Maandelijks archief: mei 2009

Lezing bij Huygens: Mars in 3D

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA

Vanavond zal professor H.Olthof van ESTEC (Noordwijk) bij sterrenkundevereniging Christiaan Huygens een lezing geven over de rode planeet Mars. Het begint om 20.30 uur. Hier alvast een tipje van de sluier die Olthof gaat onthullen: Sinds zijn ontdekking heeft de planeet Mars de hele mensheid gefascineerd. Door de geschiedenis heen is Mars met steeds betere kijkers in kaart gebracht en dat heeft tot vele vragen geleid. Zijn er kanalen? Is er leven? Vanaf de start van de ruimtevaart is geen enkele planeet zo vaak bezocht door een satelliet als Mars. Vele foute veronderstellingen zijn daardoor rechtgezet. Europa heeft lang moeten wachten op een missie naar Mars. ESA heeft in juni 2003 de Mars-Express missie gelanceerd en in december 2003 in een baan rond Mars gebracht. Instrumenten aan boord zijn op zoek naar water, in het bijzonder onder het oppervlak. Door middel van een hoge resolutie camera wordt het oppervlak van Mars gedetailleerd in kaart gebracht. De 3D opnames met deze kamera geven een fascinerend beeld van de structuur van het oppervlak. Toegang bij Huygens is gratis. 🙂  Meer info: Huygens.

Kunnen raketten echt met WARP snelheid reizen?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Star Trek / CBS Studios

Deze week is de nieuwste Star Trek film in premiére gegaan, Star Trek: The Future begins. Daarin snellen een jonge Captain Kirk en dr. Spock met warp speed weer dwars door de Melkweg op weg naar nieuwe avonturen. Interessante vraag is natuurlijk of die warp snelheid, bereikt door toepassing van de technologie om ruimteschepen met de lichtsnelheid of sneller zelfs te laten voortbewegen, fantasie is of dat het werkelijkheid is of kan zijn. Twee natuurkundigen van de Baylor Universiteit, te weten Gerald Cleaver en Richard Obousy, zijn van mening dat het niet alleen fictie is, maar dat ruimtevaartuigen daadwerkelijk met die snelheid kunnen reizen. Hun idee is dat de ruimte rondom het vaartuig kan worden gemanipuleerd op een dusdanige wijze dat er een soort van bel ontstaat, waarmee de lichtsnelheid kan worden bereikt. Door die manipulatie van de 11 -dimensionale ruimtetijd kan Donkere Energie worden geproduceerd. Die energie is verantwoordelijk voor de versnelling van de expansie van het gehele heelal, maar Cleaver en Obousy denken dat ‘ie lokaal ook kan zorgen voor een versnelling van de bel waarin het ruimtevaartuig zich bevindt. Het idee van Cleaver en Obousy is gebaseerd op de zogenaamde Alcubierre drive. Bij deze voortstuwing wordt de ruimtetijd aan de voorzijde van het ruimteschip verkleind en aan de achterzijde vergroot. Het schip zelf beweegt in feite niet, maar de ruimtetijd stroomt er door toepassing van die Alcubierre drive langs en zodoende reist het een bepaalde richting uit. Dit alles kan zonder overtreding van de wetten van de Algemene Relativiteitstheorie van mijnheer Einstein. Om de noodzakelijke manipulatie van de ruimte te kunnen bereiken denken Cleaver en Obousy ongeveer net zoveel energie nodig te hebben als de gehele massa van de planeet Jupiter, omgezet in energie. 😯 En dat is realiteit volgens hun? Ja ja. 😉 Bron: Science Daily.

Heb je naast zwarte gaten ook zwarte ringen?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Hoe ziet dat er uit, een zwarte ring? Credit: Masashi Kimura 

Het creatieve vermogen van sommige sterrenkundigen schijnt grenzeloos te zijn. We zijn zelf inmiddels al enkele decennia gewend aan de term zwarte gaten, de objecten in het heelal wiens massa zo opeengehoopt zit dat hun gravitatieveld ervoor zorgt dat zelfs licht niet kan ontsnappen. Zwarte gaten komen we in alle maten voor, van rondzwervende micro-zwarte gaten die bij de oerknal zijn ontstaan, via stellaire zwarte gaten die uit zware sterren voortkomen tot de superzware zwarte gaten in de centra van sterrenstelsels. Voor de Japanse sterrenkundige Masashi Kimura (Osaka City University) zijn zwarte gaten echter niet genoeg. Hij vroeg zich af of zwarte gaten altijd in dezelfde vorm voorkomen, namelijk bolvormig. Tenminste, hun waarneemhorizon is een bol, de echte kern van een zwart gat, de zogenaamde singulariteit, is niet meer dan een stip. Kimura’s berekeningen tonen aan dat het theoretisch mogelijk moet zijn dat zich in het vroege heelal zwarte gaten moeten hebben gevormd, die een ringvorm hadden. Zwarte ringen dus. Er zouden zelfs multi-ringen kunnen voorkomen, als ware kosmologische olympische ringen. Alleen zonder de bekende kleuren. Later in de evolutie van het heelal zouden de ringen getransformeerd zijn tot gewone zwarte gaten. De factor die een belangrijke rol speelt bij de vraag hoe stabiel de zwarte ringen kunnen zijn is de Donkere Energie. Die biedt namelijk een tegenwicht aan de gravitationele collaps, die leidt tot de conventionele zwarte gaten. Probleem wat ik zelf met die theorie van Kimura heb is dat volgens mij die Donkere Energie in dat vroege heelal helemaal niet zo sterk was. De energie is constant en de totale hoeveelheid Donkere Energie is gebonden aan de hoeveelheid ruimte die er is. Hoe groter het heelal des te groter de afstotende werking. En andersom uiteraard. Hoe kan de Donkere Energie dan genoeg tegenwicht bieden aan die gravitationele collaps in het vroege heelal? Nou, ik ga Kimura’s artikel maar eens goed lezen. 🙂 Bron: ArXiv Blog.

Beter inzicht donkere energie door nauwkeurige bepaling Hubble constante

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Cepheïden in NGC 3021. Credit: NASA, ESA, and A. Riess (STScI/JHU)

Door te kijken naar Cepheïden, dat zijn bepaalde soorten van veranderlijke sterren, en type Ia supernovae in zeven verschillende nabijstaande sterrenstelsels is een team sterrenkundigen er in geslaagd om de Hubble constante nader te bepalen. Die constante, die een maat is voor de snelheid waarmee het heelal expandeert en die voor het eerst geopperd werd door de beroemde sterrenkundige Edwin Hubble, bedraagt 74,2 km ± 3,6 per seconde per megaparsec. Die foutenmarge is slechts 5%, twee keer zo klein als bij de vorige meting enkele jaren terug, die 72 ± 8 km/sec/Mpc opleverde. De bepaling van de Hubble constante werd gedaan door het zogenaamde SHOES (Supernova H0 for the Equation of State) Team, onder aanvoering van Adam Riess (Space Telescope Science Institute en de Johns Hopkins Universiteit). Riess was ook degene die in 1998 samen met een ander team aan de hand van waarnemingen van type Ia supernovae aantoonde dat het heelal versnelt expandeert en dat de oorzaak daarvan gelegen moet zijn in het bestaan van Donkere Energie. Door Riess’ team werden in die zeven sterrenstelsels, waaronder NGC 3021, zo’n 240 Cepheïden waargenomen en ook enkele type Ia supernovae. Van zowel die Cepheïden als van de type Ia supernovae is bekend dat ze als betrouwbare kosmische linealen kunnen dienen. Hun absolute helderheid [1]De absolute helderheid is de helderheid die een hemellichaam zou hebben als het zich op de overeengekomen afstand van exact 10 parsec zou bevinden. Ze wordt uitgedrukt in magnitudes. is bekend, en als de schijnbare helderheid gemeten wordt kan gemakkelijk de afstand worden berekend. Die techniek wordt al heel lang toegepast, maar met behulp van Hubble’s Near Infrared Camera and Multi-Object Spectrometer (NICMOS) en de Advanced Camera for Surveys (ACS) werd dat nog eens dunnetjes en nauwkeuriger overgedaan. De bepaling van H0 heeft ook gevolgen voor de Donkere Energie. De vraag is sinds de ontdekking ervan in 1998 of die energie constant is of aan verandering onderhevig. En de uitkomst bevestigd het beeld dat Donkere Energie constant is. Net zoals Einstein al in 1917 had gezegd. Nix quintessence dus. 🙂 Bron: Hubble.

References[+]

References
↑1 De absolute helderheid is de helderheid die een hemellichaam zou hebben als het zich op de overeengekomen afstand van exact 10 parsec zou bevinden. Ze wordt uitgedrukt in magnitudes.

HIFI aan boord van Herschel

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

HIFI. Credit: ESA.

Nee, er zit geen HiFi geluid aan boord van de infrarood satelliet Herschel. Het gaat over iets anders, waarvoor ze de grote tank van Herschel tot bijna de nok toe hebben gevuld. Niet met brandstof, maar met supervloeibaar helium. Het helium moet de ruimtecamera HIFI (Heterodyne Instrument for the Far Infrared) vier jaar koelen, tot net boven het absolute nulpunt (-273 ºC). Herschel is inmiddels gemonteerd boven op de Ariane 5-raket die het stuk vernuft van het SRON op 14 mei – met de satelliet Planck – de ruimte in moet brengen. HIFI vormt samen met nog een Brits en een Duits ruimte-instrument de delicate wetenschappelijke lading van Herschel, de ruimtetelescoop van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. De camera gaat kijken naar het ontstaan van sterren en planeten en met name naar moleculen die daarbij een rol spelen. Dat kan doordat HIFI de infraroodstraling die deze objecten uitzenden heel precies kan analyseren en zo de moleculen kan herkennen. Omdat alles dat een beetje warm is zelf ook infraroodstraling uitzendt, moet HIFI dus zo koud mogelijk gemaakt worden. En hoe meer helium Herschel mee de ruimte in neemt, des te langer kan HIFI zijn werk doen. Maar in de tropische omstandigheden van de lanceerbasis van de Ariane in Frans-Guyana verdampt het helium ook weer sneller. De vulslang blijft dus aangekoppeld tot zo kort mogelijk voor het moment van lancering. HIFI-projectmanager bij SRON Peter Roelfsema is intussen met zijn team volop bezig het waarneemprogramma van HIFI voor te bereiden. Daarvoor is bij de Groningse vestiging van SRON een datacentrum ingericht, dat iedere dag even contact maakt met Herschel, wetenschappelijke gegevens van HIFI ophaalt en een nieuw waarneemprogramma naar de ruimtetelescoop stuurt. ‘We hebben de extra tijd die we kregen doordat de lancering een paar keer is uitgesteld goed benut door een aantal processen te optimaliseren’, vertelt Roelfsema. ‘Ik kan nu echt zeggen: Groningen is er klaar voor!’ De eerste waarnemingen doet HIFI al als Herschel nog onderweg is naar zijn eindbestemming, een punt genaamd L2 op anderhalf miljoen kilometer van de aarde, vier keer zo ver weg als de maan. Roelfsema: ‘We gaan HIFI straks eerst testen op een paar objecten waarvan we weten hoe HIFI ze ongeveer zou moeten zien, dan moet je denken aan planetoïden, of bijvoorbeeld de planeet Mars.’ Als HIFI in de ruimte helemaal geacclimatiseerd en afgesteld is, kan het echte wetenschappelijke werk beginnen. ‘Daarvoor hebben we al een grote stapel waarneemvoorstellen van sterrenkundigen uit de hele wereld liggen’, zegt Roelfsema. Bron: ScienceGuide.

Hoe hard is de korst van een neutronenster?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Model van een neutronenster. Credit: Casey Reed – Penn State University

Het antwoord op bovenstaande vraag wordt gegeven door twee theoretisch natuurkundigen van de Universiteit van Indiana: 10 miljard keer zo sterk als staal! 😯 Aldus de uitkomst van ingewikkelde computerberekeningen die Charles Horowitz en z’n makker Kai Kandau deden op de super-PC’s van zowel de genoemde universiteit als die van het Los Alamos National Laboratory in New Mexico. De massa van een paar zonnen gepropt in een bolletje van ruim tien km groot moet natuurlijk gigantische dichtheden [1]Eén theelepel kan wel 100 miljoen ton wegen. opleveren. Daar komt nog bij dat die neutronensterren zo’n 700 keer per seconde om hun as kunnen roteren en je begrijpt wel dat we met extreem exotische objecten te maken hebben. De natuurkundigen waren nieuwsgierig hoe op het oppervlak van zo’n neutronenster onregelmatigheden kunnen ontstaan, door hun ‘bergen’ genaamd. Dergelijke bergen zouden theoretisch op Aarde meetbaar zijn in de vorm van anomalieën, afwijkingen, in de gravitatiegolven die door neutronensterren worden uitgestraald. Die gravitatiegolven zijn nooit direct waargenomen. Wel is vastgesteld dá t neutronensterren ze uitzenden, hetgeen merkbaar is aan de verandering in hun baan [2]Bij de twee pulsars PSR J0737-3039A en B, die om elkaar draaien. Pulsars zijn neutronensterren. Door het uitzenden van gravitatiegolven komen ze steeds dichterbij elkaar: per dag komen beide pulsars … Continue reading. Hoe hoog de bergen kunnen zijn hangt af van de ‘breekspanning’ van het materiaal van de korst. En daarvan werd uiteindelijk vastgesteld dat die wel 10 miljard keer sterker is dan van staal. Morgen, vrijdag de 8e mei, verschijnt alles in geuren en kleuren in het wetenschappelijke vakblad Physical Review Letters.  Niet doorvertellen hoor, maar je kan ’t ook hier lezen. 😉 Bron: Eurekalert.

References[+]

References
↑1 Eén theelepel kan wel 100 miljoen ton wegen.
↑2 Bij de twee pulsars PSR J0737-3039A en B, die om elkaar draaien. Pulsars zijn neutronensterren. Door het uitzenden van gravitatiegolven komen ze steeds dichterbij elkaar: per dag komen beide pulsars 7 millimeter dichter bij elkaar (!), hetgeen gemeten is door sterrenkundigen.

Naamgeefster van Pluto is overleden

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Venetia Phair. Credit: UNAWE.

De naam Venetia Katherine Douglas Phair zal vermoedelijk weinig mensen in Nederland iets zeggen. En toch kennen we haar in feite allemaal, want zij is degene die op elfjarige leeftijd de naam Pluto bedacht voor de op 18 januari 1930 door Clyde W.Tombaugh ontdekte planeet. Eh… toen nog planeet, want sinds 2006 is Pluto een dwergplaneet. Venetia Phair is op 30 april j.l. op negentigjarige leeftijd overleden [1]Nee, ze was op dat moment ná­et in Apeldoorn, wees gerust.. Op 14 maart 1930 werd ze er door haar grootvader, Falconer Madan die bibliothecaris was van het Bodleian in Oxford (GB), op attent gemaakt dat er in The Times een artikel stond over de pas ontdekte planeet en dat die planeet nog naamloos was. Venetia, die als meisjesnaam Burney had, was geïnteresseerd in de klassieke oudheid en daarom stelde zij de naam Pluto voor, de Romeinse god van de onderwereld, die zichzelf onzichtbaar kon maken. Vanuit de hele wereld werden meer dan duizend suggesties gegeven aan Tombaugh, maar hij was het meest gecharmeerd van Venetia’s suggestie. Er kwam nog wel wat ellebogenwerk aan te pas via Herbert Hall Turner, sterrenkundige op de Oxford Universiteit, die Falconer Madan weer kende. Op 1 mei 1930 werd het nieuws verkondigd: de nieuw ontdekte planeet ging Pluto heten! Naamgeven zat wel in haar familie, want een achteroom van Venetia, Henry Madan, had in 1878 de namen bedacht van de twee maantjes van Mars, Phobos en Deimos! 😯 In 1987 werd er nog een planetoïde naar Venetia Phair genoemd, 6235 Burney. Haar man stierf in 2006. Er leeft nog een zoon van hun. Mmmm, zou die ook goed zijn in namen bedenken? 🙂 Bron: Telegraph.

References[+]

References
↑1 Nee, ze was op dat moment ná­et in Apeldoorn, wees gerust.

Maanfoto’s herstellen bij McDonalds

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA

Op de één of andere manier gaat de NASA erg slecht om met haar archieven. Ik heb eerder al bericht over 173 tapes met informatie over maanstof, die met moeite kunnen worden afgelezen, en over de verdwenen originele film van de maanlanding van de Apollo 11 (dat is toch dé maanlanding, zou je zo zeggen). Vandaag las ik weer zo’n verhaal van oude archieven waar slordig mee wordt omgesprongen. Het gaat over meer dan 1.500 70 mm banden waarop allemaal foto’s van de maan staan, die door de diverse Apollovluchten zijn genomen. In een verlaten McDonalds restaurant (!) bij Moffet Naval Airfield doen een paar digitale archeologen pogingen om die banden af te lezen en ze te digitaliseren. Da’s het Lunar Orbiter Image Recovery Project. Temidden van de apparatuur van de voormalige McDonalds, zoals de Frymaster waar voorheen de broodjes hamburger werden gemaakt, liggen de ingeblikte tapes, te wachten om door een oude ampex-machine te worden afgelezen. Die machine hebben ze ergens anders weer op de kop getikt. De NASA is geïnteresseerd in de oude foto’s omdat ze in het kader van de toekomstige bemande maanvluchten alle informatie over de maan die voorradig is kan gebruiken. Leuk dat ze dat in zo’n McDonald’s doen, al kleeft er wel een geurtje aan. 🙂 Hier een video over het project:

😀 Bron: Gizmodo.

+10.000 lezers astroblog over 2012

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Op 16 oktober 2007 schreef ik een astroblog over de Maya-voorspelling dat de Aarde zal vergaan op 21 december 2012. Dat werd de meest gelezen blog van m’n site en dat blijkt wel uit het feit dat vandaag de grens van 10.000 (unieke) lezers werd gepasseerd. 😀 Nummer 2 is m’n blog over rolwolken (4.172 lezers) en 3 gaat over het nabootsen van de oerknal (2.417 lezers). Handig hoor, die WordPress statistieken. Over 2012 gesproken: 12 november 2009 gaat 2012 in premiére, de film van Roland Emmerich [1]Regisseur van onder andere Independance Day, Godzilla, The Day after Tomorrow en 10.000 B.C.. Klik op de afbeelding voor de (indrukwekkende) trailer.

Credit: Roland Emmerich

Nog eventjes voor de helderheid: ik, Adrianus V, geloof NIET dat de wereld vergaat op 21 december 2012. Dat was ook de strekking van die astroblog. Duidelijk? 😀

References[+]

References
↑1 Regisseur van onder andere Independance Day, Godzilla, The Day after Tomorrow en 10.000 B.C.

Nog even over Fermi’s waarnemingen

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Gisteren had ik dat bericht over de waarnemingen gedaan met de Fermi gamma-satelliet. Hoogst interessant verhaal, al zeg ik het zelf, maar de grafiek met de waarnemingen zelf ontbrak. Voor de harde data-fetisjisten onder ons daarom hierbij de Fermi-grafiek:

Credit: Fermi, H.E.S.S., Pamela, ATIC.

Hierin zien we de hoeveelheid electronen en positronen die Fermi gemeten heeft. De blauwe lijn is wat je zou verwachten in een donkere materieloos heelal. De rode punten, inclusief de foutenmarges, zijn de metingen van Fermi. De grijze vierkantjes zijn van ATIC en zoals je ziet zitten die in het gbeied van 400-700 GeV veel hoger dan de Fermi-punten. Grote vraag blijft waar het waargenomen exces aan electronen en positronen vandaan komt: een nabije pulsar of annihilatie van donkere materie. We blijven Fermi, H.E.S.S., Pamela, ATIC en al die andere experimenten op de voet volgen. 🙂 Bron: Cosmic Variance.