Maandelijks archief: maart 2009

Zag Weber tóch gravitatiegolven in 1987?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Joseph Weber en zijn detector. Credit: Public Domain

Al decennia doen natuurkundigen verwoedde pogingen om gravitatiegolven of zwaartekrachtsgolven te detecteren, de golven in de ruimtetijd die voor het eerst door Albert Einstein werden voorspeld. Diens Algemene Relativiteitstheorie (1915) zegt dat het mogelijk moet zijn dat er rimpelingen in de ruimte en tijd kunnen ontstaan. Sterrenkundigen denken nu dat bij catastrofale gebeurtenissen, zoals supernovae of botsende neutronensterren, gravitatiegolven ontstaan. Hedendaagse experimenten om ze te detecteren zijn GEO600 en LIGO. Maar de oervader van die experimenten was Joseph Weber (1919-2000), die sinds 1968 met z’n Weber bar, een grote aluminium cilinder, de trillingen probeerde te detecteren. In 1972 wist hij een gravitatiegolf-meter mee te krijgen met de laatste Apollovlucht, nr. 17. Weber rapporteerde met regelmaat dat hij gravitatiegolven had gevonden, maar door z’n collega-natuurkundigen werden die bevindingen afgedaan als onzin. Er is door de socioloog Harry Collins zelfs een boek geschreven over de wijze waarop Weber’s beweringen naar de prullebak werden verwezen. In 1987 trok Weber voor de laatste keer aan de bel: toen beweerde hij gravitatiegolven te hebben gedetecteerd die afkomstig waren van de supernova die 24 februari 1987 in de Grote Magelhaense Wolk verscheen. Maar ook nu weer ontving Weber louter hoon. Volgens theoretici waren de gravitatiegolven te zwak om met de detector van Weber te worden gedetecteerd. MAAR (en er is in de wetenschappen altijd een ‘maar’) nu is daar ene Asghar Qadir, natuurkundige van het National University of Sciences and Technology in Rawalpindi/Pakistan, die zegt dat we nog eens goed naar Weber’s metingen uit 1987 moeten kijken. Want, zo zegt Qadir, er is in 1987 door die theoretici alleen gekeken naar effecten van de eerste graad. Maar tweede graadseffecten, zoals die kunnen ontstaan door asymmetrieën in de bron van de gravitatiegolven, zijn ook van belang. Volgens  Qadir kunnen de gravitatiegolven door tweede graadseffecten wel 10.000 keer sterker worden. En wat wil nou het geval: de supernova van 1987 was ook asymmetrisch! Vandaar Qadir’s pleidooi nog een goed naar de resultaten uit 1987 te kijken, want het zou best wel eens kunnen dat Weber’s detector ze wel degelijk zag. Goed, wie pakt dit op? 😉 Bron: ArXiv Blog.

Hubble brengt gravitatiestrijd in beeld

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Hickson Compact Group 90. Credit: NASA, ESA and R. Sharples (University of Durham, U.K.)

Hubble strikes again! 🙂 De ruimtetelescoop Hubble heeft dit keer op magnifieke wijze een drietal sterrenstelsels gefotografeerd, die een enorme gravitationele strijd ondergaan, waarbij eentje het onderspit dreigt te delven. Bij elkaar heet het drietal Hickson Compact Group 90 [1]Genoemd naar Paul Hickson, die in de jaren tachtig een catalogus samenstelse van kleine clusters van sterrenstelsels., maar afzonderlijk gaan ze door het leven als NGC 7173 (midden links), NCG 7174 (midden rechts) en NGC 7176 (rechtsonder). Alles bij elkaar te vinden in het sterrenbeeld Zuidervis (Piscis Austrinus). NGC 7173 en 7176 zien er uit als normale elliptische stelsels, geen bijzonderheden. Maar NGC 7174 is een spiraalstelsel die letterlijk wordt gemangeld, vooral door NGC 7176. Door de enorme getijdekrachten van deze laatste wordt NGC 7174 uit elkaar getrokken en dat er uiteindelijk voor zorgen dat er een merger ontstaat, een samensmelting van deze twee sterrenstelsels. Als ver in de toekomst, wat ik naar verwachting niet mee zal maken, ook NGC 7173 zal zijn toegetreden zal er een gigantisch elliptisch stelsel zijn ontstaan, dat wel tien tot honderd keer zo zwaar als de Melkweg is. Op de detailfoto’s zie je al slierten met sterren en gas vanuit NGC 7174 naar NGC 7173 lopen. Meer foto’s met giga-veel pixels van de Hickson Compact Group 90 zijn hier verkrijgbaar en video’s waarin wordt ingezoomd zijn hier én daar te bekijken. Goh, je begint je toch af te vragen waar die restauratie van de Hubble voor moet dienen. Bron: Hubblesite.

References[+]

References
↑1 Genoemd naar Paul Hickson, die in de jaren tachtig een catalogus samenstelse van kleine clusters van sterrenstelsels.

Dampkring Pluto blijkt verrassingen te bevatten

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: ESO/L. Calçada

Dat het koud is op de dwergplaneet Pluto zal niemand verbazen. Pluto staat zo’n 40 keer verder van de Zon dan de Aarde en dat zorgt er voor dat de temperatuur aan de oppervlakte een ijzige -220 °C is. Brrrrr, het hele jaar door Elfstedentocht, ik moet er niet aan denken. Onderzoek aan de ijle dampkring van Pluto, waarvan je hierboven een impressie ziet [1]Met de maan, eh… dwergplaneet Charon op de achtergrond. met behulp van de Very Large Telescope [2]Waaraan de zogenaamde CRyogenic InfraRed Echelle Spectrograph (CRIRES) gekoppeld was. (VLT) van de ESO in Cero Parranal heeft enkele bijzonderheden opgeleverd. Men weet al sinds de jaren tachtig dát Pluto een dampkring heeft, op zich al iets opmerkelijks voor een dwergplaneet die 1/5e van de omvang van de Aarde is én die zo ver van de Zon staat. De ijle dampkring [3]Hoe ijl is Pluto’s dampkring? Nou, ongeveer 1/100.000e van de dichtheid van de dampkring op Aarde, oftewel 0,015 millibars. Ja, da’s echt ijl. bestaat voornamelijk uit stikstof. Maar nou blijkt er ook vrij veel methaan voor te komen, zo’n 0,5% van de moleculen in de dampkring bestaat uit methaan. Het tweede opmerkelijke feit dat men waarnam is dat de dampkring wármer blijkt te zijn dan het oppervlak van Pluto: zo’n -180 °C. Van de bovenste delen van de dampkring van Pluto wist men al dat die met -170 °C ‘warm’ is, maar nou blijkt ook het onderste gedeelte warmer dan het oppervlak te zijn. Sterker nog: Pluto’s dampkring blijkt een temperatuur-inversie te kennen: het wordt warmer naarmate je hoger komt. In de aardrijkskundeboekjes van de aarde leer je dat de temperatuur hier 6 °C per km die je omhoog gaat daalt. Bij Pluto gaat de temperatuur 3 tot 15 °C omhoog met iedere km die je stijgt. Men vermoedt dat Pluto niet altijd een dampkring heeft. Hij doet er 248 jaar over om één rondje om de Zon te draaien en vanwege z’n langgerekte baan staat Pluto vaak ver weg van de Zon. Momenteel bevindt Pluto zich dichtbij de Zon, maar in de periodes dat ‘ie verderweg staat zal de dampkring letterlijk bevroren zijn. Bij de huidige hogere temperaturen sublimeert het ijs tot gas en dat levert de dampkring op. Die sublimatie zorgt er net als een lichaam dat zweet voor dat het oppervlak zelf afkoelt. De warmte die daarbij vrijkomt warmt vervolgens de dampkring op. Ergens in 2015 komt de verkenner New Horizons bij Pluto aan. Die zal de waarnemingen van de ESO vast dunnetjes over doen. Bron: ESO.

References[+]

References
↑1 Met de maan, eh… dwergplaneet Charon op de achtergrond.
↑2 Waaraan de zogenaamde CRyogenic InfraRed Echelle Spectrograph (CRIRES) gekoppeld was.
↑3 Hoe ijl is Pluto’s dampkring? Nou, ongeveer 1/100.000e van de dichtheid van de dampkring op Aarde, oftewel 0,015 millibars. Ja, da’s echt ijl.

Het is worteldag

Geplaatst op door Arie Nouwen
4

Credit: ThinkGeek

Nee, niet gelijk naar de groenteboer lopen en een kilo wortelen kopen. Het is Worteldag vandaag en dat heeft geen betrekking op die oranje groente, maar op de wiskundige wortel. Het is namelijk 3 maart 2009, 3-3-09. Ooit heeft ene Ron Gordon op 9-9-81 bedacht dat dagen waarop de dag en de maand beiden de wortel zijn van de laatste twee cijfers van het jaartal Worteldagen zijn. Tsja, je moet er maar opkomen. Voor de volgende Worteldag moet je wel eventjes geduld hebben: 4 april 2016, oftewel 4-4-16. In een eeuw komen altijd negen Worteldagen voor, dus wees er maar zuinig op. Nou we het toch hebben over wiskunde en dagen van de kalender: binnenkort is het ook weer Pi-dag! 14 maart 2009, 3-14 dus.  Eh… ja, da’s volgens de Amerikaanse notatie, anders klopt er geen bal van. Mocht je trouwens nog iets leuks willen kopen, wat dacht je van Pi-ijsblokjes: 😀 Verkrijgbaar bij ThinkGeek.

Credit: ThinkGeek

En de winnaar is… ARP 274

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

ARP 274. Credit: ESA/NASA

Een poosje geleden was er een wedstrijd waaraan iedereen mee kon doen en waarbij je een keuze mocht maken uit een zestal objecten in het heelal. Hét object dat door het publiek met de meeste stemmen gekozen zou worden wordt door de Hubble ruimtetelescoop gefotografeerd tijdens de 100 Hours of Astronomy, die van 2 tot 5 april plaatsvindt in het kader van IYA2009. Na 140.000 stemmen is een interactief duo sterrenstelsels genaamd ARP 274 als winnaar uit de bus gekomen. Het tweetal komt voor in de atlas van bijzondere objecten die ooit (1966 om precies te zijn) door Halton Arp is opgesteld. Kort nadat Hubble ARP 274 in kleur gefotografeerd heeft tijdens die 100 uren van sterrenkunde zal de foto wereldwijd gepubliceerd worden. Ik ben benieuwd, want van die zwart wit foto wordt je niet echt warm of koud. Bron: Hubble.

Zie Cruithne schijnt door de bomen

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: BBC

Cruithne? Nooit van gehoord vermoedelijk. En toch is  het een bijzonder object. (3753) Cruithne is een planetoïde die exact dezelfde omlooptijd heeft als de Aarde en daarin in een vorm van baanresonantie gestabiliseerd wordt door de invloed van de zwaartekracht van de Aarde. Het object is in oktober 1986 ontdekt door Duncan Waldron, heeft een doorsnede van ongeveer 5 kilometer en kan niet met het blote oog vanaf de Aarde worden gezien. De titel van deze astroblog is dus onzin [1]Ik zal ’t nooit meer doen. 🙂 . Wat geen onzin is dat is het wel eens de tweede maan van de Aarde wordt genoemd. Hoe dat precies zit moet je hier maar even lezen, maar waar het mij nou om gaat is het volgende grappige filmpje over Cruithne:

😀 Bron: Bad Astronomy.

References[+]

References
↑1 Ik zal ’t nooit meer doen. 🙂

Een bewegende komeet Lulin vanuit de polder

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Komeet Lulin

Van Peter Pulles kreeg ik vannacht kwart voor één Vaderlandsche Tijdt een mailtje met de meest recente oogst aan foto’s en video’s, geschoten vanaf z’n observatorium De Linge bij Arkel. Met de economische crisis gaande worden pogingen gedaan het oerhollandse poldermodel weer nieuw leven in te blazen en Peter doet daar vanuit de polder bij Arkel z’n uiterste best voor. 🙂 Twee objecten stonden centraal: de bekende komeet Lulin, die zich na nachten van slechte bewolkte omstandigheden eindelijk een beetje liet zien, en het triplet aan sterrenstelsels in Leeuw, bestaande uit M65, M66 en NGC 3628. Peter’s relaas van z’n nachtje waarnemingen gaat als volgt:

Afgelopen nacht ondanks de slechte omstandigheden toch komeet C/2007 N3 – Lulin eindelijk weten te fotograferen. De komeet beweegt zeer snel aan de hemel, daardoor is het me nog niet gelukt om de gemaakte opnamen goed te stacken. De losse opnamen bevatten te veel ruis zoals uit bijgaand frame blijkt. Wel is daar de fraaie turkooise kleur van de coma te zien, die veroorzaakt wordt door het licht van geioniseerde waterstofcyanide en zuurstof dat uit de komeetkern ‘verdampt’. De beweging heb ik vastgekegd in bijgaande animated gif plaatje (let op: 2 Mb). Te zien is hoe Lulin in 30 minuten door de sterren snelt. Verder heb ik gisteren voor het eerst de nieuwe LVI Smartguider kunnen uitproberen. Bijgaande opname van het bekende sterrenstelsel-triplet in de Leeuw is het resultaat van een stack van 15 opnamen van ieder 9 minuten belicht. Vanwege de slechte omstandigheden (veel hoge sluierbewolking) is het resultaat matig. Doel was echter de smartguider te proberen. Die blijkt netjes zijn werk te doen en de sterren als puntjes afgebeeld te laten worden. Wel was echter met enige regelmaat de volgster ‘uit beeld’ verdwenen, om nog onbekende oorzaak, maar vooralsnog lijkt het aparaatje goed te kunnen werken. Verdere testen volgen nog tzt.

Peter, we houden ons voor de resultaten van die verdere testen aanbevolen! 😀 En dat bewegende plaatje van komeet Lulin: echt schitterend hoor! Hieronder is Peter’s foto van dat Leo-triplet.

Chang’e-1 te pletter geslagen op de Maan

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

De Chinese Chang e-1. Credit: Xinhua/CSNA.

De Chinese maansonde Chang’e-1 is vanmorgen na een 16 maanden durende missie te pletter geslagen op de Maan. Om 9.13 uur Nederlandse tijd sloeg de sonde te pletter in Mare Fecunditatis op 1,50° zuiderbreedte en 52,36° oosterlengte [1]Zoek ’t maar op via Google Moon., hetgeen geen ongelukje was, maar een bewuste afsluiting van een succesvolle missie. De Chang’e-1 werd op 24 oktober 2007 gelanceerd en hij heeft grote delen van het maanoppervlak driedimensionaal in kaart gebracht. December 2007 was er nog wel enige opwinding over de allereerste maanfoto van Chang’e-1, omdat het gerucht ging dat het een vervalsing zou zijn. Maar dat bleek toch niet het geval te zijn. Door het te pletter laten slaan van de Chang’e-1 kon China ervaring opdoen met landingen op de Maan. Dat klinkt een tikkeltje vreemd, maar in latere maanmissies wil men ook zachte landingen gaan uitvoeren. In 2012 moet een Chinese rover rondrijden op de Maan en in 2017 is de bedoeling dat een sample return mission wordt uitgevoerd. Ambitieus hoor, die Chinezen. 😀 Bron: Universe Today.

References[+]

References
↑1 Zoek ’t maar op via Google Moon.

Rusland stuurt leven naar Marsmaan Phobos!

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

De LIFE bio-module. credit: The Planetary Society

Rusland is van plan om leven te sturen naar het kleine maantje Phobos, dat om Mars heendraait. Nee, geen leven in de vorm van kosmonauten, maar eenvoudig leven in de vorm van bacteriën, sporen, algen, insecten en ander klein grut. Dit alles in het kader van het project LIFE (Living Interplanetary Flight Experiment), hetgeen de Russische ruimtevaartorganisatie samen met de Amerikaanse Planetary Society gaat opzetten. De ruimtereis tussen Aarde en Phobos gaat drie jaar duren en het doel van LIFE is om te kijken hoe dat leven zich gedurende die drie jaren ontwikkeld. De reis zal worden uitgevoerd middels de Phobos-Grunt [1]Phobos-Grunt betekent Phobos grond. missie, die ergens volgend jaar zal worden gelanceerd. De bedoeling is dat richting Phobos wordt gevlogen, dat daarna een landing volgt op de maan en dat vervolgens een terugreis naar Aarde wordt gemaakt, inclusief 85 tot 160 gram verzamelde grondstoffen van Phobos. Een sample-return mission, zoals ze dat noemen. Het Phobos-Grunt vaartuig zal een container (zie afbeelding) bevatten met eenvoudige levensvormen, zoals de welbekende beerdiertjes, waarvan we weten dat die het verdraaid lang in de ruimte uit kunnen houden. Ook wil men muggenlarven meenemen en kijken hoe die de reis ervaren. Ook daarvan hebben we een exemplaar gezien die zich zo aan kan melden als eerste klas astronaut. Dit alles is om te kijken of de zogenaamde Transpermia-hypothese ook écht kan, of leven lange tochten door de ruimte, meeliftend op bijvoorbeeld planetoïden of kometen, kan overleven. Wat NIET de bedoeling van de Phobos-Grunt missie is is om het leven ook daadwerkelijk op Phobos rond te laten hobbelen, om Phobos met aards leven te besmetten. Tsja, dan wel te hopen dat er niet onderweg iets mis gaat en die container toch op Phobos terechtkomt én opengaat. Ik zie de doemscenario’s al voor mij. 😉 Bron: Universe Today.

References[+]

References
↑1 Phobos-Grunt betekent Phobos grond.