online te bewonderen zijn, zoals onder andere verzorgd wordt door het Perimeter Institute. Vandaag kwam ik een andere database van interessante video’s tegen: die van het Cassiopeia Project. Dat project heeft als doel om middels high-definition science education video’s het publiek te informeren over diverse onderwerpen. In de lijst van video’s van Cassiopeia Project kom je o.a. video’s tegen over de relativiteitstheorie, het standaardmodel van elementaire deeltjes, de Big bang, Quantum Mechanica en Ruimte. Van alles zijn de verschillende hoofdstukken te downloaden én de complete video’s. Alles tegen een prijs van 0,0 dollar/euro/yen/… Interessant hoor, zo’n site met dit soort video’s. Bron: The Cassiopeia Project.
In m’n lijstje van favoriete astrosites (een tikkie onderaan in m’n linker zijbalk) stond al een link naar een catalogus van exoplaneten. Die link brengt je bij de catalogus van The Extrasolar Planets Encyclopaedia, Established in February 1995. Vandaag kwam ik een andere catalogus tegen van exoplaneten, die behoort bij de Planetary Society, de club waar de bekende planetologe Emily Lakdawalla toe behoort. Via die catalogus krijg je nuttige informatie over de exoplaneten: de moederster waar ze omheen draaien, de afstand tot de Aarde, de massa, de omloopsnelheid, de datum van ontdekking, de ontdekker(-s), de eventuele andere exoplaneten in het systeem. Kortom, een catalogus waarmee je alle informatie over de exoplaneten kunt vinden die je nodig hebt. Middels animaties (zie voorbeeld hierboven) wordt op een visuele wijze de systemen waar de exoplaneten toe behoren getoond. Grappig is wel dat de eerstgenoemde catalogus spreekt over 342 exoplaneten en de laatste van 335 exoplaneten. Wie gaat de verschillen zoeken? 🙂 Bron: Cosmic Log.
Precies volgens het boekje is vanmorgen, 4.50 uur Nederlandse tijd, de Kepler gelanceerd met behulp van een Delta II raket vanaf lanceerplatform 17-B op Cape Canaveral. De Keplermissie met de jacht op aardachtige exoplaneten kan beginnen! 😀 Bron: Spaceref.
Als ’t goed gaat zal ergens in september dit jaar de Large Hadron Collider (LHC) weer van start gaan om bundels protonen met hoge energie tegen elkaar te laten knikkeren. Vandaag kwam ik een serie foto’s tegen van de Engelse fotograaf Peter mcCready, die op schitterende wijze een indruk geven van de instrumenten van het LHC. De foto’s geven een soort van virtuele tour door die instrumenten en middels je muis kan je zelf de foto alle kanten uit bewegen. Kijk bijvoorbeeld eens naar de CMS, wat staat voor Compact Muon Solenoid [1]nou ja, het is maar wat je compact noemt, of de controlekamer van het CMS. Middels een + in de linkerbovenhoek en een – in de rechterbovenhoek van de foto’s kan je inzoomen. McCready schijnt trouwens ook andere giga-instrumenten te willen fotograferen, onder andere de Very large Telescopes van de ESO in Chili. Daar ben ik ook wel benieuwd naar. 🙂 Bron: New Scientist.
Illinois verklaart Pluto weer planeet. Credit: Wombania/Binky.
Op de warme zomerdag van 24 augustus 2006 werd door de Internationale Astronomische Unie (IAU) in Praag besloten om Pluto niet meer als planeet te kwalificeren, maar hem de titel van dwergplaneet te geven. Op de koude winterdag van 26 februari 2009 besloot de staat Illinois in de Verenigde Staten om Pluto weer voortaan planeet te noemen. 😯 Ja ja mensen, er waren al velen in de VS die tegen het besluit waren, maar nou is dat ook nog eens in een wet vervat. In de wet wordt het aldus verwoord:
RESOLVED, BY THE SENATE OF THE NINETY-SIXTH GENERAL ASSEMBLY OF THE STATE OF ILLINOIS, that as Pluto passes overhead through Illinois’ night skies, that it be reestablished with full planetary status, and that March 13, 2009 be declared “Pluto Day” in the State of Illinois in honor of the date its discovery was announced in 1930.
De reden waarom juist Illinois voor deze ongewone actie kiest is niet zo moeilijk: de ontdekker van Pluto, Clyde Tombaugh, werd op een boerderij geboren vlakbij het plaatsje Streator in… Illinois. Kans dat andere staten Illinois zullen volgen: nihil denk ik. Hoop ik ook, want laat Pluto nou maar lekker dwergplaneet / Plutoïde zijn. Als Pluto planeet wordt zijn er nog tientallen andere objecten in het zonnestelsel die net zoveel recht hebben op die status. En daar zit niemand op te wachten. Bron: Bad Astronomy Blog.
In de VS is het nog vrijdag de zesde, maar bij ons is de scheurkalender dan bij zaterdag de zevende maart aanbeland: als om 4.50 uur Nederlandse tijd met behulp van een Delta II raket vanaf Cape Canaveral in Florida het NASA-ruimtevaartuig Kepler wordt gelanceerd! Dat is een vaartuig dat op jacht gaat naar exoplaneten bij andere sterren en die daarbij met name kijkt naar bewoonbare planeten, zoals onze Aarde. Hij gaat dus op jacht naar Earth v2. 🙂 Dat doet Kepler door met z’n hoofdspiegel (Ø 1,4 meter) het sterlicht te meten en te letten op kleine dipjes in de lichtkracht. Die dipjes kunnen wijzen op een passerende planeet, die net tussen ster en Aarde inschuift, hetgeen een transitie wordt genoemd. Een techniek die al jaren wordt toegepast om exoplaneten te ontdekken, o.a. door de voorloper van Kepler, de Europese COROT, en die door Kepler is geperfectioneerd. Kepler heeft 42 CCD camera’s aan boord, waarmee in totaal 95 miljoen pixels in stelling kunnen worden gebracht. Het onderzoek zal de komende 3,5 jaar met name gericht zijn op zo’n 100.000 sterren die tussen 60 en 3.000 lichtjaar van ons vandaan liggen in de zogenaamde Zomerdriehoek. Vraag mij niet hóe die ’t doet, maar ieder half uur meet Kepler de lichtintensiteit van ieder van die honderduizend sterren. 😯 Kepler, succes ermee! Bron: NASA + NRC-Handelsblad 5 maart 2009.
Op de één of andere manier blijft Mars intrigeren. Nu weer het verhaal van twee professoren van de Rice Universiteit, te weten Patrick McGovern en Julia Morgan, die denken dat er wellicht water zit onder de grootste vulkaan van het gehele zonnestelsel, de Olympus Mons op Mars. De vulkaan is met z’n hoogte van 24 km drie keer zo hoog als de Mount Everest. Van de voet van de vulkaan tot de top, waar een caldera [1]Een grote komvormige krater. zit, is zo’n 240 km. Op basis van computersimulaties, waarbij ze gebruik maakten van een algoritme dat bekend staat als de particle dynamics simulation, komen McGovern en Morgan tot de conclusie dat er eeuwenoude kleisedimenten ónder de vulkaan kunnen zitten. Met name de asymmetrische vorm van de vulkaan is volgens hun een belangrijk argument om die klei te veronderstellen. Dá t klei op Mars voorkomt weten we al sinds ESA’s Mars Express foto’s van beddingen met klei heeft laten zien. En aangezien klei gelinkt is aan water valt er ook te concluderen dat er water zat en misschien ook zit onder de vulkaan. Met name de geleidelijkheid van de noordwesthelling van de Olympus Mons doet McGovern en Morgan vermoeden dat er klei verborgen zit. Sterker nog, die klei moet er in een laag van honderden meters dik al hebben gezeten vóórdat de Olympus Mons er was. Vervolgens is miljarden jaren geleden de boel gaan rijzen door vulkanisme en ontstond de schildvulkaan Olympus Mons. Dankzij het zogenaamde wrijvings-reducerende vermogen van het klei kon de vulkaan tot de huidige proporties groeien. Dat fenomeen heeft men ook bij de schildvulkanen op Hawaiï gezien, als is het resultaat daar iets minder reusachtig. In februari heeft het tweetal een artikel gewijd in het blad Geology over de verborgen schatten onder de Olympus Mons. Nou is de conclusie ‘er is klei, dus wellicht ook water’ er één, maar een tweede, misschien interessantere conclusie is ‘dat á ls er water is, dat er dan wellicht ook leven is’. En aangezien het onder zo’n uitgedoofde vulkaan als de Olympus Mons heel diep onder de grond nog warm kan zijn door magma zou er primitief leven kúnnen voorkomen. Toen onlangs bekend werd dat men methaan op Mars heeft ontdekt waren McGovern en Morgan er dan ook als de kippen bij om dat te koppelen aan het mogelijke leven dat verborgen zit onder de Olympus Mons. Bron: Eurekalert.
Grappig is ‘ie, nietwaar? Officieel the Milky Way Transit Authority genaamd. Ontworpen door Samuel Arbesman, die op de Universiteit van Harvard sociologie combineert met computerkunde. Hij creeërde een kaart van de Melkweg á la de beroemde metrokaarten van Londen, New York, Amsterdam en andere steden. Je ziet er met kleuren alle armen van de Melkweg. Leuk bedacht. En handig voor toekomstige ruimtereizigers die van plan zijn héél verre reizen te gaan ondernemen. 😀 Bron: Twisted Physics.
Twee zwarte gaten in een kosmische dans. Credit: p. Marenfeld and NOAO/AURA/NSF
Dat er in de kernen van actieve én niet-actieve sterrenstelsels superzware zwarte gaten zitten dat weten de sterrenkundigen al een poosje. En dat in sommigen daarvan ook paren van dergelijke massieve zwarte gaten voorkomen, zoals in het geval van NGC 6240 en 3C 75, is ook al lang bekend. Maar dat er in de kern van een quasar [1]Da’s eigenlijk een zeer actief sterrenstelsel. Meestal is de kern zó helder, dat de rest van het sterrenstelsel wordt overstraald. Blijft een heldere kern over, die aangedreven wordt door een … Continue reading een tweetal superzwarte zwarte gaten zijn ontdekt die slechts op 1/3e lichtjaar afstand van elkaar staan is nieuw. Bij die andere sterrenstelsels zit minstens 10.000 lichtjaar afstand tussen de zwarte gaten. Dá t er duo’s van om elkaar draaiende zwarte gaten voorkomen in de centra van sterrenstelsels is niet zo verwonderlijk: als sterrenstelsels elkaar aantrekken versmelten de kernen uiteindelijk en dat levert twee superzware zwarte gaten op die elkaar langzaam naderen. De quasar waarvan het record-duo ontdekt is heet SDSS 153636.22+044127.0, goh mooie naam, en de ontdekkers ervan zijn Todd Boroson en Tod Lauer (National Optical Astronomy Observatory in Tucson, VS). In de archieven van de Sloan Digital Sky Survey (SDSS) zitten data van meer dan honderduizend quasars en van 17.500 stuks keken Todd en Tod naar de spectrale vingerafdrukken. Doordat invallend materiaal dat in het zwarte gat valt licht in nauwe spectraallijnen uitzendt [2]Uiteraard vóórdat dat materiaal de grens van het zwarte gat passeert, de waarneemhorizon., emissielijnen geheten, kunnen sterrenkundigen als ware astro-Sherlock Holmes zwarte gaten identificeren in het spectrum van een quasar. Als zich een tweetal zwarte gaten in zo’n quasar bevindt dan is dat zichtbaar als twee emissielijntjes vlak bij elkaar. Verder onderzoek aan de spectra toonde aan dat de zwarte gaten met een vaartje van zo’n 6.000 km per seconde om elkaar heendraaien en dat ze eens per honderd jaar één omwenteling meemaken. Zelfs de massa van beide zwaargewichten kon bepaald worden: de ene weegt 20 miljoen zonmassa’s schoon aan de haak en de ander zelfs 1 miljard zonsmassa’s. 😯 Daar steekt het zwarte gat in het centrum van de Melkweg met z’n 4,31 miljoen zonmassa’s maar schriel bij af. Bron: Bad Astronomy Blog + NOAO.
Da’s eigenlijk een zeer actief sterrenstelsel. Meestal is de kern zó helder, dat de rest van het sterrenstelsel wordt overstraald. Blijft een heldere kern over, die aangedreven wordt door een zwart gat.
