Maandelijks archief: juli 2009

Een atlas van koude stof in de Melkweg

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

ATLASGAL. Credit: ESO/APEX & MSX/IPAC/NASA

Sterrenkundigen hebben met behulp van de APEX telescoop in Chili de koude stofwolken in het centrale gedeelte van de Melkweg in kaart gebracht en daar een soort van atlas van uitgebracht, de APEX Telescope Large Area Survey of the Galaxy (ATLASGAL). De atlas toont de stofwolken in het submillimetergebied van het spectrum, dat zich met golflengten van 100 micrometer tot 1 millimeter tussen het infrarood- en radiogebied bevindt. De stofwolken zijn de potentiële geboorteplekken van sterren. Naast stof komt in dezelfde gebieden ook waterstofgas voor, maar dat is een stuk moeilijker te detecteren. Het kleine beetje warmte dat van het stof afkomt is makkelijker te ‘zien’. ATLASGAL brengt 95 vierkante graad van de hemel in kaart, zich uitstrekkend over een lange strook van 2° breedte [1]Da’s vier maal de diameter van de Volle Maan. en 40° lengte. De atlas toont duizenden afzonderlijke wolken van stof, die een omvang hebben van ongeveer een lichtjaar en die een massa hebben tussen tien en duizend zonmassa’s. Ook zijn er structuren en bogen te zien die veroorzaakt zijn door uiteengereten supernovae en krachtige sterrenwinden van zware sterren. ATLASGAL legt een basis voor verder onderzoek dat de ESO wil gaan doen met de opvolger van APEX, The Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), die ergens in 2011 van start moet gaan. Kijk eens aan, ALMA hoeft niet van nul af aan te beginnen. 🙂 Bron: Spaceref.

References[+]

References
↑1 Da’s vier maal de diameter van de Volle Maan.

Hanny op de voorkant van A&A

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Hanny op de cover van A&A. Credit: ESO.

Hanny staat op de voorkant van A&A! 😀 Dan hebben we het om precies te zijn over het vakblad Astronomy and Astrophysics, dat uitgegeven wordt door de European Southern Observatory (ESO). Hanny van Arkel, ontdekker van het inmiddels wereldberoemde Hanny’s Voorwerp vlakbij IC 2497, siert de voorkant van Vol. 500 No. 2 (June III 2009), alwaar op pagina L33 t/m L36 het artikel genaamd Revealing Hanny’s Voorwerp: radio observations of IC 2497 staat. Dat artikel heb ik eerder in mei al besproken, het eerste wetenschappelijke artikel dat handelt over Hanny’s Voorwerp. Ik had zelf ook al lopen zoeken naar een afbeelding van die pagina, maar het enige waar ik op stuitje was een piepkleine thumbnail. Maar via een Twitter van Govert Schilling – waarvoor dank – stuitte ik op een dagelijks gepubliceerde astrofoto van JIVE [1]JIVE is het Joint Institute for Very Long Baseline Interferometry in Europe. en daar was (de helft van) de cover in vol ornaat te zien. Deze week werd overigens ook het tweede wetenschappelijke artikel over Hanny’s Voorwerp op ArXiv gezet, welke het resultaat is van het de Galaxy Zoo-mensen zelf.

References[+]

References
↑1 JIVE is het Joint Institute for Very Long Baseline Interferometry in Europe.

Fermi heeft 16 gammapulsars gevonden

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA/DOE/Fermi LAT Collaboration.

Pfffff, hoezo warm vandaag. Ik heb de laptop een tikkeltje gemeden, want het is bloedheet achter zo’n ding. Maar nou is ’t koel genoeg om toch ffff een blogje te schrijven. Met behulp van de gammasatelliet Fermi van de NASA hebben sterrenkundigen 16 pulsars ontdekt die louter gammastraling uitzenden. Pulsars zijn snel ronddraaiende neutronensterren, die het restant zijn van zware sterren die aan het einde van hun actieve leven als supernova hun buitenlagen wegbliezen. Er zijn ruim 1.800 pulsars bekend en bijna allemaal zenden ze periodieke radiostraling uit. Voordat de Fermi satelliet gelanceerd werd, hetgeen op woensdag 11 juni 2008 gebeurde [1]Toen Fermi nog GLAST heette., was er maar één radiostille pulsar bekend en die was ook nog eens actief in röntgenstraling. Fermi heeft die hoeveelheid radiostille pulsars enorm uitgebreid. Van die 16 gammapulsars zijn er 13 reeds waargenomen met het EGRET instrument op het Compton Gamma-ray Observatory. EGRET was alleen niet in staat de gammabronnen daadwerkelijk te identificeren. Voor EGRET hadden het bijvoorbeeld ook kernen van actieve sterrenstelsels kunnen zijn. Fermi heeft veel scherpere gammaogen dan EGRET en is ook in staat de periodiciteit in de gammastraling te onderscheiden. De gegevens van de 16 gammapulsars zijn gehaald uit Fermi’s Large Area Telescope (LAT). Om duidelijk te maken hoe scherp Fermi’s ogen zijn: LAT ontvangt van de zwakste gammapulsars niet meer dan twee gammafotonen per dag. 😯 Behalve de 16 gammapulsars heeft Fermi ook nog eens acht nieuwe milliseconde-pulsars ontdekt. Die pulsars waren al in het radiogolflengte-gebied bekend, maar doordat ze gevoed worden door een naaste ster versnellen ze in hun rotatie én gaan ze ook periodieke gammastraling uitzenden. Dergelijke pulsars maken daardoor een tweede actieve ‘jeugd’ door en gaan zo’n 100 tot 1.000 keer per seconde roteren. Bij alleenstaande pulsars zie je in de loop van de tijd dat ze steeds langzamer gaan roteren.  In de afbeelding hierboven zijn de ontdekte gammapulsars in geel omlijnt en de milliseconde-pulsars in lichtpaars. Dubbelklikken levert een extra grote versie op. Zo en nou eventjes een Guinness-biertje drinken. 😉 Bron: Universe Today.

References[+]

References
↑1 Toen Fermi nog GLAST heette.

Een dubbel planetensysteem in wording

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Nathan Smith, University of California at Berkeley

In de Orionnevel (M42) in het sterrenbeeld Orion is een dubbelstersysteem ontdekt waarbij zich rondom beide sterren een platte stofwolk bevindt die zich vermoedelijk tot een planetensysteem ontwikkeld. Het dubbelstersysteem, dat de naam 253-1536 heeft gekregen – lekker makkelijk om te onthouden – was eerder al door de Hubble ruimtetelescoop gefotografeerd. Dat zie je op de afbeelding rechts. Maar daarop is alleen rondom de linkerster, 253-1536A, een donkere stofschijf te zien. Van 253-1536B, rechts op de foto zien we alleen de ster. Onderzoek met behulp van de Submillimeter Array (SMA) [1]Die SMA kijkt in het submillimeter-gedeelte van het spectrum, welke zich tussen het infrarood- en het microgolfgedeelte bevindt, met golflengtes tussen een paar honderd micrometer en een millimeter. op Mauna Kea (Hawaï) toont aan dat ook rondom 253-1536B een stofschijf zit. Die wordt alleen in het optische gebied, waarin Hubble kijkt, overstraalt door de ster. Uit de SMA-afbeelding blijkt dat de stofschijf rondom 253-1536B optisch geheel wordt overstraald door de ster, die een rode dwergster is. De stofschijf rondom 253-1536A is zo’n 70 Jupitermassa’s groot en die rondom253-1536B 20 Jupitermassa’s. Het planetensysteem rondom de zon is alles bij elkaar geraapt zo’n 2 Jupitermassa’s zwaar, dus we praten over zware systemen. Het is voor het eerst dat sterrenkundigen een dubbelster hebben ontdekt met ieder een stofschijf eromheen. Het systeem 253-1536 bevindt zich overigens niet in de kern van de Orionnevel, maar ligt er ongeveer 1 parsec (ruim drie lichtjaar) vandaan. Zou dat wel het geval zijn geweest dan zou er van de stofschijven vanwege de intense straling aldaar weinig over zijn gebleven.  Bron: Bad Astronomy.’

References[+]

References
↑1 Die SMA kijkt in het submillimeter-gedeelte van het spectrum, welke zich tussen het infrarood- en het microgolfgedeelte bevindt, met golflengtes tussen een paar honderd micrometer en een millimeter.

Het hoogste punt van de aarde

Geplaatst op door Arie Nouwen
14

De Chimborazo in Ecuador. Credit: Gerd Breitenbach/Wikipedia

Het hoogste punt van de aarde is niet de Mount Everest, de berg die met z’n hoogte van 8.844,43 m (foutenmarge 21 cm) [1]Gebaseerd op Chinese metingen uit 2005. Amerikaanse GPS-metingen kwamen op 8.850 m uit. voor het eerst beklommen werd door Sir Edmund Hillary in 1953. Het is ook niet de Mauna Kea, die met een totale hoogte van 10.203 meter, gemeten vanaf het laagste punt van zijn voet op de bodem van de Grote Oceaan, ook wel het predikaat hoogste berg ter wereld krijgt. Nee, het hoogste punt ter wereld is de Chimborazo, een dode vulkaan in Ecuador. Huh Chimborazo? Nooit van gehoord. Ja, een bekende berg is het niet en het is ook allemaal een kwestie van definitie. Want als je het begrip ‘hoogte’ opvat als ‘dichterbij maan en sterren daarboven’ dán is die berg in Zuid-Amerika hoger dan Mount Everest en Mauna Kea. Doordat de aarde vanwege z’n rotatie aan de polen afgeplat is en aan de evenaar uitdijt, is de straal van de aarde op de evenaar 21 km groter dan aan de polen. De Chimborazo die bijna op de evenaar ligt, neemt daardoor met 6.384 km afstand van het middelpunt van de aarde een koppositie in (tegen 6.382 km voor de Everest). De Chimborazo ligt dus 2 km hoger dan de Mount Everest. Kortom, de aardrijkskundeboekjes kunnen weer herschreven worden. 🙂 Bron: Daily Galaxy + Wikipedia.

References[+]

References
↑1 Gebaseerd op Chinese metingen uit 2005. Amerikaanse GPS-metingen kwamen op 8.850 m uit.

Het allerkoudste object in de ruimte

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

De ijskoude Planck. Credit: ESA (Image by AOES Medialab)

Zie hier Planck, de Europese satelliet die onderzoek gaat doen naar de kosmische microgolf-achtergrondstraling en die 14 mei j.l. samen met Herschel werd gelanceerd. Sinds gisteren heeft Planck een temperatuur van -273,05 °C, slechts 0,1 °C boven het absolute nulpunt. Planck mag zich dan ook met recht het allerkoudste object in de ruimte noemen. Je zou misschien veronderstellen dat die ruimte zelf in de afwezigheid van warmte van sterren nog kouder is, maar dat is niet zo. Per slot van rekening is het hele heelal doordrenkt met die genoemde achtergrondstraling en die heeft een temperatuur van 2,725 Kelvin, da’s -270,42 °C. Tikkie ‘warmer’ dus dan Planck’s temperatuur. Dat Planck zo’n kosmisch ijskonijn is komt omdat die lage temperatuur noodzakelijk is om de achtergrondstraling, die een restant is van de hete oerknal 13,7 miljard jaar geleden, nauwkeurig waar te nemen. Planck moet binnen die straling variaties ontdekken in de orde van een miljoenste van een graad. Da’s vergelijkbaar met de detectie van de warmte van een konijn op de maan vanaf de aarde. Eh… een gewoon konijn welteverstaan en geen ijskonijn. 😉 Behalve op de juiste temperatuur komen is Planck ook bezig in de juiste positie te komen. Uiteindelijk doel is on in het zogenaamde Lagrangepunt L2 te komen, 1,5 miljoen km van de aarde verwijderd. Gisteren is het Planck Mission Control Team begonnen om middels diverse koerscorrecties Planck in een definitieve baan rondom L2 te krijgen, alwaar de satelliet met een snelheid van 29,5 km/sec altijd dezelfde relatieve positie ten opzichte van aarde en zon zal behouden. De bedoeling is dat half augustus Planck z’n uiteindelijke baan heeft en dat dan begonnen kan worden aan de echte waarnemingen. Mmmmm, dan ben ik net terug van vakantie, dus dat komt mooi uit. 🙂 Bron: ESA.

Uitbarsting bij zwart gat in M87 waargenomen

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

De waargenomen uitbarsting in M87. CREDIT: Bill Saxton, NRAO/AUI/NSF

M87 is het welbekende reusachtige elliptische sterrenstelsel dat zich in de kern ophoudt van de Virgocluster van sterrenstelsel, 50 miljoen lichtjaar van ons verwijderd. In het centrum van M87 bevindt zich een superzwaar zwart gat, eentje die welgeteld zes miljard keer zo zwaar is als onze zon. Met diverse instrumenten heeft men vlakbij dat zwarte gat een uitbarsting van hoogenergetische straling ontdekt. Die uitbarsting vond plaats in de straalstroom, die vanuit de kern van M87 naar buiten wordt gespuwd en die zo’n 5.000 lichtjaren lang is. Die jet of straal is in 1918 voor ’t eerst waargenomen door Heber Curtis van het Lick Observatorium. Eerder zijn al uitbarstingen waargenomen, maar dit keer is het een uitbarsting die door een complete batterij aan instrumenten is gezien, variërend van de Very Long Baseline Array (VLBA) radiotelescopen tot aan de gammatelescopen van VERITAS in Arizona, H.E.S.S. in Namibië en MAGIC op La Palma, één van de Canarische eilanden. Die gammatelescopen hebben allemaal het euvel dat ze niet zo scherp kunnen zien, maar dankzij het fenomenale scheidend vermogen van de VLBA kon men de uitbarsting vlakbij het centrale zwarte gat in M87 zien. Opmerkelijk was dat de uitbarsting in het radiogolfgebied van het electromagnetisch spectrum twee maanden langer doorging dan die in het gammagebied. Onderzoek van het gebied rondom het zwarte gat heeft uitgewezen dat de waarneemhorizon ervan [1]Het gebied waarbinnen licht niet meer kan ontsnappen omdat daar de ontsnappingssnelheid hoger is dan de lichtsnelheid. ongeveer twee keer zo groot is als ons zonnestelsel. De gammastralen die men waarnam kwamen vanuit een regio die minder dan vijftig keer de omvang van de waarneemhorizon is. Gisteren verscheen een artikel over de waarnemingen van de uitbarsting in M87 in de online versie van het Amerikaanse vakblad Science. Bron: NRAO.

References[+]

References
↑1 Het gebied waarbinnen licht niet meer kan ontsnappen omdat daar de ontsnappingssnelheid hoger is dan de lichtsnelheid.

Door bier maak je kans op een ruimtereis

Geplaatst op door Arie Nouwen
5

De Guiness bier-ruimtewedstrijd. Credit: Guiness/Virgin Galactic

Hoera, de goden hebben m’n gebeden eindelijk verhoord. De Ierse bierproducent Guinness heeft een wedstrijd uitgeschreven waarbij je door bier te drinken kans maakt op een ruimtereis! 😀 Guiness schijnt 250 jaar te bestaan en om dat te vieren hebben ze die wedstrijd in het leven geroepen en de winnaar mag een suborbitale vlucht meemaken met de WhiteKnightTwo genaamd Eve van de commerciële ruimtevaartonderneming Virgin Galactic van Sir Richard Branson. Normaal prijskaartje van zo’n vlucht: $ 200.000,-. Mocht je in de wedstrijd van Guinness onverhoeds tweede worden in plaats van eerste dan staat je ook iets leuks te wachten: een reisje naar een Guinnessbar die zich bij de Lofoten eilanden in Noorwegen bevindt… 70 meter onder water! 🙂 De derde prijs tenslotte is een privé-sessie in de studio’s van de band The Black Eye Peas. Mmmm, ook niet slecht. Afijn, nou ben je natuurlijk benieuwd wat je precies moet doen om kans te maken op één van deze fantastische prijzen. Welnu,  ik heb getracht de wedstrijdregels te bekijken op de website van Guinness en afgezien van het feit dat de site tergend langzaam is kom ikzelf tot de conclusie dat de winnaar door het lot wordt aangewezen. Je moet je gewoon opgeven en dan hoor je vanzelf of je tot één van de lucky winners hoort. Kortom, zelfs niet-bierdrinkers kunnen gewoon kans maken op zo’n ruimtetrip! Bron: Space.com.

Eerste maanfoto’s van de LRO zijn binnen

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Mare Nubium door de LRO. Credit: NASA

De eerste filmrolletjes van de Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) zijn ontwikkeld in de digitale doka en gepubliceerd. De LRO werd samen met de Lunar Crater Observation and Sensing Satellite (LCROSS) [1]Deze satelliet is overigens op 29 juni op video vastgelegd door ene P.Mortfield, een amateur! Zie dit filmpje. 😯 op 18 juni gelanceerd en beiden kwamen vervolgens op 23 juni in een baan om de maan, ieder afzonderlijk. De LRO heeft twee camera’s aan boord die gezamenlijk de Lunar Reconnaissance Orbiter Camera (LROC) heten en daarmee nam men op 30 juni een eerste serie foto’s van een stuk maan ten zuiden van Mare Nubium (Zee van Wolken). Men nam express een foto van een gebied vlakbij de terminator, de grens tussen licht en donker op de maan. Daar zijn de schaduwen het grootst en dat maakt de reliëfverschillen extra duidelijk. Het afgebeelde gebied meet 1.400 meter in diameter. In datzelfde gebied huppelden in 1972 de astronauten rond van de Apollo 16 missie. Nou kijken of het de LROC lukt om de achtergebleven maanlanders te vinden. 🙂 De resolutie van bovenstaande foto was 3 meter. Uiteindelijk moet de LRO objecten van 50 cm grootte kunnen onderscheiden, dus zo vreemd moeten we niet opkijken als de LRO inderdaad sporen van de Apollovluchten ziet. Misschien binnenkort op 20 juli wel. Bron: Moon Today.

References[+]

References
↑1 Deze satelliet is overigens op 29 juni op video vastgelegd door ene P.Mortfield, een amateur! Zie dit filmpje. 😯

Adsense kan best wel grappig zijn

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Voor m’n advertenties maak ik gebruik van Google’s Adsense. Niet dat ik er rijk van wordt – verre van zelfs – maar het levert in ieder geval een onkostenvergoeding op voor m’n kosten van de provider. Grappig is wel dat Adsense kijkt naar de inhoud van m’n astroblogs. Schrijf ik over de maan dan verschijnen er advertenties die maan-gerelateerd zijn. En schrijf ik over Thaise vuurlampionnen, dan kunnen er weer héél andere advertenties verschijnen, zoals ik vanavond zelf ondervond. 🙂 Hierboven een screendump daarvan. Mmmmmm, als díe advertentie nou wel lonend is ga ik maar es een website starten over Thaise schoonheden. 😉