Maandelijks archief: juni 2009

Lezing: donkere energie en donkere materie

Geplaatst op door Arie Nouwen
4

Alle hens aan dek: komende vrijdag, 19 juni 2009 volgens de hedendaagsche kalenders, houdt Arie Nouwen een lezing bij Christiaan Huygens over Donkere Energie en Donkere Materie. Yep, that’s me! Dat deze duistere exotische goedjes mij interesseren zal de trouwe Astrobloglezer niet ontgaan zijn, want het vormt regelmatig een thema in m’n blogjes. Er valt ook altijd wel iets te melden over ontdekkingen of nieuwe inzichten die men gedaan c.q. verkregen heeft. In de tijd van de ontdekkingsreizen maakte men kaarten van de wereld waarop grote delen wit waren, omdat men niet wist hoe ze er uit zagen, de terra incognita. Sinds 1998 is bekend dat we van 96% van het heelal niets weten. Komende vrijdag neem ik jullie mee in die wereld van de cosmos incognita! Om 20.30 uur bij Huygens! Gratizz en voor nix.

IJs XV is ontdekt

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Alle ijsvormen op een rijtje. Credit: Christoph Salzmann et al.

Nee, ik heb het niet over de nieuwste variant van de Magnum. Het gaat puur over ijs, bevroren water waar we ooit ’s winters Elfstedentochten over hielden en waar complete manen in ons zonnestelsel zoals Europa mee bedekt zijn. Ik had er nooit bij stilgestaan, maar ijs schijnt voor te komen in verschillende varianten, afhankelijk van de temperatuur en de dichtheid. De verschillen zitten ‘m vervolgens in de kristalstructuur van het ijs. Natuurkundigen spreken van fasen van ijs en er worden 15 verschillende kristalfasen van ijs onderscheiden en 3 niet-kristalfasen (amorfe fasen). Het meeste ijs is van fase Ih (hexagonale kristal met ribben a = 452,12 picometer [1]Een picometer is gelijk aan 10-12 meter, ofwel 0,000 000 000 001 meter. en c = 736,66 pm). Soms komt hier en daar ook fase Ic voor, de kubieke kristalvorm. De rest is allemaal erg exotisch en zeldzaam. Net als bepaalde elementaire deeltjes zijn ze alleen waargenomen in laboratoria, al denkt men dat in kometen, manen en andere koude oorden de fasen wel degelijk voor kunnen komen. Eén fase was de dans van waarneming in het laboratorium altijd ontsprongen, namelijk fase XV. Die zou voor moeten komen bij temperaturen tussen 108 en 180 Kelvin (-165,15 tot -93,15 °C) en drukken van 1,1 gigapascal. Nou, jullie raden al waar deze koude astroblog mee gaat eindigen: met de mededeling dat ene Christoph Salzmann (Universiteit van Oxford) erin geslaagd is om met z’n metgezellen fase XV ijs te ontdekken in het lab. Dat leverde ook gelijk een verrassing op, want fase XV ijs blijkt niet ferroelectrisch te zijn, zoals men had voorspeld, maar antiferroelectrisch. Geen idee wat dat inhoud, maar ik vermoed dat een Elfstedentocht op antiferroelectrisch fase XV ijs zéér snelle eindtijden oplevert. 🙂 Bron: Technology Review.

References[+]

References
↑1 Een picometer is gelijk aan 10-12 meter, ofwel 0,000 000 000 001 meter.

Zucht, lancering Endeavour weer uitgesteld

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Noppes lancering Endeavour. Credit: NASA/Bill Ingalls.

Het zit niet mee met de lancering van de Endeavour. Voor de tweede keer binnen een week is de lancering van het ruimteveer uitgesteld en de reden is dezelfde als die van zaterdag j.l.: een lek van waterstofgas in het ventilatiesysteem. Technici hadden afgelopen dagen zegels aangebracht in dat ventilatiesysteem om het lekken te voorkomen, maar kennelijk was die inspanning tevergeefs. De lancering van de Endeavour is nu uitgesteld naar zaterdag 11 juli. Daar gaat zoveel tijd overheen vanwege ’temperature constrains’ (beperkingen van de temperatuur?) van het internationale ruimtestation ISS. Zucht… 🙁 Afijn, eerst maar de lancering van de LRO/LCROSS afwachten.

Uitbarsting van een magnetar waargenomen

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Animatie van een magnetar + SGR 0501+4516’s spectrum. Credit: Magnetar Illustration: NASA, SGR0501+4516 burst data (below): ESA/XMM-Newton (Rea et al. 2009)

Het was vrijdag 22 augustus 2008, de dag dat de dames bij het veldhockey Olympisch kampioen werden [1]Het werd 0-2 tegen China, remember?. Dezelfde dag detecteerde de Swift-satelliet die om de Aarde vliegt een enorme stoot röntgenstraling. Twaalf uur later richtte de röntgensatelliet XMM-Newton z’n ‘ogen’ op de bron en dat leverde de meest nauwkeurige waarneming tot nu toe op van een uitbarsting van een magnetar. Het gaat om het object genaamd SGR 0501+4516, 15.000 lichtjaren van ons verwijderd. Magnetars zijn een soort neutronenster, een bijzonder geval wel te verstaan dankzij hun enorm sterke magnetische veld. Gewone sterren hebben ook een sterk magnetisch veld, welke een overblijfsel is van de ster die ooit lang geleden als supernova ontplofte. Magnetisch veld en draaiimpuls van die ster blijven behouden, dus de neutronenster neemt het allemaal over. Omdat de neutronenster een stuk kleiner is (˜ 30 km) dan de voorganger draait ‘ie véél sneller rond en is z’n magnetische veld veel krachtiger geworden. Maar een magnetar is qua magnetische kracht nog véél krachtiger, wel tien miljard keer sterker dan het magnetische veld van de Aarde. De uitbarsting van SGR 0501+4516 duurde maar liefst vier maanden en hij werd in detail waargenomen door een team van sterrenkundigen onder leiding van Nanda Rea (Universiteit van Amsterdam). Vijf dagen na de eerste detectie door Swift keek ook de Europese röntgensatelliet Integral naar de magnetar en die kon de uitbarsting waarnemen in het ‘harde röntgengebied’, waar XMM-Newton niet kan kijken. Men denkt dat de uitbarsting het gevolg is van het openscheuren van de korst van de magnetar door een instabiel magnetisch veld en vanuit die scheur kan hoogenergetische materie naar buiten stromen. Die materie raakt vervolgens verwikkeld in het magnetische veld en kan daardoor nog energieker worden. En zo ontstaat er een soort van magnetische vulkaanuitbarsting, die 15.000 lichtjaar verderop (hier dus) waar te nemen is. Bron: ESA.

References[+]

References
↑1 Het werd 0-2 tegen China, remember?

NASA’s lanceer-spoorboekje van deze week

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NS/NASA

De kogel is door de kerk. NASA-bonzen hebben gistermiddag besloten dat Space Shuttle Endeavour morgen wordt gelanceerd, woensdag de 17e juni dus. Om 11.40 uur om precies te zijn, Nederlandse tijd. Plek van vertrek is NASA’s Kennedy Space Center in Florida, perron 39A. De twee maanverkenners Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) en Lunar Crater Observation and Sensing Satellite (LCROSS) zijn opgeschoven naar komende donderdagavond, de 18e juni. Er zijn drie mogelijke vertrektijden: 23.12  uur,  23.22 uur of 23.32 uur Nederlandse tijd. Kies maar een mooie tijd uit. 😉 Mocht door omstandigheden de Atlas V, draagraket van LRO/LCROSS, niet kunnen vertrekken op één van deze nachtelijke tijdstippen dan kan worden uitgeweken naar zaterdagnacht (drie smaken: 00.41, 00.51 of 01.01 uur) of zondagnacht (om 02.08, 02.18 of 02.28 uur). Nou, daar moet toch wel iets lanceerbaars tussenzitten voor de dubbele maanverkenner 🙂 Bron: NASA.

Bevroren bacterie geeft aanwijzing voor buitenaards leven

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Herminiimonas glaciei. Credit Jennifer Loveland-Curtze, Pennsylvania State University in Park

Onder een drie km dikke ijslaag [1]3.042 meter om precies te zijn. in Groenland hebben wetenschappers een nieuw soort bacterie gevonden die daar al minstens 120.000 jaar moet hebben gezeten. Het team onder leiding van dr. Jennifer Loveland-Curtze (Pennsylvania State University) wist de bacterie, die ze Herminiimonas glaciei (H. glaciei) noemen, uiteindelijk te ontdooien en tot leven te wekken. 😯 Dat deden ze door H.glaciei eerst zeven maanden bij een temperatuur van 2 °C te laten gedijen en vervolgens nog eens 4,5 maand bij 5 °C. Na die ontdooiperiode ontstond er een kolonie van allemaal H.glaciei-tjes, eh… dat zal vast niet zo heten in wetenschappelijke terminologie. H.glaciei is een zeer kleine bacterie, wel 10 tot 50 keer zo klein als de bekende E. coli. Men vermoedt dat H.glaciei dankzij z’n kleine omvang onder de zeer extreme omstandigheden van dat Groenlandse ijs die zeer lange periode heeft kunnen overleven. Dr Loveland-Curtze denkt daarom dat H.glaciei belangrijke aanwijzingen kan bevatten over de wijze waarop microbacterieel leven ook op andere planeten of manen kan bestaan. Bron: Eurekalert + Science Daily.

References[+]

References
↑1 3.042 meter om precies te zijn.

Was ’t een Thaise vuurballon/lampion of niet?

Geplaatst op door Arie Nouwen
24

Thaise lampion

Zaterdagavond laat heeft een hele sloot mensen vanuit grote delen van het land een vreemd lichtverschijnsel aan de hemel gezien. Van Govert Schilling ontving ik een link naar een artikel van de UFO-Werkgroep Nederland (UWN) dat gaat over onbekende langszwevende oranje lichten of lichtbollen. Na onderzoek kunnen deze vaak worden verklaard als vuurballonnen, ook wel ‘UFO-ballonnen’, ‘Thaise lampions’ of ‘vliegende lampions’ genoemd. Een vuurballon is een relatief kleine, onbemande heteluchtballon, veelal geïmporteerd uit het Verre Oosten, waar ze worden opgelaten tijdens bepaalde feesten en rituelen. Meestal zijn de ballonnen gemaakt van dun (rijst)papier. Sommige zijn meer dan twee meter groot. Een in paraffine, (kaars)vet of olie gedrenkte kous of een ander soort brander onder in de ballon verwarmt de lucht in de ballon, waardoor hij opstijgt en blijft zweven. Vuurballonnen kunnen naar schatting een vlieghoogte bereiken van enkele honderden meters tot zo’n duizend meter. Als de kous of brander van de vuurballon is uitgebrand, koelt de lucht in de ballon af en daalt hij weer langzaam naar de grond. Uit de reacties van Stephanie en Hens Burger begrijp ik dat ze de mogelijkheid van die Thaise lampions uitsluiten. Hens wijst erop dat het door hem waargenomen licht de andere kant op ging dan de windrichting, die volgens het KNMI overheersend west – zuidwest was. Ik neem ook aan dat er niet afgelopen zaterdag in geheel Nederland sprake was van opgelaten Thaise lampionnen. Kortom, de vraag blijft wat men nou precies gezien heeft.

Gaat de Endeavour nou vóór de LRO/LCROSS?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Endeavour op lanceerplatform 39A. Credit: NASA TV.

Oorspronkelijk stond de lancering van de Space Shuttle Endeavour (STS-127) gepland voor zaterdag 13 juni en die van de dubbele maanverkenner LRO/LCROSS voor woensdag 17 juni. Een lekkage in een ventilatiesysteem gooide waterstof-roet in het eten en daardoor kon de lancering van de Endeavour niet doorgaan. Ik lees net dat de mogelijkheid bestaat dat de NASA ervoor kiest om de Endeavour op 17 juni te lanceren en de LRO/LCROSS uit te stellen tot vermoedelijk vrijdagmiddag. Om 11.40 uur Nederlandse tijd is er een ‘lanceervenster’ voor de lancering van het ruimteveer. Het weer in Florida zou nog wel spelbreker kunnen zijn, want als de weersomstandigheden voor enkele uren vertraging zorgen moet alles opnieuw worden bekeken. Het schijnt dat de beslissers bij de NASA komende uren de knoop doorhakken. Zodra ik daar nieuws van heb hoor je ’t van mij. Bron: Space.com.

CRaTER gaat straling bij de maan meten

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA

Aan boord van de LRO/LCROSS, die komende woensdag wordt gelanceerd, bevindt zich het zogenaamde CRaTER instrument. Da’s de Cosmic Ray Telescope for the Effects of Radiation, die zich gaat bezighouden met het bestuderen van schadelijke straling vanuit de ruimte. Schadelijk voor toekomstige maanastronauten welteverstaan. Mochten die ergens in de jaren twintig van de 21e eeuw rondhuppelen op de maan dan zijn er twee ernstige risico’s: kosmische straling uit de verre kosmos en (micro-)meteorieten. CRaTER gaat dat eerste risico bestuderen. Het heeft enkele stukjes plastic bij zich, die de dichtheid en chemische eigenschappen van de menselijke huid benaderen en die bloot worden gesteld aan de kosmische straling. Die straling bestaat grotendeels uit zeer energierijke protonen en die kunnen kanker in het DNA veroorzaken. En hoe beschermen ze dan uiteindelijk die astronauten? Misschien wel onder een heerlijk warme deken. 🙂 Bron: New Scientist.

Vreemd lichtverschijnsel zaterdagavond boven Nederland gezien

Geplaatst op door Arie Nouwen
68

Hebben ze zoiets boven Nederland gezien? Credit: Jon Burnett. APOD: https://apod.nasa.gov/apod/ap031001.html.

Diverse mensen maken op m’n site melding van een vreemd lichtverschijnsel dat ze gisteravond laat, zaterdag de 13e juni, hebben gezien. Stephanie uit Den Haag (wijk Ypenburg) meldde dat ze rond 23.30 uur een soort oranje licht zag dat deed denken aan een luchtballon die in brand stond. Met twee andere vrienden zag ze hoe de bol vanachter de huizen vandaan kwam en langzaam verder de lucht in trok. Ook liet die een oranje spoor achter en het duurde vervolgens vijf minuten om alles te bekijken. Irvin uit Tilburg meldde dat hij tussen 23. 30 en 00.00 uur met vier getuigen iets waarnam toen ze in de achtertuin stonden: een fel oranje licht dat zich met hoge snelheid bewoog van zuidwest naar noordwest, nagenoeg horizontaal, iets stijgend. Op een gegeven moment bleef het op 1 punt stilhangen en werd steeds kleiner totdat het niet meer zichtbaar was. Alles bij elkaar duurde deze waarneming 1.5 á  2 minuten, zo schat Irvin. Een ‘burger uit Dordrecht’ –  ja, daar hebben we er zo’n 100.000 van 🙂 – tenslotte meldt dat hij/zij (?) om 00.04 minuten gedurende 15 seconden een grote vuurbal zag die uit elkaar viel en uiteindelijk uitdoof. De snelheid deed hem denken aan een vliegtuig. De richting was van noordoost naar noord, de hoogte 30 graden en de beweging was horizontaal / ligt dalend. Drie waarnemingen die qua tijdstip niet overeenkomen. In Den Haag werd het rond 23.30 uur waargenomen en in Dordrecht ruim een half uur later, dus dat wijst er op dat het geen vuurbol of heldere meteoor was uit de ruimte. Maar even afwachten of er meer meldingen komen. Wie heeft iets gezien? Eh… voor de duidelijkheid, dat plaatje hierboven is niet wat ze gezien hebben hoor. [Naschrift]: Govert Schilling meldde mij via Twitter dat de eerste twee meldingen vrijwel zeker zogeheten thaise vuurballonnen zijn, die steeds populairder worden in Nederland.