Opvolger Soyuz gaat onorthodox landen

De opvolger van de Soyuz (© Anatoly Zak)

© Anatoly Zak/Russianspaceweb.com

De Russische Soyuz-capsule begint oud te worden. De in 1966 voor het eerst gebruikte ruimtecapsule kan drie astronauten vervoeren. Afgezien van de vluchten van Soyuz 1 en 11 ging dat meer dan honderd keer goed. De Soyuz is gebleken een zeer veilige en robuuste capsule te zijn, die de astronauten – kosmonauten in Rusland geheten, weer veilig op Aarde terugbrengt. De Russische ruimtevaartorganisatie Roscosmos is nu bezig na te denken over een opvolger, die als werknaam Perspektivnaya Pilotiruemaya Transportnaya Sistema (PPTS) heeft. De voorlopige schetsen van die opvolger tonen ook nogal Soyuz-aandoende capsule. Wat vooral opvalt in de wijze waarop de PPTS gaat landen: niet met een parachute, zoals de Soyuz het doet, maar middels remraketten. Die wijze van landen, in het Engels een rocket-powered landing system genaamd, wordt op Aarde door geen enkel land toegepast [1]De Amerikaanse ruimteveren maken zoals jullie weten een daling via een glijvlucht door de dampkring, waarbij de Shuttle op een landingsbaan eindigt.. De bedoeling is dat die raketten pas 600 tot 800 meter boven de grond aangaan en voor tegengas zorgen. 😯 De reden dat de PPTS deze onorthodoxe wijze van landen krijgt is dat Rusland de terugkeer van de capsule om politieke redenen niet meer in Kazachstan wil hebben.

Landing van de PPTS (© Anatoly Zak/Russianspaceweb.com)

In dat land met z’n uitgebreidde steppen was een gebied van 25 x 30 km uitgekozen om de Soyuz te laten landen en zelfs bij de bijna mislukte ‘ballistische afdaling’ een jaar geleden kwam de Soyuz in een steppe terecht. In de nieuwe plannen wordt het lanceergebied in Rusland slechts 2 x 5 km, dus 10 km². Da’s 1,3% van de ruimte in Kazachstan [2]En ik maar denken dat ze in het uitgestrekte Rusland ruimte zat hebben.! Oeps, da’s wel erg klein. En die hoogte van 600-800 meter boven het aardoppervlak is wel errug laag. Het zal mij benieuwen hoe dat uit zal gaan pakken. Bron: BBC.

References[+]

References
1 De Amerikaanse ruimteveren maken zoals jullie weten een daling via een glijvlucht door de dampkring, waarbij de Shuttle op een landingsbaan eindigt.
2 En ik maar denken dat ze in het uitgestrekte Rusland ruimte zat hebben.

Mysterie van galactische röntgenstraling opgelost

Chandra lost mysterie op. Credit: X-ray (NASA/CXC/TUM/M.Revnivtsev et al.); IR (NASA/JPL-Caltech/GLIMPSE Team)

Door de röntgensatelliet Chandra twaalf dagen achtereen te laten kijken naar een stukje hemel ter grootte van 3% van de Volle Maan heeft men een mysterie opgelost rondom een diffuse gloed van röntgenstraling rondom de kern van de Melkweg. Al twee decennia geleden heeft men waargenomen dat zich 2° onder en boven het vlak van de Melkweg en 40° naar beide zijden van dat vlak een soort van kam (‘ridge’) van röntgenstraling bevindt [1]In het Engels spreekt men van de Galactic ridge X-ray emission. Eén bron van die straling zou intergalactisch gas kunnen zijn dat door een temperatuur van wel honderd miljoen graden röntgenlicht zou uitstralen. Probleem met die verklaring is echter dat het vlak van de Melkweg te licht is en niet goed in staat is dat gas vast te houden. Daarom probeerde men met Chandra het raadsel op te lossen en dat is gelukt. Het bleek dat er in het genoemde gebiedje aan de hemel maar liefst 473 puntbronnen stonden die allemaal röntgenstraling uitzenden. 80% van die bronnen dragen bij aan de waargenomen galactische röntgenstraling. Het door Chandra waargenomen gebied staat 1,4° af van het centrum van de Melkweg. Men heeft dat punt bewust gekozen omdat het in het gebied van de diffuse röntgenstraling ligt, maar ook verderweg van het centrum om geen last te hebben van absorptie van de straling van de puntbronnen. Op de foto hierboven zie je het Chandraveld onderaan. De rest is een foto van infraroodstraling van het gebied rondom het centrum van de Melkweg, genomen met NASA’s Spitzersatelliet. De puntbronnen zijn vermoedelijk witte dwergen in dubbelstersystemen én dubbelsterren met sterke magnetische activiteit. Beide systemen zijn in staat om röntgenstraling te produceren. Vandaag verscheen een artikel over de oplossing van het mysterie van de galactische röntgenstraling in het Engelse vakblad Nature. Bron: Chandra/Harvard.

References[+]

References
1 In het Engels spreekt men van de Galactic ridge X-ray emission

Astronauten in quarantaine om Mexicaanse griep?

Apollo11-bemanning in quarantaine. Credit: NASA

Er bestaat een kans dat de astronauten van de komende missie van de Space Shuttle Atlantis, STS-125 die de Hubble moet repareren, vanaf komend weekend in quarantaine gaan vanwege de Mexicaanse Griep [1]Voorheen bekend als de Varkensgriep.. De lancering van die vlucht staat gepland voor 11 mei 2009, 20.01 uur Nederlandse tijd, en de NASA wil uiteraard voorkomen dat één van de zeven astronauten besmet raakt. Op dit moment is er in en rondom Houston, waar de bemanning verblijft, nog geen sprake van gevallen van besmetting. De NASA houdt de situatie goed in de gaten. Technisch personeel en managers hebben te horen gekregen dat er voor hun geen enkele beperking geldt. Een heleboel managers van de NASA, die uiteraard ook kans op besmetting lopen, zijn vandaag in Florida om een zogenaamde STS-125 Agency FRR (Flight Readiness Review) te houden. Niet te hopen dat ze daar vandaag besluiten om de missie uit te stellen vanwege de Mexicaanse griep. Als de astronauten inderdaad in quarantaine gaan is het niet de eerste keer dat dat gebeurt. Ook de astronauten van de Apollovluchten die terugkwamen van de maanvluchten gingen na de terugkeer een poosje in z’n hok. Op de foto zie je bijvoorbeeld de bemanning van de Apollo 11 met president Nixon er gniffelend bij. Die quarantaine vond men de eerste keren na zo’n terugkeer belangrijk om besmetting met mogelijke maanbacteriën te voorkomen. Bron: NASA Spaceflight.

References[+]

References
1 Voorheen bekend als de Varkensgriep.

Enorme ruimtetornado’s ontdekt

Schets van de ruimtetornado. Credit: Andreas Keiling/UC Berkeley

Weer wat nieuws: tornado’s blijken niet alleen voor te komen in de atmosfeer van de aarde, maar ook in het magnetische veld van de Aarde! Dat blijkt uit Amerikaanse metingen met de vijf Amerikaanse THEMIS [1]Time History of Events and Macroscale Interactions during Substorms. satellieten. Die draaien sinds februari 2007 in heel langgerekte banen om de aarde, waarbij de verste leden tot ruim halverwege de afstand van de maan komen. Doordat de satellieten gelijktijdig op verschillende plaatsen in het magnetische veld rond de aarde metingen verrichten, kunnen de verschillende verschijnselen in het veld met elkaar in verband worden gebracht. Zij zagen in het aardmagnetisch veld soms gigantische trechtervormige structuren ontstaan waarin elektrische stromen van meer dan honderdduizend ampére worden opgewekt. Die stromen bewegen langs de magnetische veldlijnen naar de poolgebieden van de aarde, waar zij onder meer het bekende poollicht veroorzaken. Ze vormen geen direct gevaar voor de mens, maar kunnen wel storingen in de elektriciteitsvoorziening geven. De verwachting is dat met name in 2012, als de Zon een maximum in z’n zonnevlekkenactiviteit vertoond, de communicatieverbindingen en energiecentrales last zullen hebben. De ruimtetornado’s bevonden zich op afstanden van meer dan 60.000 kilometer van de aarde. Ze hadden een zo grote maximale diameter dat de aarde (met een diameter van 12.750 kilometer) er in zou passen. 😯 De tornado’s blijken te bestaan uit wolken van plasma – gas dat uit elkaar gevallen is in elektrisch geladen deeltjes – die met snelheden van vele honderden kilometers per seconde (zo’n 1,6 miljoen km per uur) ronddraaien om met elkaar verstrengelde magnetische veldlijnen. Waarnemingen vanaf de aarde, die gelijktijdig met de satellieten werden verricht, lieten zien dat de hierdoor opgewekte elektrische stromen via deze veldlijnen naar de ionosfeer van de aarde worden geleid. De ‘slurf’ van zo’n ruimtetornado wordt daarbij steeds dunner, zodat het verschijnsel qua vorm inderdaad veel lijkt op een tornado in de aardatmosfeer. Maar qua draaisnelheid (tientallen meters per seconde) en diameter (nog geen kilometer) stellen de aardse tornado’s hierbij vergeleken weinig voor. Bron: NRC-Handelsblad, 28 april 2009 + Space.com + Universiteit van Berkeley.

References[+]

References
1 Time History of Events and Macroscale Interactions during Substorms.

Schurk-zwarte gaten struinen Melkweg af

Impressie van een schurk-zwartgat. Credit: David A Aguilar (CfA).

Berekeningen van het duo Ryan O’Leary en Avi Loeb, twee sterrenkundigen van het Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics, laten zien dat de Melkweg vol zit met honderden zware zwarte gaten, die zich als ware struikrovers een weg banen en alles wat op hun weg komt opvretend. Om je geen onrustige Koninginnedag morgen te bezorgen: wees niet bang, want de Aarde is veilig. 😀 Het meest nabije schurken-zwart gat, of Rogue Black Hole zoals ze worden genoemd, zit duizenden lichtjaren hiervandaan. De zwarte gaten zijn allemaal overblijfselen van de tijd dat de Melkweg onstond, miljarden jaren geleden. Door vele nabije dwergstelsels als een echte kannibaal op te vreten groeide het Melkwegstelsel. De zwarte gaten in de centra van die dwergstelsels, die massa’s hadden tussen 1.000 en 100.000 zonmassa’s, smolten niet samen met het superzware zwarte gaten in het centrum van de Melkweg, maar werden als biljartballen weggekaatst. De bekeningen van O’Leary en Loeb laten zien dat die zwarte gaten vervolgens in de halo van de Melkweg terechtkwamen, de grote sferische bol die eromheen zit. Die schurk-zwarte gaten zijn moeilijk te detecteren, maar onmogelijk is het niet. Ze zouden in hun kielzog een serie sterren hebben kunnen meenemen en af en toe zal één van die sterren dichtbij het zwarte gate komen en dan verzwolgen worden. Door dus clusters van sterren in de halo van de Melkweg te bekijken en op zoek te gaan naar snel bewegende sterren of de emissie van brede spectraallijnen vanuit die clusters zou men de schurk-zwarte gaten moeten kunnen zien. Wie zich morgen tijdens Koninginnedag óf tijdens de 1 mei-viering te pletter verveeld kan misschien het artikel van O’Leary en Loeb lezen, binnenkort ook te verschijnen in the Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. Bron: Cfa/Harvard.

Lancering Planck en Herschel op 14 mei a.s.

Herschel en Planck. Credit: ESA

Schrijf het maar op in je agenda: op donderdag 14 mei 2009 worden in één keer de satellieten Planck en Herschel gelanceerd. De krachtpatser die dat doet is de Ariane 5 ECA draagraket. Planck en Herschel zijn er beiden helemaal klaar voor. Ze zijn gevuld met hydrazine als brandstof en beiden hebben ook een cryogene tank gevuld met vloeibaar helium, bedoeld om de apparatuur tot net boven het absolute nulpunt te koelen. Herschel gaat onderzoek doen aan het infrarode heelal en Planck gaat de kosmische microgolf-achtergrondstraling onderzoeken. Bron: ESA en Arianespace.

Nog even over die record-gammaflitser

Gisteren schreef ik over die gammaflitser genaamd GRB 090423, die vorige week dinsdag door de Swift satelliet gedetecteerd werd en die met een afstand van 13,1 miljard lichtjaar recordhouder afstand is.  Ik kom er nog even op terug, naar aanleiding van dit grafiekje dat ik zojuist zag:

Het laat het aantal gevonden roodverschuivingen zien van ontdekte gammaflitsers. Even ter verduidelijking van het begrip roodverschuiving: Roodverschuiving is het verschijnsel dat het spectrum van uitgezonden licht of andere elektromagnetische straling bij ontvangst naar “rood” verschoven is, d.w.z. in de richting van de langere golflengten (lagere frequenties). Beweegt een sterrenstelsel zich van ons af dan zien we een roodverschuiving, hetgeen te zien is aan de spectraalllijnen in het spectrum. Komt het stelsel naar ons toe dan heb je een blauwverschuiving. De roodverschuiving wordt kwantitatief uitgedrukt in de relatieve verandering z van de golflengte ? ten opzichte van de uitgezonden golflengte ?0:

Uitgedrukt in de frequenties is z de relatieve verandering van de uitgezonden frequentie f0 ten opzichte van de waargenomen frequentie f. Hoe groter de waargenomen z-waarde des te groter is de snelheid waarmee het stelsel zich van ons af beweegt en des te verder weg het staat. Zoals uit het grafiekje blijkt is GRB 090423, die in het sterrenbeeld Leeuw te zien was, met z’n z=8,2 overduidelijk de nieuwe recordhouder.

Credit: Gemini Observatory / NSF / AURA, D. Fox & A. Cucchiara (Penn State U.), and E. Berger (Harvard Univ.)

De afstand is 13,035 miljard lichtjaar om precies te zijn. Het heelal zelf is volgens de WMAP-waarnemingen 13,72 ± 0,12 miljard jaar oud.  De ster die de gammaflitser veroorzaakte was vermoedelijk zo’n 30 zonmassa’s groot. Waanzinnig idee eigenlijk, één ster die eventjes helder is dan een compleet sterrenstelsels van honderd miljard sterren. Vandaag is GRB 090423 overigens ook Astrofoto van de dag. En terecht. 😀 Bron: Starts with a bang.

Een Koninginnedag-conjunctie

Mercurius en Pleiaden bijeen. Credit: via Stellarium

Wie op 30 april a.s. ’s avond om een uur of tien iets anders te doen heeft dan met de Lampionnenoptocht meedoen kan een poging wagen om laag aan de noordwestelijke horizon de samenstand te bekijken van de planeet Mercurius en de Pleiaden. Zo’n samenstand wordt ook wel een conjunctie genoemd. Mercurius, die afgelopen zaterdag z’n grootste oostelijke elongatie bereikte, staat op Koninginnedag ongeveer 1° ten zuiden van de Pleiaden, de bekende open sterrenhoop in het sterrenbeeld Stier. Op genoemd tijdstip is het nog niet echt donker, dus misschien moet je een half uurtje wachten. Je hebt wel een verrekijker nodig om de Pleiaden zo laag aan de horizon te zien. Oh ja, en een vrij uitzicht. 😉 Wie weet dat een half uur daarna overal in Nederland het vuurwerk losbarst. Veel oranjeplezier donderdag! Bron: Sterrengids 2009.

Prachtig plaatje van de Barringer Krater

Het is werkelijk een adembenemende foto van de beroemde Barringer Krater in Arizona, nietwaar? Stan Gaz nam ‘m, ergens in 2007 vanuit de lucht. Vanaf komende donderdag, Koninginnedag bij ons, exposeert hij deze foto met nog een heleboel anderen in Clampart, New York, en dat duurt tot en met 6 juni. Mocht je die periode dus in The Big Apple bivakeren dan weet je waar je wezen moet. De krater is genoemd naar Daniel Moreau Barringer, de geoloog die in 1902 voor het eerst vermoedde dat de oorzaak van de krater de inslag van een meteoriet moet zijn geweest. Dat moet ongeveer 50.000 jaar geleden gebeurd zijn en de dader was een nikkel-ijzer meteoriet van 50 meter doorsnede. De krater zelf is 1.200 meter in diameter en de grootste diepte is 170 meter. Dat moet een flinke klap zijn geweest. Bron: Bad Astronomy.